Megastad

De hurkzit van de vuilnisman laat zien dat het Indiase kastensysteem nog springlevend is

Uitdijende metropolen bieden een groeiend deel van de wereld­bevolking onderdak. Hoe houden de mensen het daar leefbaar? Trouw-correspondenten doen ­wekelijks verslag uit hun eigen ­megastad. Vandaag Aletta André in New Delhi. 

Het duurde even voor ik doorhad wie er aan de deur had geklopt. Pas toen ik omlaag keek zag ik het: een oude man in hurkzit en met neergeslagen blik. Hij kwam het vuilnis ophalen. Ik snapte niet direct waarom hij in die houding zat, en zich zelfs in die houding voortbewoog in de hal. Mijn man, die in een traditioneel-feodale regio opgroeide, probeerde de man meteen vol schaamte en boosheid overeind te krijgen, in een ritueel dat zich dagelijks tevergeefs zou herhalen totdat we een paar jaar geleden van huis wisselden en de man niet meer terugzagen.

De hurkzit bleek een pijnlijk zichtbaar overblijfsel uit de tijd dat kastenverhoudingen volledig sociaal geaccepteerd waren. Met zijn hurkzit maakte de oude man zichzelf letterlijk lager dan de mensen die hij diende. Hij toonde hiermee dat hij zich bewust was van zijn aangeboren status in de samenleving, en accepteerde dat deze onveranderlijk was. En zijn houding was zo vastgeroest, dat wij niets konden doen of zeggen om dit te veranderen.

Officieel bestaat kaste niet meer in India. Of in elk geval is discriminatie op basis van kaste al sinds de onafhankelijkheid verboden, net als de praktijk van onaanraakbaarheid. Toch is het hele kastensysteem springlevend. Ook in de grote stad, hoewel dit typisch een plek is waar mensen kunnen ontsnappen aan hun traditionele identiteit. Migranten en studenten kunnen zich hier ontdoen van hun verraderlijke achternaam en proberen om zich op de sociale en economische ladder omhoog te werken. Het is in de stad inmiddels een sociaal taboe geworden om zoiets als een hurkzit van een bediende te eisen.

Maar minder zichtbare traditionele waarden zijn hardnekkig gebleven. Zo zijn er veel mensen die schoonmaaksters, ervan uitgaande dat zij van een lage kaste zijn, verbieden gebruik te maken van hun toilet. Er zijn zelfs huisbazen die van hun huurders eisen hetzelfde te doen. Er zijn overigens ook schoonmaaksters die weigeren een toilet schoon te maken. Daar zijn aparte schoonmaaksters voor, die van een nóg lagere kaste zijn.

Ook op de universiteit en binnen instituten is discriminatie de dagelijkse praktijk. Wie een baan of plek heeft gekregen binnen een quotasysteem voor kandidaten van een lagere kaste, kan dit moeilijk geheim houden. Deze studenten hebben een kleinere kans om af te studeren, en overheidsmedewerkers krijgen minder snel een promotie. En hoewel in stedelijke, liberale kringen weinig mensen nog openlijk durven toe te geven dat zij willen dat kun kind binnen de eigen kaste trouwt, tonen allerlei onderzoeken aan dat dit wel de norm is.

Wat hoop geeft is een nieuwe generatie, die zich met meer moed en openheid dan eerder verzet tegen kastenverhoudingen. Zij proberen hun identiteit niet te verbergen, maar weigeren wel enige vorm van discriminatie te accepteren. Bijvoorbeeld door kleding te dragen die met hoge kasten wordt geassocieerd, of door te bedanken voor een baan met een apart toilet.

Of, in het geval van de zoon van de oude man, door gewoon rechtop te lopen en de werkgever zelfverzekerd recht in de ogen te kijken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden