Aanhangers van de linkse alliantie Nupes reageren verheugd als de eerste resultaten van de parlementsverkiezingen binnendruppelen. 
 Beeld AFP
Aanhangers van de linkse alliantie Nupes reageren verheugd als de eerste resultaten van de parlementsverkiezingen binnendruppelen.Beeld AFP

AnalyseParlementsverkiezingen

De Franse kiezer heeft een later moment gekozen om Macron af te straffen

Frankrijk bevindt zich op onbekend terrein nu president Emmanuel Macron geen meerderheid heeft. Opeens draait alles om de Tweede Kamer, die altijd een bijrol had.

Kleis Jager

Een zwak parlement, een sterke uitvoerende macht. Zo heeft Charles de Gaulle, de grondlegger van Frankrijks Vijfde Republiek (1958-heden), het bedoeld. Het land, dat destijds een koloniale oorlog in Algerije uitvocht, werd geplaagd door voortdurende regeringswisselingen en had grote behoefte aan politieke stabiliteit.

In de Vijfde Republiek benoemt de president de premier, hij is geen verantwoording schuldig aan het parlement, dat hij naar huis kan sturen als hij dat nodig vindt. Om het systeem goed te laten functioneren, volgen de verkiezingen voor de Tweede Kamer (de Assemblée Nationale) altijd kort op de presidentsverkiezingen. Zo moet een net gekozen staatshoofd verzekerd zijn van een meerderheid van minstens 289 van de 577 zetels.

Maar dit keer is het alsof de Fransen Macron hebben herkozen om Marine Le Pen tegen te houden en het moment om hem te straffen hebben uitgesteld tot afgelopen zondag. Ensemble! de coalitie van Macron en zijn bondgenoten, bleef steken op 245 zetels. De radicale flanken waren nog nooit zo sterk, met 131 zetels voor het linkse Nupes (Nouvelle Union populaire écologique et sociale) en 89 zetels voor de partij van Marine Le Pen, het Rassemblement National (RN).

Een zielloze stemmachine

Hierdoor verschuift het politieke zwaartepunt van het Élysée-paleis en het Matignon (het werkpaleis van de premier) naar de Assemblée. Dat was vooral onder Macron een zielloze stemmachine geworden. De leden van zijn La République en Marche werden Playmobil-poppetjes genoemd: figuren die er alleen maar zijn om de grote leider te steunen.

Nu zullen de adjudanten van Macron voortdurend deals moeten maken, willen cruciale hervormingen – zoals de verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd van 62 naar 65 jaar – een kans maken. Het ligt voor de hand dat zij gaan proberen om een akkoord te sluiten met het centrumrechtse Les Républicains (LR, 61 zetels) en het aanpalende Union des démocrates et indépendants (UDI, 3 zetels). Alleen bestaat er bij Les Républicains veel weerstand tegen gedoogsteun. Het alternatief: wisselende meerderheden. Maar de vraag is of het politieke gewicht van Macron nog groot genoeg is om deze af te dwingen.

Macron kan niet worden herkozen en de start van zijn laatste termijn is ook het begin van de strijd om zijn opvolging. Het risico bestaat dat hij de machteloze toeschouwer wordt van een quinquennat (termijn van vijf jaar) die al dood is voor hij goed en wel is begonnen.

De straat als tegenmacht

Optimisten ontwaren juist een kans voor de democratie. Want het systeem wordt verlost van de Playmobil-poppetjes en een almachtig staatshoofd die uiteindelijk keer op keer helemaal niet zo machtig blijkt.

In zekere zin heeft de straat in Frankrijk de taak van tegenmacht overgenomen van de Assemblée. Ondanks zijn sterke grondwettelijke positie moest de president in de afgelopen decennia niet zelden buigen voor grote protestbewegingen en stakingsgolven. Er is zelfs sprake van een chronisch onvermogen om structurele ingrepen te doen in de zorg, het onderwijs, de pensioenen, herziening van de staatsinstellingen of het milieubeleid.

Maar erg waarschijnlijk is het niet dat Frankrijk zich op slag zal bekeren tot een model gericht op consensus. Vooral de grootste formatie in het het linkse blok van Nupes – de antisysteempartij La France Insoumise, 75 zetels – heeft niet bepaald de ambitie om constructief mee te denken. Haar leider Jean-Luc Mélenchon , tevens leider van Nupes, wil vooral een einde maken aan het ‘neoliberalisme’ dat de Franse verzorgingsstaat zou hebben vernietigd.

De Franse politiek gaat waarschijnlijk een uiterst instabiele tijd tegemoet. “De moties van afkeuring zullen ons om de oren zullen vliegen”, waarschuwde de nestor van de Franse politieke journalistiek Alain Duhamel op de tv-zender BFMTV. “Met elke stemming is alles mogelijk. Wat wij nu krijgen, lijkt sterk op hetgeen De Gaulle in 1958 afschafte.”

Lees ook:

IJskoude douche voor Emmanuel Macron

Frankrijk wordt een nog moeilijker regeerbaar land dan het al was. President Emmanuel Macron krijgt niet de absolute meerderheid die nodig is voor een stabiele regering.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden