Jean-Marie Le Pen in 1988 met zijn dochters (van links naar rechts) Yann, Marie-Caroline en Marine.

Le Pen-dynastie

De familie Le Pen ademt politiek, maar is Marine Le Pen nog net als haar vader?

Jean-Marie Le Pen in 1988 met zijn dochters (van links naar rechts) Yann, Marie-Caroline en Marine.Beeld ANP / AFP

Politiek was nooit ver weg in het huis van de Le Pen’s. In een kasteel aan de rand van Parijs kreeg de Le Pen-dynastie vorm. Voor de derde keer doet Marine Le Pen dit weekend een gooi naar het presidentschap. ‘Blijf ik de dochter van Jean-Marie Le Pen of ben ik eindelijk Marine Le Pen geworden?’

Pieternel Gruppen

Door het hele land dook ze op in kleine en middelgrote steden, luisterde op markten naar grieven van bewoners en ging geduldig met hen op de foto. Marine Le Pen voerde de afgelopen maanden haar campagne voor de presidentsverkiezingen niet vanuit grote sporthallen of poptempels maar zo veel mogelijk tussen de Fransen op straat. Dichtbij, aanraakbaar en menselijk wilde ze overkomen, in de hoop daarmee het harde, wat agressieve imago dat nog altijd aan de naam Le Pen kleeft uit te wissen.

Een televisieploeg van de Franse zender M6 mocht haar in de aanloop naar de verkiezingen voor een persoonlijk interview komen opzoeken in haar huis, iets ten westen van Parijs. Een fijne ruime woning, maar geen paleis, benadrukte de presidentskandidaat. De kijkers krijgen een Le Pen te zien die met haar katten praat en grappen maakt met een jeugdvriendin die bij haar inwoont. Ze schenkt thee in voor haar moeder, zus, en nichtje, op tafel lonken verse aardbeien. Ze speelt de mater familias, het hoofd van een politieke familie wel te verstaan, een rol die ze heeft overgenomen van haar vader Jean-Marie Le Pen.

Hij was degene die een halve eeuw geleden – Marine was nog een kleuter – met de oprichting van het Front National de Le-Pen-dynastie stichtte. De FN-leider zag het als zijn missie om de Fransen te waarschuwen tegen de immigranten die begin jaren zeventig vanuit de voormalige koloniën naar Frankrijk trokken. Het zou tijdens zijn politieke carrière zijn belangrijkste stokpaardje blijven. ‘Immigranten zullen in jullie huis trekken, jullie soep eten en met jullie vrouw, dochter of zoon slapen’ was bijvoorbeeld een van zijn beruchte uitspraken.

Op televisie krijgen kijkers een Le Pen te zien die met haar katten praat.  Beeld ANP / AFP
Op televisie krijgen kijkers een Le Pen te zien die met haar katten praat.Beeld ANP / AFP

Bomaanslag

Politiek was nooit ver weg in het huis van de Le Pen’s in een buitenwijk van Parijs waar Marine haar vroegste jeugd doorbracht. Dat haar vader ook vijanden maakte, drong op haar achtste met een harde klap tot haar door toen zij, haar twee oudere zussen en haar ouders ternauwernood een bomaanslag op hun woning overleefden.

Het gezin verhuisde vervolgens naar een klein kasteeltje aan de rand van Parijs dat Jean-Marie Le Pen van een rijke aanhanger had geërfd. Het familiedomein Montretout wat zoiets als ‘toon alles’ betekent, deed zijn naam eer aan. De conflicten, drama’s en intriges in de familie werden regelmatig in de openbaarheid uitgevochten. Bijvoorbeeld toen Marines moeder, Pierrette Lalanne, op een dag haar koffers pakte en jaren uit beeld verdween. De ruzies rondom de alimentatie werden op de pagina’s van de Playboy, waarin Lalanne schaars gekleed poseerde om wraak te nemen op haar man, uitgevochten.

In de jaren die volgden trad Marine Le Pen in haar vaders voetsporen. Net als hij studeerde ze rechten. Ze werkte een paar jaar als advocaat maar koos alsnog voor een politieke carrière. Het grote publiek kreeg een glimp van haar ambities op dat vlak te zien toen ze in 2002 – Jean-Marie Le Pen had net de tweede ronde van de presidentsverkiezingen verloren van Jacques Chirac – aan een televisie-uitzending deelnam. Marine Le Pen trok in de talkshow onverschrokken en fel van leer tegen Jean-Luc Mélenchon, de huidige leider van La France Insoumise maar destijds nog minister van de socialistische partij. “Wie heeft ertoe bijgedragen dat de Fransen geloven dat alle mannelijke politici oneerlijk waren? Dat bent u!”, beet ze Mélenchon toe die bijna van zijn stoel viel van verontwaardiging en uitriep: “Maar wie is zij?”

Bijna synoniem

De jaren erna zal Marine Le Pen steeds meer laten zien wie zij is en bemoeit zij zich intensief met de partij waarbij familie en politiek bijna synoniem aan elkaar zijn. Montretout, waar de verschillende generaties Le Pen onder een dak wonen, is weliswaar niet officieel maar in de praktijk wel de uitvalsbasis van het Front National. Ook zussen Yann en Marie-Caroline en de aanhang van de drie dochters maakten zich nuttig voor de partij. Zo vervulde zowel Marine Le Pens eerste echtgenoot Franck Chauffroy met wie ze drie kinderen heeft, als haar tweede echtgenoot Éric Lorio – ook van hem is ze inmiddels gescheiden – functies binnen de partij.

In 2011 werd Marine Le Pen met twee derde meerderheid verkozen tot president van het Front National en nam ze de partijleiding van haar vader over. Een jaar later deed ze voor de eerste keer een gooi naar het hoogste ambt van het land. Terwijl ze uit de schaduw van haar vader probeerde te stappen, realiseerde ze zich steeds scherper dat de kiezers de naam Le Pen met de omstreden uitspraken en het antisemitisme van haar vader associëren. In 2014 nam ze letterlijk meer afstand van hem door het familiefort Montretout te verlaten.

De politieke botsingen tussen vader en dochter werden daarna steeds harder gevoerd. Omdat haar vader erbij bleef dat de gaskamers ‘een detail van de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog’ waren, zette Marine hem de partij uit. Ze mocht dan afstand nemen van de meest omstreden kantjes, de standpunten van de partij veranderden niet wezenlijk. Anti-migratie bleef de boodschap. Bij haar verkiezingscampagne in 2017 pleitte ze bovendien voor een frexit. Frankrijk moest zich losmaken uit de greep van Brussel, vond zij en uit de Europese Unie en de Navo stappen.

Na een intensieve campagnestrijd wist Le Pen het tot de tweede ronde te schoppen. Uitgeput en met een opkomende migraine plofte ze tegenover haar rivaal Emmanuel Macron neer voor het afsluitende verkiezingsdebat. Het werd een avond waar ze later niet graag meer aan herinnerd zou willen worden. Ze hield niet stand, moest voortdurend op haar aantekeningen spieken en uitte haar frustratie in felle beschuldigingen aan het adres van Macron.

Zachter imago

Na haar verlies van de verkiezingen trok Le Pen vijf jaar geleden haar conclusies en probeerde nog fanatieker dan voorheen de partij te ‘ontgiften’ en zichzelf een zachter imago aan te meten. Ze wist dat haar partij anders aan de zijlijn van de macht zou blijven staan. Ze verruilde haar donkerblauwe pakken voor meer pastelkleuren en paste het volume van haar stem aan.

Le Pen zette de metamorfose die ze voor ogen had in 2018 kracht bij door de naam van haar partij te veranderen. De beladen naam Front National werd vervangen door het vriendelijker klinkende Rassemblement National oftewel ‘nationale samenkomst’. Ook het logo werd aangepast. De vlam in de Franse kleuren zou voortaan in een cirkel worden geplaatst. Marine Le Pen zorgde er verder voor dat haar vader het erevoorzitterschap van de partij kwijtraakte. ‘Stom, schandalig en onfatsoenlijk’ noemde Jean-Marie Le Pen de acties van zijn dochter in het openbaar.

Marine Le Pen als presidentskandidaat van Rassemblement National tijdens een campagnebijeenkomst in Perpignan, begin april. Beeld AFP
Marine Le Pen als presidentskandidaat van Rassemblement National tijdens een campagnebijeenkomst in Perpignan, begin april.Beeld AFP

Ze had haar vader dan wel uit de partij gezet, maar net als hij bleef Marine Le Pen haar medewerkers het liefst binnen de familiekring zoeken. Zo regelde haar zus Marie-Caroline haar campagnereizen en werd haar echtgenoot Philippe Olivier een van haar belangrijkste adviseurs. In het buitenland zocht ze verdere toenadering tot haar ‘politieke familieleden’, onder meer de Italiaanse extreem-rechtse politicus Matteo Salvini en de Hongaarse premier Viktor Orbán. Van de Russische president Poetin leende ze geld.

Haar nauwe band met Poetin was een van de hobbels die Marine Le Pen tijdens de afgelopen campagne tegenkwam. De folders waarop zij de hand schudt van de Russische president liet ze halsoverkop vernietigen toen Moskou eerder dit jaar Oekraïne binnenviel. Maar daarmee was de associatie niet direct uitgewist. In het slotdebat liet Emmanuel Macron niet na Le Pen nog eens te confronteren met haar band met haar ‘Russische bankier’.

Ongunstig moment

Ook een nieuw rapport van Olaf, het Europees bureau voor fraudebestrijding, kwam een paar dagen geleden op een ongunstig moment voor Le Pen. De presidentskandidate wordt daarin beschuldigd van het misbruiken van publiek geld tijdens haar werk in het Europees parlement, waar ze van 2004 tot 2017 zitting in had.

Op persoonlijk vlak was verder de breuk met Marion Maréchal, haar nichtje dat ze mee heeft helpen opvoeden, een tegenvaller. Maréchal vertegenwoordigt de derde politieke generatie Le Pen en werd lange tijd gezien als mogelijke toekomstige leider van de partij. Met haar conservatieve geluid – ze keert zich onder andere tegen het homohuwelijk en abortus – wist Maréchal zich vooral in het zuiden van het land populair te maken. Toen haar nichtje vorige maand aankondigde over te stappen naar het kamp van de extreem-rechtse Éric Zemmour, reageerde Marine Le Pen aangedaan. “Het is wreed. Het is gewelddadig. Het is moeilijk voor mij”, zei ze in een interview met Cnews.

Le Pen zette ondertussen haar campagne voort met de belofte voor het verbeteren van de koopkracht als grootste troef. Over immigratie en islam hield ze zich stil om een zo breed mogelijk electoraat achter zich te krijgen. Toch zijn Le Pens ideeën op het vlak van migratie, die ze zo veel mogelijk in wil perken, niet veranderd. Zo moeten ‘Fransen’ als het aan haar ligt prioriteit krijgen bij sociale voorzieningen en moet de hoofddoek uit de openbare ruimte worden geweerd. Verder stelt Le Pen voor dat asielzoekers in de toekomst hun aanvraag alleen nog maar bij de Franse ambassades of consulaten in het land van origine kunnen doen, en pleit ze voor een referendum over immigratie. En ook al nam Le Pen het woord frexit dit keer niet meer in de mond, fan van de EU is ze nog altijd niet.

Daarmee bestaat de make-over van de partij maar uit een dun vernislaagje, waarschuwen sommige commentatoren, en heeft Rassemblement National dezelfde ideologische veren als het Front National, en blijft Marine een telg van de Le Pen-dynastie.

Van die vergelijking met haar vader heeft Marine Le Pen zo langzamerhand wel haar buik vol, zei ze in het interview met de zender M6. “Ik stel mij al voor de derde keer kandidaat voor de presidentsverkiezingen. Blijf ik de dochter van Jean-Marie Le Pen of ben ik eindelijk Marine Le Pen geworden?”

Lees ook:

Migrantenwijk Lille-zuid vreest winst Le Pen: ‘Veel mensen zijn bang dat ze het land uitgestuurd kunnen worden’

Met nog maar een paar dagen te gaan voor de tweede ronde van de presidentsverkiezingen neemt de nervositeit onder een deel van de bewoners van Lille-zuid toe. ‘Als Marine Le Pen wint, mag ik mijn hoofddoek niet meer dragen.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden