CijfersGeweldsexplosie

De jihad gedijt goed in het sociaal-economische klimaat van Afrika

De overblijfselen van Aldeia da Paz, een dorp in het noorden van Mozambique dat in augustus vorig jaar met de grond gelijk werd gemaakt door islamitische terroristen. 
 Beeld AFP
De overblijfselen van Aldeia da Paz, een dorp in het noorden van Mozambique dat in augustus vorig jaar met de grond gelijk werd gemaakt door islamitische terroristen.Beeld AFP

In Afrika heeft de afgelopen tien jaar heeft een jihadistische geweldsexplosie plaatsgevonden. Al-Qaida en IS hebben vaste voet aan de grond gekregen op het continent.

Dit weekend werden bij twee aanvallen vijf Malinese soldaten gedood en in Burkina Faso vlogen zes burgers de lucht in. Alle drie de aanslagen worden toegeschreven aan jihadisten.

In grote delen van Afrika lijkt dit het nieuwe normaal te worden. Afrika is in toenemende mate het strijdtoneel van Al-Qaida en IS. Tien jaar geleden waren er in een jaar ruim 600 aanslagen, gevechten en geweld tegen burgers. Nu is dat gestegen naar meer dan 4100. Alleen al de afgelopen twaalf maanden, vanaf juni 2019, is er een stijging van ruim 30 procent. Deze cijfers komen van Acled, dat al jarenlang alle vormen van extremistisch geweld turft in Afrika.

De Nigeriaan Akinola Olojo is niet verbaasd. “Vóór de desintegratie van Islamitische Staat in Irak en Syrië stond Afrika al op hun radar. Ook bij Al-Qaida, toen hun leider Osama bin Laden nog leefde, was dat het geval”, zegt de onderzoeker van het Institute for Security Studies, met als onderzoeksveld complexe dreigingen op dit continent.

“Maar na de val van het IS-kalifaat in Syrië, is Afrika strategisch belangrijker geworden. Ze willen er blijven en uitbreiden”, zegt Olojo.

Akinola Olojo, onderzoeker van het Institute for Security Studies. Beeld
Akinola Olojo, onderzoeker van het Institute for Security Studies.Beeld

De belangrijkste strijdgebieden van de jihadisten liggen op dit moment in de westelijke Sahel, met Mali en Burkina Faso als epicentrum. Al-Qaida in de Islamitische Maghreb (AQIM) opereert vooral in Mali en ontwricht het land compleet. Ansarul Islam, dat verbonden is aan IS, stort Burkina Faso in een orgie van geweld, terwijl dat land tot 2017 een van de vreedzaamste landen van Afrika was. Acled constateert een “dramatische escalatie”. Sinds dat jaar is in beide landen het geweld verzevenvoudigd.

Ook de landen rond het Tsjaadmeer zien eenzelfde groei van aanslagen door Boko Haram in Nigeria, Tsjaad, en Kameroen.

Alleen de gewelddadige activiteiten van Al-Shabaab, gelieerd aan Al-Qaida, in Somalië en Kenia nemen de laatste twee jaar iets af. Daar is ook onderlinge strijd gaande met een kleinere groep die verbonden is aan IS.

Nieuw strijdtoneel

Een nieuw strijdtoneel is het noorden van Mozambique, waar in twee jaar tijd het dodental onder burgers gigantisch steeg. Olojo doet onderzoek naar het geweld in Mozambique. Hij onderzoekt of de terreurgroep banden heeft met islamitische organisaties, want hij vindt de motieven onduidelijk. Acled schrijft ze wel toe aan jihadisten.

null Beeld

Ook in de Oost-Congolese provincies Noord-Kivu en Ituri, waar bijna twee jaar ebola heerste, houden islamitische militanten van de Allied Democratic Forces (ADF) huis. In anderhalf jaar heeft het ADF veel dorpen aangevallen en inwoners afgeslacht. Het Bureau voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties maakt melding van zeker 800 doden en zegt bijzonder verontrust te zijn. Hele families worden met kapmessen gedood.

Alleen in Noord-Afrika, in landen als Egypte en Algerije, is het rustiger geworden qua islamitisch geweld.

Gebrek aan verbondenheid tussen overheid en lokale gemeenschap

Volgens Olojo heeft de geweldsexplosie veel oorzaken. Vooral armoede en sociaaleconomische achterstelling zijn een voedingsbodem voor organisaties als IS en Al-Qaida. Daarnaast wordt het ideologisch-religieuze aspect volgens hem onderschat en te weinig met een aansprekend perspectief bestreden.

Ook ziet hij te weinig verbondenheid tussen overheden en lokale gemeenschappen, met vrouwen, jongeren en traditionele leiders, waardoor terreurgroepen een kans krijgen om in dat gat te springen. En de vele mensenrechtenschendingen in zwak bestuurde gebieden worden volgens Olojo niet of nauwelijks aangepakt, waardoor het vertrouwen in de rechtsstaat verdwijnt.

Al met al ontstaat zo een goed klimaat voor IS en Al-Qaida om in te gedijen.  

Lees ook:

Islamitische terroristen in Mozambique willen sharia invoeren.

Het noorden van Mozambique wordt sinds 2017 geteisterd door terroristisch geweld.Lang was er onduidelijkheid over het doel. Inmiddels is bekend dat de terroristen de sharia willen invoeren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden