Voorbeschouwing

De Europese top kan live worden bekeken, dus dan weet je: dat wordt spannend

Een tram passeert het gebouw in Porto waar vrijdag en zaterdag EU-leiders bijeenkomen.  Beeld Reuters
Een tram passeert het gebouw in Porto waar vrijdag en zaterdag EU-leiders bijeenkomen.Beeld Reuters

Premier Rutte en Angela Merkel laten verstek gaan, maar verder spoedt bijna iedereen zich naar Portugal voor de sociale top.

Als Europese topontmoetingen bij wijze van uitzondering rechtstreeks door iedereen kunnen worden bekeken op internet, dan weten Brusselse insiders doorgaans genoeg: daar zal niets spannends gebeuren. Dat zal vrijdagmiddag vermoedelijk ook gelden voor een deel van de sociale EU-top in Porto. Regeringsleiders gaan in heuse ‘workshops’ discussiëren met sociale partners over zaken als minimumloon en armoedebestrijding.

Tot nieuw EU-beleid zal het daar niet komen. Dat houden de landen op sociaal vlak immers het liefst in eigen hand. Toch is deze sociale top meer dan een vrijblijvend pronkstuk van de huidige EU-voorzitter Portugal en zijn sociaaldemocratische premier António Costa. Te midden van corona-herstelprogramma’s, de Green Deal en digitaliseringsambities wil zijn regering aandacht voor degenen die bij al die processen sociaal achterblijven. De covid-pandemie heeft de zwakke positie van velen van hen, van daklozen tot uurloners, nog eens nadrukkelijk aan de oppervlakte gebracht.

Europese pijler van sociale rechten

Portugal heeft er alles aan gedaan om de bijeenkomst fysiek te laten doorgaan, ondanks de lappendeken aan reisbeperkingen en andere covid-complicaties. Dat lijkt grotendeels te lukken: van de 27 regeringsleiders hebben er slechts drie afgezegd: premier Rutte, de Duitse bondskanselier Merkel en de Maltese premier Abela (wiens vrouw besmet is). Zij doen mee per videoverbinding.

Het treffen in Porto borduurt voort op de sociale EU-top in het Zweedse Gotenburg van november 2017. Daar werd de ‘Europese pijler van sociale rechten’ aangenomen: mooie woorden over het recht op een eerlijk loon, goede en betaalbare huisvesting, gelijke man-vrouwbehandeling, enzovoorts. De tekst verplichtte landen tot niets. Bovendien werd het document formeel niet eens door die landen onderschreven, alleen door de EU-instituties.

Nu ligt er met de ‘Verklaring van Porto’ wél een unaniem door de regeringsleiders te accorderen tekst. Dat wordt door voorvechters van een socialer Europa toch gezien als een stapje vooruit, hoe bescheiden ook. Niettemin wordt ook nu, op aandringen van elf landen waaronder Nederland, nadrukkelijk vastgelegd dat de competenties voor sociaal beleid bij de lidstaten blijven liggen.

Schaven aan ordinaire woordkwesties

Dat er tot het laatste moment druk aan die tekst wordt geschaafd, geldt wel als een teken dat de EU-landen samenwerking op sociaal gebied belangrijker zijn gaan vinden. Al ging een deel van dat geschaaf ook op aan ordinaire woordkwesties. Zo wilden Hongarije en Polen per se het woord ‘gender’ weg hebben uit de passage over gelijke behandeling. Dat is uiteindelijk geworden ‘gelijkheid en eerlijkheid voor elk individu’.

Na de openbare discussie vrijdagmiddag praten de regeringsleiders zaterdagochtend in iets bredere zin verder over die sociale kwesties, ingebed in de digitale en groene transities. Die top is wel achter gesloten deuren.

De Europese Commissie heeft het afgelopen jaar op kousenvoeten geprobeerd de Europese pijler van sociale rechten wat concreter te maken. Zo kwam er in september vorig jaar een voorzichtig voorstel voor een Europees minimumloon, of liever gezegd: een raamwerk daarvoor. Daarbinnen zouden de landen alle vrijheid behouden om hun eigen beleid te bepalen.

Zelfs met dit bescheiden voorstel is nog niet veel gebeurd. De lidstaten maken geen haast met het vaststellen van een onderhandelingspositie.

Vier toppen ineen

De tweedaagse bijeenkomst in Porto bestaat eigenlijk uit vier aparte topjes. Na de sociale top vrijdagmiddag is er ’s avonds een informeel werkdiner van de regeringsleiders. Daar zullen zij ook praten over de laatste covid-ontwikkelingen (inclusief het mogelijke vrijgeven van vaccinpatenten, in navolging van de Verenigde Staten) en de moeizame betrekkingen met Rusland.

Zaterdag volgt een iets formelere sessie, waarin de Verklaring van Porto wordt vastgesteld. Slotstuk is een EU-India-top, met de Indiase premier Narendra Modi. Die kon vanwege de rampzalige covid-situatie in zijn land niet afreizen naar Portugal en doet per beeldverbinding mee. Voor het eerst sinds februari vorig jaar is er pers aanwezig bij een EU-top.

Lees ook:
Portugal is nu EU-voorzitter, en het richt zich op sociaal Europa

Na het zakelijke crisismanagement van voorganger Duitsland hoopt de sociaal-democratische regering-Costa van Portugal ruimte te krijgen voor eigen prioriteiten.

Voor Rutte blijft sociaal beleid een nationale zaak, ook na de sociale EU-top

In november 2017 werd in Gotenburg de ‘sociale pijler’ ondertekend, een document met uitgangspunten waarnaar alle landen in hun beleid naar zouden moeten streven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden