Analyse Wereldpolitiek

De kwestie-Iran dwingt Johnson gelijk te kiezen: een harde lijn of zachte diplomatie?

Tijd om te wennen aan het premierschap zal Boris Johnson niet krijgen. Beeld REUTERS

Boris Johnson, waarschijnlijk de nieuwe Britse premier, moet een rol voor zijn land op het wereldtoneel zien te vinden. De kwestie-Iran laat zien hoe ingewikkeld dat is.

Nee, tijd om te wennen aan het premierschap zal Boris Johnson niet krijgen, en even rustig de ambtswoning in Downing Street inspecteren zit er ook niet in. De man die naar ieders verwachting tot nieuwe premier zal worden gekroond, krijgt direct het conflict met Iran op z’n bord.

Tot nu toe hield Johnson zich afzijdig in het Iran-debat. De afgelopen dagen bracht hij weinig tijd in de openbaarheid door, zichzelf preparerend voor de belangrijkste politieke positie die hij ooit bekleed heeft.

Maar als de Iran-kwestie één ding duidelijk maakt, is het dat Groot-Brittannië in een lastig parket zit. Want de spierballentaal dit weekend leverde geen enkele beweging op in Teheran. Temeer omdat de Britten niet duidelijk maakten welke ‘serieuze consequenties’ er kunnen volgen als Iran de olietanker Stena Impero niet snel vrij laat. Ook hun trouwste en belangrijkste bondgenoot Amerika, zeker na brexit, gaf niet thuis. Minister van buitenlandse zaken Pompeo liet weten dat het de Britse verantwoordelijkheid is om hun eigen tankers te beschermen, niet de Amerikaanse. Niet bepaald de steun in de rug waarop de Britten gehoopt hadden.

Nucleaire deal

De Amerikanen hebben zich onder leiding van Trump teruggetrokken uit de nucleaire deal met Iran uit 2015, terwijl de Britten nog altijd in dat akkoord geloven. Dat viel in de Trump-regering niet goed.

Minister van buitenlandse zaken Jeremy Hunt kondigde maandag nieuwe sancties aan in de hoop de druk op te voeren. Hij keek daarbij ook naar het Europese vasteland. Ondanks dat de Britten al drie jaar bezig zijn de EU te verlaten, rekenen ze in geopolitieke moeilijkheden nog altijd op hun naaste buren. Duitsland veroordeelde de stap van Iran, een steun in de rug voor Londen. Nederland ook. Maar de regering in Berlijn repte met geen woord over nieuwe sancties. Ook in Parijs blijft het voorlopig stil.

Net als anderhalf jaar geleden met de zaak-Skripal (de in Salisbury vergiftigde Russische dubbelspion) kunnen Britten dit soort internationale botsingen niet op eigen houtje oplossen. Ook toen lobbyde de Britse regering uitvoerig voor steun bij haar bondgenoten, steun die er uiteindelijk kwam.

Stroeve relatie

Het laat zien hoe moeilijk Johnson het zal krijgen de nieuwe Britse rol op het wereldtoneel te definiëren. De vroegere grootmacht is in de afgelopen decennia veel van zijn allure kwijtgeraakt. En met een onberekenbare president in het Witte Huis en een uiterst stroeve relatie met de EU-lidstaten, zal hij een bijzonder ingewikkeld spel te spelen krijgen.

Daarnaast is er intern veel kritiek. Want hoe kon deze Britse olietanker onbewaakt door de Straat van Hormuz varen terwijl Iran al meerdere keren had gedreigd – en zelfs al een keer een mislukte poging deed – om Britse schepen te enteren en in beslag te nemen. De Britse marine faalde, concluderen voormalige Britse admiraals. “We moeten flink in onze defensie investeren, willen we een bepalende speler blijven op het wereldtoneel”, gaf aftredend staatssecretaris Tobias Elwood in The Times toe. “De dreigingen waarmee we geconfronteerd worden, zijn steeds complexer.”

Daarnaast kreeg Hunt ook kritiek uit eigen gelederen. Door zijn – ogenschijnlijk kansloze – gooi naar de premiersfunctie sneeuwde de dreigende situatie met Iran onder, zeggen zelfs sommige partijgenoten. Hij had niet goed in de gaten hoe dreigend de situatie was, zo luidt de kritiek.

Tweespalt

Al met al staat Johnson, als hij het stokje overneemt van Theresa May, direct voor een uiterst ingewikkelde keuze: moet hij de toon richting Iran verharden om uit de impasse te komen en meer naar Washington’s pijpen dansen of op de Europese lijn van diplomatie blijven zitten? Wat hij ook kiest, het is precies de tweespalt waarmee hij als premier voortdurend geconfronteerd zal worden.

Iran arresteert Amerikaanse spionnen

Iran claimt zeventien landgenoten te hebben gearresteerd die als spion waren gerekruteerd door de CIA. Sommigen zouden al ter dood veroordeeld zijn. De spionnen zouden uit zijn geweest op informatie over militaire en nucleaire activiteiten. Volgens de woordvoerder namens Iran, naar eigen zeggen directeur van de afdeling contraspionage, was geen van de zeventien in zijn missie geslaagd.

Het is niet voor het eerst dat Iran claimt spionnen te hebben ontmaskerd. In april zei het al dat er in de afgelopen jaren 190 CIA-spionnen waren ontmaskerd.

De Amerikaanse president Trump reageerde via Twitter dat het verhaal ‘nul waarheid’ bevatte. 

Lees ook:

Iran zet buitenlandse banden verder op scherp in de Straat van Hormuz

Londen doet alles om de vrijdag door Iran in beslag genomen tanker vrij te krijgen. Nederland komt in een lastig parket. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden