Maksim Kobzar (links) in zijn hookah-bar in Mikolajiv. 'We moeten ons aanpassen aan de nieuwe realiteit.'

De hooka-bar in frontstad Mikolajiv blijft open. ‘Godzijdank zijn we nog niet geraakt, denk ik elke ochtend’

Maksim Kobzar (links) in zijn hookah-bar in Mikolajiv. 'We moeten ons aanpassen aan de nieuwe realiteit.'Beeld Michiel Driebergen

Het Oekraïense leger dringt de Russen stukje bij beetje terug naar het bezette Cherson. De inwoners van het nabijgelegen Mikolajiv vrezen dat hun stad voorlopig een frontstad zal zijn. ‘We moeten ons aanpassen aan de nieuwe realiteit.’

Michiel Driebergen

Is het toeval? De damp die Maksim Kobzar uitblaast na een trek aan zijn waterpijp lijkt sterk op de rookkolom die eerder die dag opsteeg boven de stad: grote wolken zijwaarts en een paar ringen van rook recht de hoogte in.

Gelukkig bevindt de hookah-bar, waar naar hartenlust fruittabak wordt gerookt, zich onder de grond. In de halfdonkere ruimte valt vooral de verzameling kunststof doodshoofden op die achter een glazen plaat is opgestapeld. “Dat zijn de resten van Russische bezetters”, grapt de dertigjarige eigenaar.

Lees in ons liveblog het laatste nieuws over de oorlog in Oekraïne.

De sfeer in Mikolajiv is soms grimmig, soms ronduit gezellig. Nu het Oekraïense leger de Russen in de richting van de bezette stad Cherson heeft teruggedreven kun je je zelfs weer per koets laten rondrijden door de straten.

Toch is de stad niet buiten het bereik van raketten. Deze week werden havenfaciliteiten, een gymzaal en een appartementencomplex getroffen. Daarbij vielen gewonden. Een enkele keer is ook een spoor zichtbaar van een Oekraïense raket die in de richting van Cherson wordt afgevuurd.

null Beeld Bart Friso
Beeld Bart Friso

Kobzars gezin is veilig in Spanje

De reactie van Kobzar tekent zijn weerbaarheid. Natuurlijk, op de eerste dag van de Russische invasie heeft hij eerst zijn gezin in veiligheid gebracht. Zijn vrouw en negenjarige dochter bevinden zich nu in Spanje. “We wisten niet of er nog een morgen zou zijn.”

De Russen waren bliksemsnel om Mikolajiv heengetrokken en probeerden de rivier de Zuidelijke Boeg over te steken, om zo de belangrijke havenstad Odessa over land aan te vallen. Op 20 maart, meteen nadat de Russen zich nabij Cherson hadden terugtrokken, besloot Kobzar de deuren opnieuw te openen. “We moeten ons aanpassen aan de nieuwe realiteit. We moeten verder.”

De barman werd geholpen door het Russische bombardement op het provinciehuis. Bij die aanval, op 29 maart, verwoestte een kruisraket het nabijgelegen kantoor van de populaire gouverneur van Mikolajiv, Vitali Kim. Zeker 37 mensen kwamen om.

Sinds de gouverneur, die tijdens de aanval juist afwezig was, na een luchtalarm de hookah-bar uitkoos voor een persconferentie, ontbreekt het Kobzar niet aan bezoekers. “Mensen hebben een plek nodig om op adem te komen”, zegt de barman, die een financiële buffer heeft omdat hij ook bij een ICT-bedrijf werkt.

Goddank, nog steeds niet geraakt

Die buffer heeft niet iedereen. Ook Olena Dima niet, een inwoonster van de meest zuidelijke wijk van de stad, ofwel het district dat het dichtst bij het front ligt. “Goddank, onze woning is nog steeds niet geraakt, is elke ochtend mijn eerste gedachte”, zegt zij.

Ze laat de schade tot nu toe zien: een gapend gat in een flatgebouw even verderop, een afgerukte airconditioning en veel gebarsten ramen. Na de vraag of je niet bang bent voor honden nodigt ze de verslaggever hartelijk uit voor een bezoek aan haar flatje.

De woning blijkt zich op de zevende verdieping te bevinden, ver van de schuilkelder. Dima’s zoon van drie, Artjom, die ronddartelt in zijn blote bast, weet gelukkig precies wat hij moet doen als er nood dreigt. Dan laat hij zijn speelgoed staan, graait zijn trui en zijn schoenen bij elkaar en duikt de gang in.

Daar zijn geen ramen en zijn de muren het dikst, legt Dima uit. “Maar als een raket op het dak boven onze woning zou vallen”, beseft ze, “zou deze plek ons niet redden”.

Het luchtalarm klinkt vaak te laat

Probleem is dat het luchtalarm vaak te laat klinkt. Vanochtend nog heeft Dima’s man, die reddingswerker is, een paar mensen onder het puin van hun woning vandaan getrokken. Zij waren op geen enkele manier gewaarschuwd. “Drie dagen is het rustig, dan wordt er weer twee dagen lang ongenadig geschoten.”

Brandweerlieden proberen het vuur te blussen na een luchtaanval op Mikolajiv, op 18 juni. Beeld AP
Brandweerlieden proberen het vuur te blussen na een luchtaanval op Mikolajiv, op 18 juni.Beeld AP

De honden blijken twee husky's te zijn, vier en zes jaar oud, die aan de voeten liggen van de achttienjarige Joelia. Mikolajiv was voorheen ‘een jonge stad’, zegt de oudste dochter van Olena Dima. Nu zijn veel leeftijdsgenoten uit de stad vertrokken, onder wie haar beste vriendin. “Je kunt hier nergens heen, want ver van huis gaan is eng.”

De colleges zijn online, haar laatste examens gingen gelukkig goed. “Toen de oorlog net was begonnen, kon ik me moeilijk concentreren. Nu ben ik wel wat gewend.” Joelia zegt een baan bij de veiligheidsdienst te ambiëren, om zo haar land veiliger te helpen maken.

Ook Joera, haar negenjarige broertje, voelt zich beperkt in zijn doen en laten. Onderwijs op afstand gaat hem prima af, maar dat hij zijn vriend David niet meer ziet maakt hem ‘triest’, zegt hij. “Vroeger speelden we elke dag buiten. Nu mag hij van zijn ouders de straat niet op.”

Macaroni, rijst, bonen en vlees in blik

Olena Dima jaagt nu vooral op humanitaire hulp. Toen de invasie begon, sloot het internaat waar zij als kokkin haar geld verdiende. Haar salaris droogde op en de bijstand van de plaatselijke autoriteiten schiet tekort. Een gezin krijgt maandelijks een pak macaroni, een pak rijst, een blik bonen en een blik vlees – dat is alles. Dus staat de moeder van vier kinderen dagelijks een aantal uren in de rij bij de hulpposten, zoals die van het Rode Kruis.

In weerwil van de moeilijke omstandigheden blijft Dima achter haar besluit staan niet te vluchten. Veel wijkgenoten keerden de laatste weken juist terug, omdat ze het elders niet redden. “Sommigen hebben na hun vlucht al hun spaargeld uitgegeven. Zij kunnen nu nog geen brood kopen.”

Dima’s vrees dat Mikolajiv nog lang een frontstad zal blijven – “zolang de Russen in Cherson zijn, is het bij ons niet rustig” – wordt gedeeld door barman Kobzar. Hij werd geboren in een dorp nabij Cherson, zijn grootvader woont nu in bezet gebied. Daar ontbreekt het aan gas, water en elektra, meldt die zijn kleinzoon tijdens het sporadische telefonische contact.

'De mensen willen de Russen niet’

En onder bedreiging van een machinegeweer hebben de Russische soldaten het ouderlijk huis van Kobzar van zijn grootvader afgenomen. “Maar het zal voor de Russische troepen lastig zijn om Cherson onder controle te houden”, denkt de barman. “De mensen willen de Russen niet.”

Aan weggaan uit Mikolajiv denkt Kobzar niet. “Ik houd van deze stad.” Ooit wil hij er zijn eigen restaurant openen, met alleen maar gezond eten. “Ik heb een doel en ik zal dat bereiken, hoe flexibel ik daar ook voor moet zijn.”

Lees ook:

In oorlogstijd naar de opera in Odessa. ‘Plezier maken zoals voorheen, dat gaat niet meer’

Afgelopen zondag werd het eerste ballet in Odessa weer opgevoerd. ‘Het theater is iets hogers. Hier gaat het om je ziel.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden