BrexitReportage

De grens tussen Noord-Ierland en de Republiek Ierland wordt weer zichtbaar, de bewoners van Londonderry zijn er niet gerust op

De katholieke wijk Bogside in Londonderry. Beeld Arjen van der Horst
De katholieke wijk Bogside in Londonderry.Beeld Arjen van der Horst

Ook al is het niet de Brexit maar de pandemie die de grens tussen Noord-Ierland en de republiek Ierland weer zichtbaar maakt, de bewoners in Londonderry zijn er niet gerust op.

Een lange rij auto’s rijdt stapvoets richting de grens aan de buitenranden van de stad Londonderry. Twee agenten met mondkapjes brengen elke auto tot stilstand. “Waar gaat u naartoe? Wat is het doel van uw bezoek?” Automobilisten zonder geldige reden moeten rechtsomkeert maken.

Het is voor het eerst in vele jaren dat de grens tussen Noord-Ierland en de Republiek Ierland weer zichtbaar is voor de inwoners van Londonderry. Eens stonden hier wachttorens en controleposten van zwaarbewapende Britse militairen. Maar sinds de Goede Vrijdag-akkoorden, die in 1998 een einde maakten aan de bloedige Noord-Ierse burgeroorlog, is de harde grens verdwenen.

Het is niet de brexit, maar de pandemie die tot hernieuwde grenscontroles heeft geleid. Anno 2020 is het de Ierse politie die controleposten heeft opgesteld. Daarmee willen de Ierse autoriteiten de verspreiding van het coronavirus indammen. Het Ierse graafschap Donegal, dat aan Londonderry grenst, heeft op het hele eiland het hoogste aantal besmettingen per hoofd van de bevolking. De strenge lockdownregels van de Ierse overheid bepalen dat inwoners hun eigen regio niet mogen verlaten, tenzij ze een geldige reden hebben zoals werk of een huisartsbezoek.

Bij Noord-Ieren is desalniettemin de vrees afgenomen dat de brexit resulteert in een permanente harde grens met grensposten en douanecontroles. Londen en Brussel sloten vorig jaar een akkoord over een aparte status voor Noord-Ierland. De eens roerige provincie blijft deels de handelsregels van de Europese Unie volgen. Het betekent dat de grens per 1 januari verschuift naar de Ierse Zee. Er komen geen controles op de landsgrens tussen Noord-Ierland en de Republiek Ierland, maar in de havens van Belfast waar de goederen van het Britse vasteland aankomen.

Toch zijn de zorgen in Londonderry niet helemaal verdwenen. De Britten zijn nog altijd in taaie onderhandelingen verwikkeld met de EU over een nieuwe handelsdeal. Een no-deal-brexit kan grote gevolgen hebben voor deze Noord-Ierse grensregio waar de economieën van Londonderry en Donegal innig met elkaar verbonden zijn.

Diepere recessie

Neem aannemer Andy O’Donnell uit Londonderry, die met zijn bouwbedrijf aan beide zijden van de grens opereert. “Ondanks de pandemie hebben we het dit jaar nog aardig weten te redden. Mijn grootste vrees is dat een no-deal de economie in een diepere recessie duwt. Een no-deal leidt per 1 januari meteen tot prijsstijgingen.”

Ondernemers als O’Donnell kregen daar de afgelopen weken al een voorproefje van. Veel Britse bedrijven leggen snel voor het einde van het jaar noodvoorraden aan om eventuele problemen in januari te voorkomen. Het veroorzaakte in Calais grote drukte en kilometerslange rijen van vrachtwagens, die uren vertraging opliepen voordat ze de oversteek konden maken naar Groot-Brittannië.

Aannemer Andy O'Donnell.  Beeld Arjen van der Horst
Aannemer Andy O'Donnell.Beeld Arjen van der Horst

Schaarste

De drukte resulteerde in schaarste van sommige producten, en dat had een onmiddellijke impact op de onderneming van O’Donnell. “Veel van ons bouwmateriaal komt uit de Europese Unie. Hout, cement, betonblokken, gipsplaten... we moeten het allemaal importeren. Door de opstopping aan de grens zijn de prijzen van al die producten gestegen. Voor houten planken betalen we ineens 15 procent meer.”

Het zijn niet alleen economische problemen die zorgen baren. In Londonderry, stad van ‘Bloody Sunday’, ligt het geweld van The Troubles nog vers in het geheugen. “Iedereen denkt dat het conflict in Noord-Ierland voorbij is sinds de Goede Vrijdag-akkoorden”, zegt Michael Doherty. “Het geweld is gelukkig grotendeels verdwenen, maar het conflict bestaat nog steeds. Het heeft alleen een andere vorm gekregen.”

Michael Doherty trad tijdens de Noord-Ierse burgeroorlog op als bemiddelaar tussen katholieke en protestantse groeperingen in Londonderry. Sinds de vredesakkoorden van 1998 werkt hij voor verschillende vredesprojecten. Hij vreest dat een no-deal tot botsingen leidt als de economie opnieuw een tik krijgt.

“Er lopen hier nog altijd groepen rond die met geweld de hereniging van Noord-Ierland met de Ierse republiek willen afdwingen. Zij kunnen nieuwe spanningen aangrijpen om een gewapende strijd aan te gaan.”

En of er nu wel of niet een handelsakkoord komt, brexit heeft hoe dan ook de kwetsbare balans in het Noord-Ierse vredesproces verstoord. “Sinds de afspraken over de grens voelen protestantse Unionisten zich in de verdrukking. Ze zien dat hun band met de rest van Groot-Brittannië is verzwakt nu Noord-Ierland een aparte status heeft gekregen. De katholieke nationalisten zijn juist hoopvol dat de hereniging van Ierland een stap dichterbij is gekomen. Dat is een nachtmerriescenario voor de unionisten.”

Grenscontroles aan de rand van Londonderry.  Beeld Arjen van der Horst
Grenscontroles aan de rand van Londonderry.Beeld Arjen van der Horst

Lees ook:

Wanneer vertellend de Britten ons wat ze willen?

Op 1 januari komen er grenscontroles tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie. Peter Verbaas, brexit-coördinator van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, wacht nog altijd op duidelijkheid van de Britten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden