AnalyseAfD

De kwestie Thüringen is een breuk in het cordon sanitaire, maar maakt de AfD nog niet salonfähig

AfD-politicus Björn Höcke (r) feliciteert Thomas Kemmerich van de FDP in ThüringenBeeld AFP

Even rook de AfD in Duitsland aan de macht, maar de deur ging in Thüringen al na 24 uur weer dicht. 

De handdruk tussen Thomas Kemmerich en AfD-politicus Björn Höcke lijkt de geschiedenis in te gaan als een handdruk met de duivel. Voor veel Duitsers was het een schok toen Kemmerich, van de kleine liberale FDP-partij, woensdag in deelstaat Thüringen door steun van de rechts-nationalistische AfD werd gekozen tot minister-president.

Minister-president voor maar één dag, bleek donderdag. Kemmerich trad af toen de ophef in Duitsland groot bleek. De beoogde minister-president van Die Linke, Bodo Ramelow, plaatste een foto op Twitter waarin hij de handdruk vergelijkt met de handdruk van Hitler en toenmalig rijkspresident Paul von Hindenburg. Een hand tussen extreem-rechts en het establishment.

In Erfurt, de hoofdstad van de deelstaat, braken protesten uit. De boodschap was duidelijk: de politiek moet zich schamen.

Samenwerken met de AfD? Nee!

Lang was iedere affiliatie met de AfD not done in politiek Duitsland. Als journalisten partijen weleens vroegen of er een samenwerking in zat met de AfD was het antwoord altijd helder: nee. Toen Kemmerich met behulp van stemmen van de AfD won, werd dan ook van hem verwacht dat hij afstand deed van de positie. Maar dat deed hij in eerste instantie niet.

Die beslissing zal niet alleen aan de FDP kleven, maar ook aan de huidige regeringspartij CDU. Die partij stemde in Thüringen op Kemmerich, omdat hij de enige kandidaat in de race was die niet vanuit uiterst links of uiterst rechts kwam. Dat is een duidelijke richtlijn die de partijtop in Berlijn uitdraagt: wij werken niet samen met de uitersten van het politieke spectrum.

Maar binnen de CDU in Thüringen blijkt dat niet iedereen achter die richtlijn staat. Door de winst van uiterste partijen, Die Linke en de AfD, was het lastig een kabinet te vormen en verschillende CDU-politici waren daarom van mening dat dialoog met andere partijen noodzakelijk was. Ook met de AfD. Daarmee doorbreken zij het cordon sanitaire dat de AfD lang weerde van politieke macht in Duitsland.

Merkel: ‘Onvergeeflijke uitslag’

De onenigheid binnen de CDU zorgde voor een felle reactie van de partijtop na de verkiezing van Kemmerich. Hoewel bondskanselier Merkel sinds haar aankondiging terug te treden van de partij zelden meer op de voorgrond treedt, reageerde zij vanuit Zuid-Afrika dat de uitslag van de verkiezing ‘onvergeeflijk’ is. De partijtop hamerde nog eens op haar waarden.

“Het is een blamage dat Merkel vanuit Zuid-Afrika eraan te pas moet komen om de partij in Thüringen tot orde te roepen”, zegt Wiebke Pittlik van het Duitsland Instituut. Zij wijst op de uitdaging voor de nieuwe partijleider van de CDU, Annegret Kramp-Karrenbauer, om de conservatievere stemmen in de partij in het gareel te houden. “Ideologisch heeft het meest rechtse deel van de CDU raakvlakken met de gematigde kant van de AfD”, zegt Pittlik. “Er zijn mensen in de CDU die liever met de AfD samenwerken dan met Die Linke.”

Daarmee is de toekomst van het cordon sanitaire onzeker. Na de ophef is de deur voor de AfD in het land weer gesloten, maar de vraag is voor hoe lang. Het is een realiteit dat de AfD in veel regio’s stemmen wint. “Dan kan de partijtop wel besluiten niet samen te werken, maar in de deelstaten wordt het steeds moeilijker om kabinetten te vormen”, zegt Pittlik.

Betekent dat dan dat Duitsland afscheid moet nemen van het cordon sanitaire? Pittlik denkt van niet. Het cordon sanitaire is volgens haar in Duitsland opmerkelijk sterk, omdat het ook een maatschappelijk fenomeen is: “Het idee dat de AfD geen duimbreedte ruimte mag krijgen leeft er heel sterk. Duitsers hebben door de geschiedenis het gevoel dat de democratie kwetsbaar is. Je moet het waarborgen.”

Lees ook:

Hij was het één dag, en nu vertrekt de nieuwe president van Thüringen alweer

Dat de liberale voorman met steun van de extreem rechtse AfD won, leidde tot tumult én zijn vertrek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden