Boris Johnson tijdens de wekelijkse vergadering met zijn ministers, dinsdagmiddag in Downing Street.

AnalyseVertrouwensstemming

De grote vraag voor de Tories: hoe nu verder met Johnson?

Boris Johnson tijdens de wekelijkse vergadering met zijn ministers, dinsdagmiddag in Downing Street.Beeld AP

Nadat hij maandagavond ternauwernood een vertrouwensstemming overleefde, is premier Boris Johnson aangeschoten wild. De verdeelde Conservatieve Partij lijkt niet goed te weten hoe zij nu verder moet.

Niels Posthumus

De ervaren Conservatieve parlementariër Roger Gale schatte de politieke toekomst van premier Boris Johnson maandagavond niet positief in. “Het zou me verbazen als hij aan het eind van de herfst nog in Downing Street (de Britse premierwoning, red.) zit.” Op het eerste oog leek dat een vreemde conclusie. Johnson had net de interne partijstemming over zijn leiderschap gewonnen met 59 procent van de stemmen. Maar Gale, sinds 1983 lid van het Britse Lagerhuis, wist: zo’n percentage is in feite met de hakken over de sloot.

Wie nog maar 59 procent van zijn partij achter zich weet, is volgens de ongeschreven politieke wetten gedoemd te falen. Johnsons voorganger, Theresa May, kreeg in 2018 de steun van 63 procent van haar parlementariërs, maar moest een half jaar later alsnog opstappen.

Een journaliste maandagavond voor Downing Street 10, de premierswoning in Londen. Beeld AFP
Een journaliste maandagavond voor Downing Street 10, de premierswoning in Londen.Beeld AFP

Johnson is een handicap voor de partij geworden

Een van de favorieten om Johnson op termijn op te volgen, Jeremy Hunt, zei maandag dat de Conservatieve Partij onder Johnson ‘de noodzakelijke integriteit, competentie en visie’ mist. Natuurlijk, de groeiende weerstand tegen de premier komt in eerste plaats door ‘partygate’. De verontwaardiging over de illegale feestjes die Johnsons regeringsmedewerkers tijdens de coronalockdown organiseerden, is enorm. Maar onder een deel van de Conservatieve partijleden bestaat ook onvrede over het huidige beleid. Bijvoorbeeld over het feit dat de belastingen al twee jaar lang oplopen.

Die onvrede zal verder groeien indien de Conservatieve partij later deze maand de kiesdistricten Wakefield en Tiverton & Honiton bij tussentijdse deelverkiezingen verliest. In de eerste staan de Tories in de peilingen op bijna 20 procentpunten verlies, ruim achter het linkse Labour. In de tweede zitten de Liberale Democraten hen op de hielen. Het toont opnieuw aan dat Johnson, als uithangbord van de Conservatieve Partij, een handicap is geworden. Het verval is hard gegaan sinds hij in 2019 nog de grootste verkiezingsoverwinning in ruim dertig jaar voor de Tories uit het vuur sleepte.

Officieel kan een vertrouwensstemming binnen de Conservatieve Partij maar één keer in de twaalf maanden worden afgedwongen. In dat licht zou Johnson voorlopig veilig zijn. Maar deze week bleek dat die partijregel met één pennenstreek is aan te passen. Volgens geruchten zou May onder druk van een dergelijke dreiging in 2019 eieren voor haar geld hebben gekozen.

Veel parlementsleden zijn bang hun zetel te verliezen als ze Johnson wegstemmen

Een alternatieve optie voor de 148 Tories die maandag voor het aftreden van Johnson stemden, is het steunen van een motie van wantrouwen van de oppositie in het parlement. Maar die kans lijkt klein. De gevolgen daarvan zijn ingrijpender dan een interne oplossing. Als de Tories Johnson zelf wegstemmen, hoeven er geen nieuwe verkiezingen te komen. Dan kiest de partij gewoon een nieuwe leider, die automatisch ook premier van de huidige regering wordt. Bij het aannemen van een motie in het parlement gaan de kiezers in het Verenigd Koninkrijk opnieuw naar de stembus.

Veel Conservatieve parlementsleden zullen bang zijn hun zetel bij zulke nieuwe verkiezingen te verliezen. Alle chaos en schandalen van de laatste tijd hebben niet alleen de reputatie van Johnson aangetast, maar ook die van de partij. Aantrekkelijker is het om onder een nieuwe, meer integere en ideologisch consistentere leider de komende twee jaar het vertrouwen van de kiezer te herstellen en pas daarna naar de stembus te gaan.

Zo opportunistisch zijn de afwegingen. “Op een paar uitzonderingen na wilde de meerderheid van de Tory-parlementsleden Johnson helemaal niet uit zijn functie ontheffen om de waardigheid van Downing Street te herstellen”, stelde politiek commentator Jason Beattie van de linkse tabloid Daily Mirror dinsdag. “Ze wilden dat puur omdat hij is uitgegroeid tot een giftige factor bij verkiezingen.” De Tories betalen volgens hem nu de prijs voor hun keuze voor Johnson als leider. “Hun partij is stuurloos, niet langer zeker van waar zij voor staat, en dodelijk verscheurd door onderlinge ruzies.”

Lees ook:

Boris Johnson mag aanblijven als premier, maar de schade is groot

Parlementsleden van de Britse Conservatieve Partij stemden maandagavond over de vraag of Boris Johnson mag aanblijven als premier. Het antwoord is: een nipt ja. De politieke schade is enorm.

Lia van Bekhoven: ‘Alles in Groot-Brittannië draait om het verleden, dat is een kleine manier van denken’

Journalist Lia van Bekhoven is al meer dan veertig jaar correspondent in het Verenigd Koninkrijk. Ze schoot wortel in Londen, maar verbritste nooit. ‘Nederlanders denken de Britten goed te kennen, maar vaak blijkt dat begrip uiteindelijk toch beperkt.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden