Frontex

De EU helpt de Libische kustwacht vluchtelingen te onderscheppen, en schendt dus het internationaal recht

Libische kustwacht kijkt op een monitor of zich opvallende bewegingen op zee voordoen. Beeld Sara Creta
Libische kustwacht kijkt op een monitor of zich opvallende bewegingen op zee voordoen.Beeld Sara Creta

De EU heeft altijd ontkend de Libische kustwacht te helpen met het onderscheppen van vluchtelingen, maar uit onderzoek van Lighthouse Reports blijkt dat dit wel degelijk het geval is.

De Libische kustwacht krijgt directe hulp van de Europese Unie om vluchtelingen te onderscheppen. Dit gaat in tegen internationaal recht dat verbiedt om mensen die vluchten of asiel aanvragen terug te sturen naar een onveilig land als Libië. Uit onderzoek van Lighthouse Reports in samenwerking met Trouw, Der Spiegel, ARD en Libération, blijkt dat de Libische kustwacht informatie over boten met vluchtelingen krijgt van Frontex, het agentschap dat verantwoordelijk is voor de grensbewaking van de EU.

De EU trok haar eigen reddingsschepen in 2019 terug uit de Middellandse Zee, een van de dodelijkste grenzen ter wereld. Zo kwamen vorige week 130 asielzoekers om het leven toen hun boot kapseisde. Sinds 2019 voert Frontex alleen nog surveillancevluchten uit en ondersteunt de EU de Libische kustwacht financieel en met materieel.

WhatsAppberichten en mails

De EU heeft altijd ontkend dat ze de Libische kustwacht directe opdrachten geeft. Zo zei de hoogste baas van Frontex, de Fransman Fabrice Leggeri, in maart tegen het Europees Parlement dat “we nog nooit direct hebben samengewerkt met de Libische kustwacht”. Uit het onderzoek blijkt echter dat dit niet klopt.

Zo bevestigen drie hoge officieren van de Libische kustwacht dat er WhatsAppberichten en mails worden verstuurd vanuit Frontex naar de kustwacht. Ook heeft Trouw foto’s van bootjes met vluchtelingen gezien die volgens een lid van de kustwacht direct naar zijn mobiel zijn gestuurd. Uit het onderzoek blijkt dat deze beelden door een Frontex-vliegtuig zijn gemaakt. In enkele gevallen vaart de Libische kustwacht na aanwijzingen van Europa zelfs tot buiten de Libische maritieme zone, in de zone van EU-lidstaten, om vluchtelingen terug te halen.

Volgens een intern EU-document werden alleen al vorig jaar 11.891 mensen door de Libische kustwacht teruggehaald. “Frontex-werknemers weten dat de Libische kustwacht vluchtelingen terugbrengt naar Libië en dat daar mensen gemarteld en onmenselijk worden behandeld. Iedere samenwerking met Libische autoriteiten met dit doel schendt Europese wetten,” zegt Nora Markard, specialist in internationaal recht en verbonden aan de universiteit van Münster. “Direct contact met de Libische kustwacht is een nog duidelijkere schending.” De EU heeft ook in eigen rapporten meermalen vastgesteld dat vluchtelingen en migranten in Libië worden opgesloten in kampen en grote kans lopen te worden gemarteld en verhandeld.

Libische kustwacht beschikt over te weinig materieel

Uit data-analyse door Lighthouse Reports van 94 incidenten, verzameld door hulporganisaties, blijkt dat de Libische kustwacht 56 keer asielzoekers onderschepte. Bij twintig van die incidenten vloog een Frontex-vliegtuig in de directe omgeving, en in twaalf gevallen nam Frontex de asielzoekers naar alle waarschijnlijkheid als eerste waar. Ondanks dat koopvaardijschepen, en soms zelfs reddingsschepen van hulporganisaties, op soms maar een uur varen afstand lagen, was het toch de Libische kustwacht die ze uiteindelijk onderschepte. Zeker 91 mensen kwamen om het leven of raakten vermist bij incidenten waarbij surveillancevliegtuigen van Frontex in de buurt waren. De Libische kustwacht beschikt over te weinig materieel voor reddingsoperaties, geregeld komt hulp daardoor te laat.

“Europa heeft schepen door vliegtuigen vervangen met maar één doel: niet om ze (asielzoekers, red.) te redden, want als je mensen met een Europees schip redt, moet je ze ook naar Europa brengen,” zegt Matteo de Bellis van Amnesty International. “Het doel is om mensen te spotten en de Libische autoriteiten te waarschuwen zodat zij het vuile werk kunnen doen, asielzoekers onderscheppen en terugbrengen naar Libië. Het is een truc, oplichterij zo je wilt, om internationale wetten te omzeilen.”

Verantwoording onderzoek

Voor dit onderzoek zijn gesprekken gevoerd met een tiental werknemers en oud-medewerkers van Frontex en mensen in Libië, en met talloze overlevenden van onderscheppingen. Daarnaast is informatie geput uit gelekte documenten en afbeeldingen, en voer een verslaggever mee met de Libische kustwacht.

Ook is een database geanalyseerd met 94 incidenten tussen januari vorig jaar en maart dit jaar. Dat zijn incidenten waarbij boten met vluchtelingen werden gesignaleerd en onderschept. In de database zitten coördinaten die asielzoekers deelden met hulporganisaties en data van vliegtuig- en scheepsroutes. Zo kon worden geanalyseerd wie in de nabijheid van de vluchtelingen was op het moment dat ze werden gespot, wie van koers veranderde en welke schepen de vluchtelingen eerder hadden kunnen bereiken in plaats van de Libische kustwacht.

Lees ook:

De banden tussen Frontex en de Libische kustwacht zijn hecht

Vorige week woensdag nog raakten twee afgeladen boten in nood voor de kust van Libië. Terwijl Frontex-vliegtuigen in de directe omgeving vlogen werd slechts één boot gered door de Libiërs - voor de andere had Libië geen boot meer operationeel: 130 mensen verdronken. Deze incidenten staan niet op zichzelf.

Het ene na het andere schandaal: wie controleert EU-grensbewaker Frontex?

Frontex, de grens- en kustwacht van de Europese Unie, kampt met veel schandalen. Portret van de eerste EU-organisatie in uniform.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden