Middellandse ZeeSpanning

De Grieken zetten zich schrap tegen de Turken en schroeven hun defensie-uitgaven sterk op

Griekse militairen bij een recente parade in de noordelijke stad Thessaloniki. Beeld EPA
Griekse militairen bij een recente parade in de noordelijke stad Thessaloniki.Beeld EPA

Griekenland is zijn strijdkrachten voor vele miljarden euro’s aan het moderniseren. Volgens Athene is dat nodig vanwege de Turkse dreiging. ‘We kunnen niet naïef zijn’, zegt premier Mitsotakis.

Arjen van der Ziel

Het lijkt niet op te kunnen voor Griekse generaals. De militairen sloten de laatste tijd de ene na de andere grote wapendeal.

Zo bestelden de Grieken begin dit jaar voor 2,3 miljard euro achttien Rafale-straaljagers bij Frankrijk. In april gaven ze een Israëlisch bedrijf opdracht om voor 1,4 miljard een nieuwe vliegschool op te zetten. In september bestelden ze nog eens zes Rafale-jets. Eind september kochten ze voor 3 miljard euro drie fregatten en drie korvetten van een Franse marinewerf. En eind vorige maand tekenden ze een intentieverklaring met Nederland voor de overname van twee fregatten en zes mijnenvegers van de Nederlandse marine (zie kader).

Om al die aankopen mogelijk te maken, schroeft de Griekse regering haar defensie-uitgaven dit jaar op tot 6,6 miljard euro, 50 procent meer dan vorig jaar, zo blijkt uit Navo-prognoses. De defensiebestedingen komen in 2021 naar verwachting uit op 3,8 procent van het bruto binnenlands product – het hoogste percentage in het bondgenootschap. Zelfs Amerika geeft, naar verhouding tot zijn economie, minder uit.

De aankopen zijn deels een inhaalslag, want Griekenland heeft als gevolg van zijn financiële crisis, die in 2009 begon, jarenlang fiks moeten bezuinigen op zijn strijdkrachten. Maar de Griekse regering voelt zich ook steeds meer bedreigd door haar aartsrivaal Turkije, die militair gezien alsmaar zelfstandiger en assertiever wordt in de regio.

Extreem complexe wereld

“We kunnen niet naïef zijn”, zei premier Kyriakos Mitsotakis in april, staand in een hangar op een Griekse vliegbasis. “Onze wereld is extreem complex en onze omgeving wordt helaas instabieler.”

Griekenland en Turkije zijn oude rivalen, die al meermaals tegen elkaar ten strijde trokken, en de laatste jaren groeit de tegenstelling weer. De twee buurlanden ruziën over onder meer hun luchtruim en wateren, de Turkse bezetting van een deel van Cyprus, irreguliere migratie, en olie- en gasreserves in het oosten van de Middellandse Zee.

Zo laaide de spanning vorig jaar nog op toen een Turks exploratieschip, beveiligd door marineschepen, naar betwiste wateren voer om naar gas te zoeken. Griekse schepen schaduwden de Turkse, wat bijna tot een aanvaring leidde.

Om de Turken af te schrikken, hebben de Grieken onlangs ook een defensiepact gesloten met Frankrijk, waarin de twee landen beloofden elkaar in geval van een aanval te zullen bijstaan. Zowel de Griekse premier Mitsotakis als de Franse president Emmanuel Macron lieten daarbij blijken dat het gevaar wat hen betreft uit Ankara komt.

Strategische rivaal

“Amerika richt zich tegenwoordig vooral op zijn rivaliteit met China en heeft weinig belangstelling meer voor de Middellandse Zee”, zegt Christos Kollias, hoogleraar defensie-economie aan de Universiteit van Thessalië. “Daardoor is hier in de regio een vacuüm ontstaan, waar de Fransen in zijn gesprongen. Frankrijk is van oudsher een grote macht in het Middellandse Zeegebied en ziet Turkije als een strategische rivaal.”

De stroom miljardendeals en het defensiepact tussen Athene en Parijs zorgen hier en daar wel voor opgetrokken wenkbrauwen binnen de Navo. De Turkse defensie-minister Hulusi Akar verklaarde eind vorige maand, na een Navo-vergadering in Brussel, dat het onderlinge Grieks-Franse pact ‘het vertrouwen schaadt’ in het bondgenootschap. En Europa is verdeeld.

Het marinefregat Van Speijk, een van de acht schepen die Defensie wil verkopen aan Griekenland. Den Haag en Athene tekenden hierover vorig maand een intentieverklaring (zie kader). Beeld Koninklijke Marine
Het marinefregat Van Speijk, een van de acht schepen die Defensie wil verkopen aan Griekenland. Den Haag en Athene tekenden hierover vorig maand een intentieverklaring (zie kader).Beeld Koninklijke Marine

Landen als Duitsland, Spanje en Italië vinden dat Frankrijk te veel de confrontatie zoekt. Zo helpt een Spaanse werf de Turken om een klein vliegdekschip voor helikopters en drones te bouwen. En Duitse ingenieurs assisteren Turkije bij de constructie van zes geavanceerde onderzeeboten.

Volgens sommige waarnemers dreigt, als het zo doorgaat, een wapenwedloop te ontstaan in het oosten van de Middellandse Zee. “De spanning in de regio neemt duidelijk toe”, zegt Pieter Wezeman, onderzoeker van het Stockholm International Peace Research Institute (Sipri), een denktank. “Er is een tendens in het gebied om in reactie op elkaar wapens te kopen. Ik denk niet dat het meteen tot een volledige oorlog komt, maar de kans op gewapende confrontaties groeit wel.”

Verkoop Nederlandse schepen

Nederland wil acht schepen van de marine verkopen aan Griekenland. De geplande verkoop is opvallend, omdat Nederland in beginsel terughoudend is met de levering van wapens aan landen in spanningsgebieden. Maar volgens Defensie speelt de spanning tussen Griekenland en Turkije geen rol. “Defensie heeft in het verleden al vaker defensiematerieel aan de Grieken verkocht”, aldus het ministerie in een toelichting.

Nederland en Griekenland tekenden eind vorige maand een intentieverklaring over de verkoop van twee zogenoemde M-fregatten en zes mijnenjagers van de Alkmaarklasse. Als de verkoop doorgaat, worden de schepen in de komende jaren overgedragen. Wanneer precies en voor hoeveel is nog onduidelijk. Volgens Griekse media zou voor de fregatten Van Speijk en Van Amstel elk zo’n 80 miljoen euro worden betaald. “Als we er qua tijd en geld niet uitkomen met de Grieken, dan gaat het niet door”, zegt een woordvoerder in Den Haag.

Lees ook:

Frans-Grieks defensiepact vergroot spanning met Turkije

Een Frans-Grieks defensiepact, tegen potentiële Turkse agressie, werd goedgekeurd door het Griekse parlement.

Turkije groeit uit tot militaire dronemacht en dat zit andere landen niet lekker

Turkije verandert met goedkope bewapende drones de geopolitieke verhoudingen rond de Middellandse Zee. Tot ongemak van sommigen. ‘De Turken hebben een beetje de show gestolen.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden