Vredesoverleg Afghanistan

De inzet is hoog bij het historische vredesoverleg in Afghanistan. Dit willen de verschillende partijen

Mullah Abdul Ghani Baradar, leider van de Taliban-delegatie en de Amerikaanse Afghanistan-gezant Zalmay Khalilzad schudden elkaar de hand na een voorbereidende ceremonie in Doha, Qatar in februari van dit jaar. Beeld REUTERS
Mullah Abdul Ghani Baradar, leider van de Taliban-delegatie en de Amerikaanse Afghanistan-gezant Zalmay Khalilzad schudden elkaar de hand na een voorbereidende ceremonie in Doha, Qatar in februari van dit jaar.Beeld REUTERS

De inzet is hoog en de sfeer is gespannen in de aanloop naar het historische Afghaanse vredesoverleg, dat op het punt staat te beginnen. Er is nog geen exacte datum aangekondigd voor de start van de besprekingen, maar de delegaties arriveerden deze week in Doha, de hoofdstad van de Arabische Golfstaat Qatar. Ook de Amerikaanse Afghanistan-gezant Zalmay Khalilzad is er weer bij.

Arjen van der Ziel

Hoewel de Afghaanse regering en de Taliban elkaar diep wantrouwen, zullen de gesprekken waarschijnlijk niet worden begeleid door een neutrale bemiddelaar. De Taliban willen dat niet. Volgens de strijders is de enige juiste manier om het conflict op te lossen onderling overleg tussen Afghanen.

Intussen overleefde de Afghaanse vicepresident Amrullah Saleh gisteren in de hoofdstad Kaboel een aanslag met een bermbom op zijn konvooi. Zeker tien anderen, onder wie bodyguards van Saleh, kwamen om. Wie verantwoordelijk was voor de aanslag, was niet meteen duidelijk. De Taliban ontkenden direct iets met de actie te maken te hebben.

Wat hopen de drie hoofdrolspelers eigenlijk te bereiken in het komende vredesoverleg?

Abdullah Abdullah, tweede man van de Afghaanse regering. Beeld AP
Abdullah Abdullah, tweede man van de Afghaanse regering.Beeld AP

Afghanistan baalt van haast VS

Namens de Afghaanse machthebbers is Abdullah Abdullah, de tweede man van de regering, de hoofdverantwoordelijke voor de besprekingen. Hij is een rivaal van president Ashraf Ghani en is het wat diplomatiekere gezicht van de regering, met wie buitenlanders vaak prima overweg kunnen.

Een echte regeringsdelegatie leidt Abdullah niet, omdat de Taliban weigeren te praten met de regering, die zij een ‘marionettenbewind’ van de Amerikanen noemen. De delegatie bestaat daarom uit een mix van regerings- en oppositiemensen, zodat Taliban-leiders kunnen volhouden dat zij slechts deelnemen aan ‘intra-­Afghaans’ overleg.

Om de weg vrij te maken voor de besprekingen moest de regering 5000 Taliban-gevangenen op vrije voeten stellen, in ruil voor de vrijlating van 1000 leden van de veiligheidstroepen door de Taliban. Die gevangenenruil was afgesproken in een akkoord dat de Amerikanen in februari sloten met de Taliban. Voor de Afghaanse machthebbers was die ruil een bittere pil, ook omdat sommige Taliban-gevangenen gruwelijke aanslagen op hun geweten hebben. Maar onder zware druk van Washington ging de regering overstag.

De verwachting is dat de Afghaanse machthebbers in het overleg vooral zullen streven naar behoud van de status quo. Ze ergeren zich aan de Amerikaanse haast. Ook balen ze ervan dat de VS al zijn begonnen met de terugtrekking van troepen, omdat ze beseffen dat dit hun positie verzwakt tegenover de Taliban.

Abdul Hakim Haqqani, hoofdonderhandelaar van de Taliban.  Beeld
Abdul Hakim Haqqani, hoofdonderhandelaar van de Taliban.Beeld
Beveiligings- en gemeentepersoneel op de plaats in Kaboel waar net een aanslag op vicepresident Saleh heeft plaatsgevonden. Beeld AP
Beveiligings- en gemeentepersoneel op de plaats in Kaboel waar net een aanslag op vicepresident Saleh heeft plaatsgevonden.Beeld AP

Taliban vaag over concessies

De hoofdonderhandelaar van de Taliban is Abdul Hakim Haqqani, de justitiebaas van de strijders, die verantwoordelijk is voor de oplegging van een uiterst strikte versie van het islamitisch recht in Taliban-gebieden. De drie belangrijkste doelen van de Taliban zijn een vertrek van alle buitenlandse troepen, hun eigen terugkeer aan de macht en invoering van een ‘islamitisch systeem’ in het hele land.

Dankzij het akkoord dat de Taliban in februari sloten met de Amerikanen, hebben zij hun eerste doel al binnengehaald. Want Washington beloofde in dat akkoord een stapsgewijze terugtrekking van alle buitenlandse troepen, die inmiddels ook al is begonnen en die in april moet zijn afgerond. In ruil daarvoor beloofden de Taliban dat Afghanistan niet meer als uitvalsbasis zal worden gebruikt door terreurgroepen.

Maar hoe het nagestreefde islamitische systeem eruit moet zien en welke concessies de Taliban op dit punt bereid zijn te doen, is onduidelijk. Wat zouden de gevolgen zijn voor vrouwen en minderheden? Taliban-leiders slaan de laatste tijd tegenover diplomaten een verzoenende toon aan en spreken van een ‘inclusieve’ regering. Maar intern, in berichten aan hun 50.000 tot 100.000 strijders, hebben ze het nog steeds over de herinvoering van een islamitisch ‘emiraat’, zoals ze van 1996 tot 2001 hadden, toen zeer strikte leefregels golden. Vrouwen mochten toen bijvoorbeeld alleen naar buiten als ze volledig bedekt waren door een boerka en begeleid werden door een man.

Zalmay Khalilzad is de Amerikaanse Afghanistan-gezant. Beeld AP
Zalmay Khalilzad is de Amerikaanse Afghanistan-gezant.Beeld AP

Amerikaanse aftocht al begonnen

De sleutelfiguur aan Amerikaanse kant is Afghanistan-gezant Zalmay Khalilzad. Deze door de wol geverfde diplomaat is van Afghaanse afkomst en heeft gevoel voor de vaak ingewikkelde tribale verhoudingen. Khalilzad neemt officieel geen deel aan het overleg, maar speelt op de achtergrond wel een hoofdrol. Tenslotte was hij het ook die de twee kampen met allerlei druk en eindeloze pendelmissies bij elkaar bracht.

De vredesmissie van Khalilzad is een initiatief van de Amerikaanse president Donald Trump, die niks moet hebben van de zich al negentien jaar voortslepende interventie in Afghanistan. Op grond van hun akkoord van februari met de Taliban hebben de Amerikanen hun troepenmacht inmiddels al teruggeschroefd van rond 12.000 begin dit jaar naar zo’n 8000 nu, en in de lente moeten alle troepen weg zijn.

De belangrijkste onzekerheid aan Amerikaanse kant zijn de presidentsverkiezingen in november. Trumps Democratische rivaal Joe Biden zei in in februari in een interview met tv-zender CBS dat hij ‘enkele duizenden’ militairen in Afghanistan wil houden om terreurgroepen te bestrijden. Als Biden de verkiezingen wint en vasthoudt aan dit idee, blaast hij naar verwachting het vredesoverleg op. Want de Taliban vechten al sinds 2001 voor het vertrek van alle buitenlandse militairen en zijn zeer gehecht aan het akkoord van februari, dat zij zien als een ‘overwinning’. Het zou voor Taliban-leiders moeilijk te verteren zijn als de VS op deze belofte terugkomen.

Lees ook:

Afghaanse vicepresident overleeft aanslag met bermbom waarbij zes doden vallen

De Afghaanse vicepresident Amrullah Saleh heeft woensdag een aanslag met een bermbom op zijn autokonvooi overleefd. Volgens zijn woordvoerder is Saleh er ongeschonden vanaf gekomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden