Oekraïne

De hervorming van de zorg in Oekraïne was goed op weg, maar verzandt nu in conflicten

Een corona-patiënt wordt behandeld in een ziekenhuis in de West-Oekraïense stad Lviv, in juni dit jaar.  Beeld AFP
Een corona-patiënt wordt behandeld in een ziekenhuis in de West-Oekraïense stad Lviv, in juni dit jaar.Beeld AFP

Voor de EU geldt de hervorming van de gezondheidszorg in Oekraïne als paradepaardje. Maar onder president Zelenski ligt een ‘revanche’ van de oligarchen op de loer. ‘Voor hen is er een grote verleiding mee te eten van deze taart.’

Na de coronacrisis is de reguliere zorg in Poltava inmiddels weer opgestart, maar de hervorming ligt stil. “We wachten op nieuwe beslissingen”, zegt Viktor Lysak, hoofd van het departement gezondheid in de Oekraïense stad op 350 kilometer ten oosten van hoofdstad Kiev. “Wij zijn er in elk geval klaar voor.”

Het regionale ziekenhuis, dat onder de hoede valt van de bestuurder, oogt als een doodnormale blokkendoos uit de Sovjettijd. Maar binnen blijken de gangen schoon geschilderd, tref je behandelruimtes met gloednieuwe apparatuur en zijn in de ‘educatieve zaal’ verpleegkundigen aan het oefenen met een wassen pop als imaginaire patiënt.

“Zonder de ‘med-reform’ was dit alles niet mogelijk geweest”, zegt Lysak, die trots een rondleiding geeft; waarbij hij zijn mondkapje ophoudt en er zorg voor draagt goed afstand te houden. Al een jaar lang experimenteert zijn provincie met een grootschalige hervorming van de gezondheidszorg, die op westerse leest moet worden geschoeid. 

De hervorming loopt spaak

In plaats van financiering op basis van het aantal bedden – sinds de Sovjettijd gebruikelijk – gaat een nieuw opgerichte Nationale Gezondheidsdienst de zorgkosten per behandeling vergoeden. Dat systeem werkt prima in Poltava. “Voorheen meldde de patiënt zich, dan gingen wij kijken wat hem scheelde en of er überhaupt geld was. Nu stellen we de diagnose en ontvangen we vervolgens het bedrag dat specifiek voor die behandeling bedoeld is”, aldus Lysak.

De aanpak van het ziekenhuis gaf de doorslag bij de Wereldbank om te investeren in de renovatie. En dankzij een elektronisch patiëntendossier – ook nieuw – komt Poltava er tijdens de Covid-19-pandemie goed vanaf. “In één oogopslag is nu duidelijk welke patiënten risico’s lopen”, zegt Natalia Svyrydenko, chef-arts van het nabijgelegen infectieziekenhuis dat ook deel uitmaakt van het project. “Als zij zich melden met een klacht kunnen ze meteen naar het juiste ziekenhuis.”

En toch loopt de hervorming spaak. In april had het nieuwe systeem in heel Oekraïne moeten worden ingevoerd. Dat dat niet gebeurt, is niet te wijten aan de corona-crisis maar komt door een conflict over de benoeming van de directeur van de Nationale Gezondheidsdienst. Omdat dat nieuw opgerichte instituut straks het complete Oekraïense zorgbudget gaat beheren – jaarlijks 86 miljard grivna, ofwel 3 miljard euro – was de procedure voor die belangrijke benoeming nauwkeurig vastgelegd in de wet.

De  Oekraïense minister van gezondheid Maksym Stepanov draagt een mondkapje terwijl hij toekijkt hoe medisch personeel vertrekt naar  Italië om collega's bij te staan tijdens de corona-epidemie, april dit jaar.  Beeld Reuters
De Oekraïense minister van gezondheid Maksym Stepanov draagt een mondkapje terwijl hij toekijkt hoe medisch personeel vertrekt naar Italië om collega's bij te staan tijdens de corona-epidemie, april dit jaar.Beeld Reuters

Een Zoom-ontmoeting van een halfuurtje

Maar in april schoof de minister van gezondheidszorg, Maksym Stepanov, de drie voorgestelde kandidaten aan de kant. Volgens de minister, die in maart werd aangesteld door president Zelenski, waren ze ongeschikt. Hij begon een alternatieve procedure, die op het laatste moment werd aangekondigd en bestond uit korte, online gesprekken met nieuwe kandidaten. “Je kunt niet op basis van een Zoom-ontmoeting van een halfuurtje iemand aanstellen die over 7 procent van het jaarbudget gaat”, oordeelt Dmytro Gurin, parlementariër van Zelenski’s eigen politieke partij in een online debat over de kwestie. Hij vreest dat Stepanov een loyalist op de post zal zetten, wat de minister ten stelligste ontkent.

Ook in de EU doet Stepanov de wenkbrauwen fronsen. Europarlementariër Viola von Cramon wijst erop dat de minister als zakenman en gouverneur van Odessa een corrupte reputatie op heeft gebouwd. “Zijn biografie toont aan dat hij niet schoon is.” Volgens haar is er sprake van een ‘revanche’ van oligarchen met belangen in de farmaceutische industrie, voor wie de herverdeling van het zorg-budget nadelig uitpakt. “Voor hen is er een grote verleiding om mee te eten van deze taart.”

De minister heeft de schijn tegen, sinds de parlementaire anti-corruptiecommissie onderzoek doet naar de aanbestedingsprocedure van beschermende kleding voor dokters. In plaats van dat materiaal voor 8 euro per stuk bij een Oekraïense producent te kopen, sloot Stepanov in mei een contract met een tussenleverancier die aan Chinese pakken kon komen voor twee keer zo veel geld. De schade: tientallen miljoenen euro’s. “Zelenski wordt beïnvloed door degenen die deze hervorming wilden tegenhouden”, concludeert Viola von Cramon.

‘De politieke klasse wil haar rechten niet opgeven’

Het woord ‘revanche’ doet opgeld in Kiev sinds maart. Bij zijn aantreden, een jaar geleden, zei Zelenski het op te willen nemen tegen oligarchen. Maar inmiddels zijn er wekelijks protesten in de stad, momenteel vooral gericht tegen het gebrek aan hervormingen in het politie- en justitie-apparaat. De eerste daad van de procureur-generaal, die Zelenski ook in maart verving, was een strafrechtelijk onderzoek instellen naar oud-president Porosjenko. “We moeten de president eraan herinneren waar hij voor ging: de strijd tegen corruptie”, benadrukt Von Cramon.

Ook in Poltava maken ze zich zorgen. “De politieke klasse wil haar rechten niet opgeven”, zegt zorgbestuurder Viktor Lysak. Covid-arts Natalia Svyrydenko, die zich schrap zet voor een volgens haar op handen zijnde tweede corona-golf, sluit zich daarbij aan. “We moeten echt vooruit. Er is geen weg terug.”

Lees ook: 

Hoe Europa de oostelijke grenslanden naar zich toe trekt

Oekraïne, Wit-Rusland, Moldavië, Georgië, Armenië en Azerbeidzjan schurken langzaam maar zeker tegen Europa aan

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden