Wit-Rusland

De gedwongen schuldbekentenis van Roman Protasevitsj staat niet op zichzelf

De Wit-Russische dissident en journalist Roman Protasevitsj tijdens een interview op de Wit-Russische staatstelevisie, dat vermoedelijk onder dwang werd opgenomen. Beeld Reuters
De Wit-Russische dissident en journalist Roman Protasevitsj tijdens een interview op de Wit-Russische staatstelevisie, dat vermoedelijk onder dwang werd opgenomen.Beeld Reuters

De Wit-Russische dissident en journalist Roman Protasevitsj verscheen donderdag op de staatstelevisie in eigen land met een ‘schuldbekentenis’. Een propagandafoefje dat in de Sovjet-Unie tot de standaardpraktijken van de KGB behoorde.

Een donkere studio, een paar schijnwerpers en in het midden van de ruimte twee stoelen. Zo zag het decor van het ‘interview’ met Roman Protasevitsj eruit dat donderdagavond werd uitgezonden op de Wit-Russische staatszender ONT. De dissident en journalist belandde onlangs in een cel in Minsk nadat een Ryanair-vliegtuig waar hij in zat door de Wit-Russische autoriteiten was gedwongen te landen in de hoofdstad. Hij neemt in een vraaggesprek van negentig minuten de verantwoordelijkheid voor het ‘verstoren van de openbare orde’ tijdens de massaprotesten van afgelopen augustus. Daarnaast zegt hij ‘respect te hebben’ voor de Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko.

Weinigen geloofden de schuldbelijdenis op nationale televisie. Na afloop buitelden critici dan ook over elkaar heen om te benadrukken dat het gesprek onder dwang plaatsvond. Volgens de vader van Protasevitsj was de video het resultaat van ‘misbruik, marteling en bedreigingen’. Mensenrechtenactivisten sloten zich daarbij aan en stelden dat een interview met een gevangene nooit vrijwillig is. Ook de Wit-Russische oppositieleider Svetlana Tichanovskaja liet na de uitzending weten dat dit soort video’s ‘altijd onder druk plaatsvindt’.

Ze kan erover meepraten. Op 11 augustus vorig jaar, kort na de omstreden presidentsverkiezingen, verscheen er een video online waarin zij zittend op een leren bank de bevolking oproept het verzet te staken. Later werd duidelijk dat de clip onder dwang was opgenomen. Tegen die tijd zat Tichanovskaja al in Litouwen, waar ze nog altijd in ballingschap verblijft.

Nederig en ongemakkelijk

Ook het interview met Protasevitsj is er een uit het handboek der dictators, hoofdstuk publieke vernedering, sectie gedwongen bekentenissen. Nota bene in een programma met de titel Niets Persoonlijks was Protasevitsj plots het tegenbeeld van de dissident die zich al jaren verzet tegen het Wit-Russische regime. Op de beelden is hij nederig en ongemakkelijk. Hij schuift zenuwachtig op zijn stoel, de wallen onder zijn ogen donker en dik en in zijn polsen diepe snijwonden.

Het interview met de 26-jarige Protasevitsj was een déjà vu: videobekentenissen zijn een terugkerend onderdeel in het repertoire van het Wit-Russische regime. Sinds de verkiezingen verschenen talloze oppositieleden op tv met soortgelijke, geveinsde spijtbetuigingen.

Het is een kunstje dat in veel voormalige Sovjetrepublieken nog altijd in zwang is. Neem het voorbeeld van Roman Tregoebov, een trouwe bondgenoot van de Russische oppositieleider Aleksej Navalny. Tregoebov verscheen in januari, kort na zijn arrestatie, op de staats-tv met een bericht waarin hij afstand nam van Navalny en opriep tot een boycot van de protesten tegen de regering.

Standaardpraktijken van de KGB

Ook in Tsjetsjenië, Azerbeidzjan en enkele Centraal-Aziatische landen is de al dan niet gefilmde dwangbekentenis een terugkerend fenomeen. Een propagandatrucje dat in de Sovjet-Unie tot de standaardpraktijken van de KGB behoorde en diende om arrestanten publiekelijk aan de schandpaal te nagelen.

Met name in de jaren dertig onder Jozef Stalin was de methode in de Sovjet-Unie schering en inslag. Zoals tijdens de zogeheten Moskouse processen, een drietal showprocessen waarbij prominente dissidenten terechtgesteld werden tijdens geheel geënsceneerde rechtszittingen die breed werden uitgemeten in de staatsmedia. Bijna honderd jaar later dreunt die erfenis nog altijd na en is Roman Protasevitsj slechts de zoveelste naam op een lange lijst met slachtoffers.

Lees ook:

Vluchten kan niet meer. De arrestatie van de Wit-Russische journalist Protasevitsj past in een patroon

De arrestatie van de Wit-Russische journalist Roman Protasevitsj past in een patroon. In toenemende mate proberen regimes dissidenten buiten de eigen landsgrenzen het zwijgen op te leggen via intimidatie, vervolging en zelfs moord.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden