Containers langs de Rio Grande in Eagle Pass, Texas.

ReportageTexas

De grensmuur kwam er nooit, maar Laredo is bang voor de volgende die Trumpje komt spelen

Containers langs de Rio Grande in Eagle Pass, Texas.Beeld AFP

De grensmuur van Trump werd afgeblazen, maar nu probeert de gouverneur van Texas een eigen muur neer te zetten. Grensstad Laredo voelt zich pion in een politiek spel.

Seije Slager

Op een kaart lijkt een grens een heldere afbakening, een lijn die zelf geen plaats inneemt. Maar als je vanuit het noorden naar de Texaanse grensstad Laredo rijdt, dan lost die helderheid al snel op in de rommelige werkelijkheid. Op lokale radiostations klinken steeds minder countryballads en steeds meer Mexicaanse corridos, langs de weg verandert de verhouding tussen barbecue- en tacorestaurants gaandeweg in het voordeel van die laatste.

Eenmaal in Laredo zou je je al in Mexico kunnen wanen. De binnenstad is gevuld met kleurige laagbouw, zonder de parkeerterreinen en asfaltvlaktes die het centrum van de meeste Amerikaanse plaatsen kenmerken. Ruim 95 procent van de bevolking is hier hispanic; je hoort meer Spaans dan Engels.

Door Texas, over Interstate-35

Texas is de snelst groeiende staat van de VS, en ook een van de snelst veranderende. In de afgelopen tien jaar groeide de bevolking met vier miljoen mensen, en die groei zat bijna uitsluitend bij ‘minderheden’, die er inmiddels samen de meerderheid van de bevolking uitmaken. In het van oudsher conservatieve bolwerk levert dat felle politieke gevechten op. Trouw brengt de komende weken Texas in kaart door langs Interstate-35 te reizen, die van de Mexicaanse grens naar de grote steden in het noorden voert. Dit is de eerste aflevering: de grensmuur.

null Beeld Bart Friso
Beeld Bart Friso

Over de brug om te drinken

Aan de overkant van de Rio Grande, de rivier die de VS van Mexico scheidt, ligt zusterstad Nuevo Laredo. Haast iedereen heeft daar wel familieleden en vrienden wonen. Haast iedereen heeft ook verhalen over hoe de grens vroeger vooral mogelijkheden schiep, in plaats van afsloot. Men ging over en weer om uit eten te gaan of een bestelling bij de apotheek op te halen. Melissa Cigarroa, die ten zuiden van Laredo wat land bezit aan de rivier, woont in de stad sinds ze in 1993 trouwde, maar kwam er als tiener al regelmatig in de vakanties. “Toen gingen we naar de overkant omdat je in Mexico al mocht drinken. Midden in de nacht liep je dan terug over de bruggen, dat maakte niet uit.”

Zo zorgeloos is het al lang niet meer. Al voordat de drugskartels hun werkterrein van Colombia naar Mexico verlegden, en ook in Nuevo Laredo belandden, werd het gewelddadiger aan de Mexicaanse kant. “Op een gegeven moment begon het een beetje riskant te voelen”, herinnert Cigarroa zich. Bovenop de misdaad kwamen in het kielzog van de aanslagen van 11 september ook nog eens de aangescherpte grenscontroles. “Vanaf 2003 gingen we eigenlijk zelden meer naar de overkant.”

Een busje van de Border Patrol

Tricia Cortez komt er nog wel regelmatig, voor haar werk. Ze is directeur van het Rio Grande International Study Center, een milieu-organisatie die zich inzet voor de bescherming van de grensrivier. Haar favoriete plek langs die rivier is de Paso del Indio, een plek die al sinds mensenheugenis door de oorspronkelijke bewoners van Amerika wordt gebruikt om de overkant te bereiken. Als je de grote industriële waterzuiveringsinstallatie achter je negeert, en je blik op het water richt, dan zie je slechts de kabbelende rivier en wat wuivende rietpluimen. Het zou net zo goed 1821 als 2021 kunnen zijn. “Ik hou van deze plek. Het kalmeert me altijd om hier te zijn”.

De idylle is kortstondig. Hooguit twee minuten nadat de verslaggever zijn camera tevoorschijn heeft gehaald, stopt er een busje van de Border Patrol. Wat we hier doen? Wat foto’s nemen? Prima, nog een fijne dag, besluit de grenswacht. Hij is uiterst hoffelijk, maar dat je hier in de gaten wordt gehouden, is duidelijk.

Het had nog veel radicaler kunnen uitpakken. Als de plannen van Donald Trump tijdens zijn presidentschap waren doorgegaan, dan had hier nu een grensmuur gestaan. En niet alleen dat, schetst Cortez. “Ze wilden een zestig meter brede veiligheidszone inrichten bij de rivier. Het plan was om wegen te bouwen, surveillancetorens, sterke zoeklichten, en dan als kers op de taart die tien meter hoge stalen muur, midden in de uiterwaarden. Twee keer zo hoog als de Berlijnse muur”.

De Rio Grande bij de Paso del Indio. Beeld Seije Slager
De Rio Grande bij de Paso del Indio.Beeld Seije Slager

Een groen lint van leven

Een jaar geleden leek die muur een voldongen feit. De miljardencontracten waren vergund, de procedures in gang gezet, de bouwmaterialen werden aangevoerd. Zelfs als Trump de verkiezingen zou verliezen, was dat een proces dat zich niet zomaar liet stoppen. Maar de protesten bleven ook doorgaan. “We vormden een heel diverse coalitie”, vertelt Cortez. “Democraten, Republikeinen, boeren, grondbezitters, bankiers, gewone burgers. Mensen van heel ver weg namen de beslissingen over ons, en wij hadden met de gevolgen moeten leven.”

De muur had de stad niet alleen beroofd van parken, van uitzicht, en van delen van woonwijken, maar vooral van datgene waar ze van leeft: van het water. Laredo ligt midden in een droog gebied, op 27,5 graden noorderbreedte. Ter vergelijking: dat is honderden kilometers ten zuiden van Caïro. Cortez: “De rivier is onze enige bron van drinkwater en van irrigatie. Een groen lint van leven”. De Rio Grande wordt door het Wereld Natuur Fonds nu al tot een van de tien meest bedreigde rivieren ter wereld gerekend, zonder toegang tot de oever was het helemaal ondoenlijk geworden om de waterkwaliteit te beschermen.

De muur had bovendien de scheiding tussen de twee Laredo’s bezegeld. Terwijl die juist snakken naar wat meer toenadering. Zeker in het centrum van de stad in de VS, waar veel van de pittoreske panden bij nadere beschouwing door dichte luiken, lege etalages en schilferende gevelverf worden ontsierd.

De winkel van Roberto Garza heeft het wel overleefd. Hij verkoopt een allegaartje van goedkope spullen: keukengerei, plastic speelgoed, religieuze beeldjes. Maar het had weinig gescheeld, want de afgelopen twee jaar waren de officiële grensovergangen door corona helemaal gesloten voor niet-essentieel grensverkeer, zoals shoppende Mexicaanse bezoekers. Die vormen normaal de helft van zijn klanten. Voor andere zaken was de grenssluiting de nekslag.

Een muur? Daar zou hij niet aan moeten denken. Niet alleen vanwege de klandizie – het gaat al jaren slecht, geeft Garza toe. Daarin is Laredo dan weer heel Amerikaans: mensen komen niet meer winkelen in het centrum, maar liever bij strip malls aan de uitvalswegen. En ook niet zozeer vanwege zijn eigen afkomst–- hij verhuisde veertig jaar geleden uit het Mexicaanse Nuevo Laredo, maar is inmiddels genaturaliseerd en voelt zich eerder Amerikaans. Nee, toch vooral omdat het niet bij het karakter van de stad zou passen. “Het zou een belediging zijn voor onze buren”.

Straatbeeld in Laredo Beeld Seije Slager
Straatbeeld in LaredoBeeld Seije Slager

1,7 miljoen migranten opgepakt

Dit najaar leek de stad opgelucht adem te kunnen halen. In oktober annuleerde de regering-Biden dan eindelijk de laatste contracten voor de grensmuur. En in november gingen de grensbruggen na anderhalf jaar coronasluiting weer open. ‘Laredo heet jullie weer welkom’, juicht een groot billboard dat vanuit Mexico te zien is.

Eind goed, al goed? Nou, nee, het verhaal is voorlopig nog niet uit. Want ook onder Biden blijft de zuidgrens de gemoederen bezighouden. Na twee jaar relatieve rust tijdens de pandemie is het daar nu weer dringen. Dit jaar werden al ruim 1,7 miljoen migranten opgepakt nadat ze illegaal de grens over waren gestoken: eind oktober is daarmee al een record geschreven sinds de cijfers in 1960 worden bijgehouden.

In dat getal zijn overigens een hoop migranten dubbel geteld. Het ‘Title 42’-beleid, dat onder Trump werd ingezet, maakt het mogelijk om immigranten direct terug te zetten over de grens, en die proberen het daarna vaak gewoon nog een keer. Ook Biden voert dat beleid uit.

Desalniettemin krijgt Biden van heel rechts Amerika de schuld van de grote aantallen migranten, en is stoere taal over de grens op dit moment een van de manieren om je conservatieve geloofsbrieven te bewijzen. Zeker ook in Texas, waar de Republikeinen meestal toch wel de verkiezingen winnen. De echte strijd om de macht vindt dus plaats in de Republikeinse voorverkiezingen, waar vooral de vaste aanhang op komt dagen, en waar radicale ideeën beter gedijen dan compromissen in het midden.

Roedel rechtse uitdagers

De Republikeinse gouverneur van Texas, Greg Abbott, voelt de hete adem van een roedel rechtse uitdagers in zijn nek. Een van de manieren om zich te profileren is het bouwen van een eigen grensmuur, betaald door de staat Texas. Eigenlijk zou het meer een hek zijn, met prikkeldraad aan de bovenkant. Hij probeert private landeigenaren nu te bewegen om toe te stemmen in het plaatsen van dat hek.

Politiek theater, snuift landeigenaar Melissa Cigarroa. “Hij probeert Trumpje te spelen.” Ze pakt haar telefoon erbij en laat wat foto's zien. “Moet je kijken wat hij nu weer bedacht heeft”. In Eagle Pass, een grensstad ten noordwesten van Laredo, heeft Abbott net die dag een ‘muur van containers’ geïnstalleerd langs de rivier. Het levert dramatisch beeld op, maar tegen illegale migratie of drugssmokkel helpen hekken en containers allemaal niets, zegt ze.

Zelf vindt Cigarroa soms sporen op haar land, of hoort van grenswachten dat ze migranten hebben opgepakt. Een hek gaat daar niets aan veranderen. “Iedere landeigenaar weet dat zo’n hek makkelijk kapot geknipt wordt. Dat gebeurt nu ook aan de lopende band.” En de meeste drugs komen via de officiële grensovergangen het land binnen. Een hek zou landeigenaren wel afsluiten van drinkwater voor hun vee. “Ik ken niemand die ermee akkoord is gegaan”.

Flirt met radicaal-rechts

Toch lieten de afgelopen verkiezingen ook een opvallende verschuiving zien. Want Laredo was altijd een door en door Democratische stad, en dat bleef het ook. Maar Trump won hier in 2020 wel flink wat stemmen, vergeleken met vier jaar eerder. Is het idee van een muur onder sommige mensen toch populair?

Misschien bij een paar, denkt Edna Ibarra, een genaturaliseerde Amerikaanse die opgroeide in Nuevo Laredo, en die nu als accountant voor het Rio Grande International Study Center werkt. “Ik denk dat ze eerder voor de retoriek vielen, en niet beseffen wat een enorme impact het op de stad zou hebben.” Zelf stemt ze ook Republikeins, maar is ze niet blij met de flirt van haar partij met radicaal-rechts. “Ik ben zeker niet voor open grenzen. Maar we hebben hier geen muur nodig. We hebben hier niet iets nog fysiekers dan een rivier nodig. Iets dat ook ons zou opsluiten.”

Ze beklaagt zich over het beeld dat de veiligheidssituatie aan de grens de spuigaten uitloopt, een beeld dat politici gretig blijven inzetten. Terwijl de criminaliteitscijfers uitwijzen dat Laredo voor Amerikaanse begrippen juist een bovengemiddeld veilige stad is.

Een muurschildering in Laredo viert de vriendschap tussen Mexico en de VS Beeld Seije Slager
Een muurschildering in Laredo viert de vriendschap tussen Mexico en de VSBeeld Seije Slager

Een pot met 3 miljard

Wie door Laredo loopt, merkt in ieder geval weinig van de crisis aan de grens. Veel migranten worden direct teruggezet naar Mexico. Andere worden elders ondergebracht; Laredo besloot dit jaar om ze in bussen door te sturen naar grotere steden elders in Texas, zoals San Antonio. Veel opvangfaciliteiten heeft de stad zelf namelijk niet. In de omtrek van de stad nam het aantal politie-achtervolgingen van verdachte voertuigen dit jaar wel stevig toe, maar dat betreft auto’s die via de officiële grensovergangen binnenkwamen.

Wie in Laredo woont, merkt er ook weinig van, bezweert Ibarra. “Ik woon aan de rivier, maar ik heb nog nooit iemand in mijn tuin gehad”. Toch is ze bang dat de Republikeinen het onderwerp voorlopig niet loslaten.

En dus voelde het in Laredo nog niet echt als een overwinning toen de gemeenteraad na de muur van Trump in november ook het hek van Abbott beleefd maar gedecideerd van de hand wees. Die muur blijft als een zwaard van Damocles boven de stad hangen.

Er zijn een paar grote veldslagen gewonnen, zegt Tricia Cortez, maar de oorlog nog niet. Er zijn nog altijd allerlei milieu- en eigendomswetten opzijgeschoven om de muur te kunnen bouwen. Er bestaat nog altijd een pot met 3 miljard dollar erin, die door het Congres is geoormerkt voor het bouwen van grensbarrières. “Tot dat veranderd is, valt er nog niets te vieren. Want de volgende gek die de macht krijgt, kan dat geld en die bevoegdheden zo gebruiken om die muur alsnog neer te zetten.”

Helemaal pessimistisch is ze toch ook weer niet. "We hebben ze in ieder geval laten zien dat ze hier op tegenstand stuiten.”

Lees ook:
Asielzoekers VS moeten hun procedure straks weer in Mexico afwachten
Op last van de rechter heeft de Amerikaanse regering het controversiële ‘Remain in Mexico’-beleid van de vorige president Trump opnieuw ingesteld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden