AnalyseMilitaire hulp Oekraïne

De herinnering aan de vorige oorlog met Rusland maakt Duitsland huiverig voor een nieuwe

De Duitse minister van buitenlandse zaken Annalena Baerbock en haar Russische ambtgenoot Sergej Lavrov vlak voor aanvang van de persconferentie, aansluitend op hun tweegesprek van vorige week dinsdag.  Beeld AP
De Duitse minister van buitenlandse zaken Annalena Baerbock en haar Russische ambtgenoot Sergej Lavrov vlak voor aanvang van de persconferentie, aansluitend op hun tweegesprek van vorige week dinsdag.Beeld AP

Duitsland is huiverig voor militaire hulp aan Oekraïne, en dat is deels door de geschiedenis ingegeven.

Kim Deen

Terwijl de spanning tussen Rusland en Oekraïne steeds verder oploopt, twijfelt het Westen over de juiste reactie. Uit de VS en het Verenigd Koninkrijk worden munitie, wapens en grotere anti-tankwapens naar Oekraïne gestuurd, maar Europa blijft verdeeld. Frankrijk wil ook wapens sturen, Nederland staat ervoor open, maar Duitsland, de vierde grootste wapenleverancier ter wereld, blijft weigeren.

Daarvoor gaf Annalena Baerbock, de nieuwe Duitse buitenlandminister, twee redenen. Ten eerste is het staand beleid om geen wapens naar conflictgebieden te sturen. Zo wil het land escalatie voorkomen. “Diplomatie is de enige haalbare weg”, zei ze maandag tijdens haar bezoek aan Kiev.

Speciale verantwoordelijkheid

De tweede reden is opmerkelijker. Volgens Baerbock heeft de beslissing van Duitsland om geen wapens aan Oekraïne te leveren een historische dimensie. Nog altijd voelt het land een speciale verantwoordelijkheid om conflict op het continent te voorkomen, vanwege de Duitse schuld aan de vernietigingen buiten haar grenzen tijdens de Wereldoorlogen. Hoewel het land een economische grootmacht is, blijft het daarom terughoudend bij militaire conflicten. Zo besloot het land in 2003 niet mee te doen aan de Amerikaanse invasie van Irak.

Ook in de relatie met Rusland speelt de Duitse schuld voor de invasie van de Sovjet-Unie in 1941 nog altijd een rol. Tot 27 miljoen soldaten en burgers kwamen tijdens de Tweede Wereldoorlog aan de Sovjetkant om het leven. Vorige week bezocht minister Baerbock, ter gelegenheid van haar eerste ambtsbezoek aan Rusland, het graf van de onbekende soldaat in het Kremlin. Op die manier leek ze Rusland op diplomatieke wijze te willen waarschuwen voor een militair conflict in Oekraïne. “Geen taak is belangrijker dan het beschermen van de bevolking tegen geweld en oorlog”, zei ze.

In Oekraïne wordt de Duitse weigering wapens te leveren ondertussen ‘verraad’ genoemd. Ook daar wordt de beslissing vanuit historisch perspectief gezien. “De Duitse verantwoordelijkheid zou moeten liggen bij het Oekraïens volk, waar minstens acht miljoen mensen door de nazi-bezetting hun leven verloren”, zei Andriy Melnyk, de ambassadeur van Oekraïne in Duitsland, tegen het Duitse persbureau DPA. Vadim Prystaiko, zijn collega in Londen, voegde op SkyNews daaraan toe: “Als ik hoor dat Oekraïners geen wapens zouden mogen hebben om zichzelf te verdedigen, dan zou ik verwachten dat Duitsland het laatste land is om dat te zeggen.”

Intern verdeeld over het beleid

Duitsland is intern wel verdeeld over het beleid. Verschillende politici van de nu grootste oppositiepartij in de Bondsdag, de CDU, zijn voor wapenleveringen. Ook politici van de liberale coalitiepartij FDP roepen op tot een herziening van het besluit. En ondertussen klagen critici in Duitse media, dat het scheef is om Oekraïne van wapens te onthouden, als Duitsland tegelijkertijd wapens blijft sturen naar dictators in Saudi-Arabië en Egypte, die betrokken zijn bij conflicten in Jemen en Noord-Sinaï.

Ook is het de vraag tot in hoeverre Duitsland haar handelsrelaties met Rusland wil beschermen. De nieuwe Duitse regering, die in december aantrad, beloofde harder in te grijpen bij Russische provocaties dan Angela Merkel, die haar belangrijkste handelspartner niet wilde verliezen. Maar het blijft vooralsnog bij dreigen met sancties en de diplomatieke weg. De Normandië-gesprekken, die deze week plaats zullen vinden tussen Rusland, Oekraïne, Frankrijk en Duitsland, zijn momenteel Duitslands grootste hoop.

Correctie (26 januari 2021): Eerder stond geschreven dat tijdens de Tweede Wereldoorlog 27 miljoen Sovjetsoldaten sneuvelden. Dat klopt niet, dit is het geschatte aantal van alle inwoners van de Sovjet-Unie die omkwamen tijdens de oorlog, zowel burgers als militairen.

Duitse admiraal stapt op

De Duitse admiraal Kay-Achim Schönbach is opgestapt na controversiële uitspraken over het conflict met Rusland. Tijdens een denktank-bijeenkomst in India ging hij regelrecht tegen overheidsposities in. “Is Rusland nou echt geïnteresseerd in een klein stukje Oekraïne-grond?”, zei hij. “Nee, dat is onzin.” Volgens Schönbach wil Poetin met zijn dreiging respect afdwingen, dat hij volgens hem “waarschijnlijk ook verdient.” Oekraïne reageerde geschokt op de uitspraken. Het schandaal zou volgens de Oekraïne ambassadeur in Berlijn “Duitslands geloofwaardigheid gigantisch in twijfel brengen.”

Lees ook:
Baerbock wil middels bezoek bemoeienis met Oekraïne-conflict afdwingen

Met haar bezoek aan Kiev en aan Moskou hoopt Annalena Baerbock Europa’s rol bij de oplossing van het Oekraïne-conflict te vergroten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden