AnalyseCoronastrategie

De effectieve Zuid-Koreaanse aanpak: testen, informeren en afstand houden

Automobilisten wachten voor een drive-through testkliniek in Seoul, Zuid-Korea.Beeld EPA

Gaat het nieuwe coronavirus onvermijdelijk velen raken, zoals premier Rutte zei? Aziatische landen die al vroeg te maken kregen met het virus, kiezen een andere weg. Zuid-Korea en Taiwan houden het zo veel mogelijk buiten de deur, tot nu toe met opmerkelijk veel succes.

Hoe voorkom je dat het coronavirus ongecontroleerd om zich heen gaat grijpen? Nederland kan leren van de ervaringen in andere landen. China is interessant: de uitbraak van Covid-19 is er begonnen, de overheid heeft na grote fouten in het begin vergaande maatregelen genomen en de epidemie lijkt daar inmiddels op haar retour. Maar China is een keihard centralistisch land, waarin lokale overheden weinig te zeggen hebben als het erop aankomt – laat staan de burgers zelf.

En Italië? Dat is het eerste Europese land waar het virus hard toesloeg. De overheid reageerde laat en moest daarna fors ingrijpen. Hopelijk kan Italië vooral dienen om te laten zien dat we het zover niet moeten laten komen. 

Taiwan dan? Dat land heeft het virus vrijwel buiten de deur weten te houden. Probleem: het is al veel te laat om deze beste leerling van de klas nog te kunnen volgen. Vraag is bovendien hoe gewenst dat is voor de langere termijn. Op enig moment zullen landen als China en Taiwan hun grenzen weer moeten openen, waarna het virus opnieuw, of alsnog, zijn kans kan grijpen. 

De hoop is dat gaandeweg immuniteit wordt opgebouwd

Nederland kiest een andere strategie. De bevolking wordt  hier geleidelijk aan het virus blootgesteld, in de hoop dat gaandeweg immuniteit wordt opgebouwd. Ook nu is de eerste vraag: hoe voorkom je een massale uitbraak die zorgt voor acute overbelasting van het zorgstelsel?

We zoeken dus een land dat zo’n stevige uitbraak onder controle lijkt te krijgen door verstandig en gericht ingrijpen. Een democratisch land bovendien, dat het niet moet hebben van dwang, maar van goede voorlichting en bereidwilligheid onder de bevolking. En waar – laten we realistisch blijven – een deel van de bevolking, gevoed door een felle politieke oppositie, twijfels heeft over de aanpak door de overheid.

Dat land bestaat: Zuid-Korea. Vrijwel alle experts, al dan niet verbonden aan wereldezondheidsorganisatie WHO, wijzen op de effectiviteit van de Koreaanse aanpak. Het land telt nu meer dan achtduizend besmettingen. Maandag was het niveau nog vergelijkbaar met dat in Spanje: Zuid-Korea telt iets meer inwoners, bijna 52 miljoen, en op dat moment ook iets meer Covid-19-gevallen. Maar de besmettingen in Spanje lopen sterk op en gisteren ging dat land Zuid-Korea ruim voorbij, terwijl het aantal nieuwe gevallen daar inmiddels afneemt. 

Vergeleken met Nederland telt Zuid-Korea ongeveer drie maal zoveel inwoners en op dit moment nog meer dan vijf maal zoveel besmettingen. Als Nederland evenveel zou testen, lag het besmettingsniveau hier nu wellicht al boven dat in Zuid-Korea. Niet dat de regering in Seoul direct keihard heeft ingegrepen: het land ging niet op slot, er kwam geen inreisverbod en er zijn geen regio’s afgesloten van de buitenwereld. 

In januari werden reizigers uit China nog gewoon toegelaten

Zuid-Korea maakte zelfs onmiskenbaar fouten. Terwijl in januari al duidelijk was dat China met een groot probleem kampte, werden reizigers uit dat buurland nog altijd gewoon toegelaten. Veel Chinese studenten mochten na Nieuwjaar gewoon terug naar Zuid-Korea. En een groepje leden van een Koreaans sektarisch kerkgenootschap kon vanuit Wuhan terugkeren naar Daegu. Die stad in het zuiden van het land werd daarna de besmettingshaard in Zuid-Korea.

Industrieminister Sung Yoon-mo (links) en andere kabinetsleden vergaderen in Seoul met premier Chung Sye-kyun (op het scherm). Chung verblijft in de zwaar getroffen stad Daegu.Beeld EPA

President Moon Jae-in zei begin februari nog dat het land leek te ontsnappen aan het virus. Toen het land later die maand toch een probleem bleek te hebben, werden de draaiboeken tevoorschijn gehaald. Die zijn uitgevoerd en dat werkt: in de hoofdstad Seoul, met circa 25 miljoen inwoners, zijn nu ruim tweehonderd patiënten gedetecteerd. Het virus lijkt er inmiddels onder controle. 

Hoe kregen de Koreanen dit voor elkaar? Wat volgt is een overzicht van de aanpak, deels gebaseerd op informatie van de Amerikaanse celbioloog Justin Fendos. Hij woont en werkt in de Zuid-Koreaanse stad Busan en deelde zijn ervaringen op de website The Diplomat.

Het begint met een goed draaiboek

Het begint met een goed draaiboek en dat lag klaar in Zuid-Korea, mede dankzij eerdere ervaringen met de virussen Sars en Mers. De hoofdpunten: een grondige en permanente informatiecampagne, iedereen testen die besmet zou kunnen zijn, de besmette personen in quarantaine plaatsen, de zieken behandelen en ten slotte alle openbare gelegenheden vaak en grondig desinfecteren. En bij al deze punten is een – gevoelig woord – smetteloze uitvoering cruciaal.

De Koreaanse campagne beperkt zich niet tot een rijtje tips in een folder of op internet. Er zijn dagelijkse persbriefings van de autoriteiten en voorlichters in beschermende kleding wijzen op drukke plaatsen mensen op het belang van handen wassen en overige hygiëne. 

Het opvallendst en wellicht effectiefst zijn de sms-berichten van de overheid, die aangeven waar besmette personen zijn geweest, met naam en tijdstip van restaurants, winkels, kerken en andere plaatsen. Deze informatie is ook in apps op de telefoon te bekijken. Raakt dit aan privacy? Wellicht, maar het voorkomt onmiskenbaar nieuwe besmettingen.

Wie toch vreest dat hij of zij besmet is, hoeft niet lang in onzekerheid te verkeren. Zuid-Korea is wereldrecordhouder coronatesten, in totaal zijn inmiddels ruim 250.000 tests afgenomen. De inwoners hoeven daarvoor niet naar de dokter of het ziekenhuis, ze kunnen naar speciale testcentra waar het ook de automobilist gemakkelijk wordt gemaakt. Die heeft niet uit te stappen, maar krijgt door het opengedraaide raampje heen een wattenstaafje in mond en neus. Uitslag binnen 24 uur per sms.

Alle geschikte laboratoria zijn aan het werk gezet 

Een gebrek aan tests is er niet. Zodra het probleem in Zuid-Korea duidelijk werd, zijn alle geschikte laboratoria aan het werk gezet en sindsdien draaien producenten overuren. Op dit moment kunnen er meer dan tienduizend mensen per dag worden getest. Experts in veel landen betwijfelen het nut van zoveel testen, maar het biedt wel zekerheid en daarmee rust: de Koreanen weten of ze besmet zijn en kunnen passende maatregelen nemen.

Tests zijn echter niet verplicht en zo kon de beruchte ‘patiënt 31’ alsnog veel mensen besmetten. Ondanks aandringen van artsen wilde zij, ook lid van de sektarisce Shincheonji-kerk, zich eerst niet laten testen. Inmiddels is er een wet aangenomen die mensen dwingt mee te werken met medisch personeel. Wie weigert, kan zelfs gevangenisstraf krijgen.

Toch is dwang nog altijd geen groot onderdeel van de Koreaanse aanpak. Die drijft vooral op uitgebreide informatie en discipline onder de bevolking. Bijna iedereen die de deur uitgaat, draagt bijvoorbeeld een mondkapje. Ook het nut daarvan wordt door sommige experts betwijfeld, vooral als het gaat om de bescherming van de drager van het kapje. Duidelijk lijkt wel dat de samenleving er baat bij heeft als vrijwel iedereen zich beschermt. Hoe dan ook, in Zuid-Korea is het kapje de norm: wie er geen draagt, wordt op straat al snel terechtgewezen.

Betekent dit dat de aanpak van het virus in Zuid-Korea, na wat opstartproblemen, één groot succes is, waar de gehele bevolking achterstaat? Nee. Er is zelfs sterke politieke oppositie tegen het overheidsbeleid, vooral vanuit de conservatieve oppositiepartij UFP. Die blijft hameren op anti-Chinese sentimenten onder de bevolking, ook met het oog op de parlementsverkiezingen van 15 april, die nog altijd gewoon door lijken te gaan. President Moon Jae-in had volgens de UFP veel eerder de grenzen moeten sluiten voor Chinezen en later bijvoorbeeld de export van mondkapjes moeten verbieden.

Vooral oudere Koreanen zijn in dit gepolariseerde land gevoelig voor deze geluiden. Hierbij speelt mee dat Zuid-Korea permanent leeft met de dreiging van een communistisch buurland. Dat zorgt voor een gespannen situatie, waarin de overheid geen fouten mag maken. Aan de andere kant helpt deze situatie ook om de overgrote meerderheid van de bevolking mee te krijgen in een gedisciplineerde aanpak van de virus-uitbraak, waarbij individuele vrijheden tijdelijk moeten wijken voor het algemeen belang.

Taiwan: virus buiten de deur gehouden

Mocht Nederland ooit hebben willen koersen op een virusvrij land, dan was het in het geval van Covid-19 al te laat om de Taiwanese aanpak over te nemen.

Op 31 december 2019, ruim voor China bekendmaakte dat er een probleem was, besloot de Taiwanese regering op te treden. Veel meer dan geruchten over een nieuw soort longontsteking in de stad Wuhan was er op dat moment niet bekend, maar met de ervaringen met eerdere virussen als Sars en Mers in het achterhoofd was er weinig twijfel. Veel Chinezen reizen naar Taiwan en circa 850.000 eilandbewoners werken, wonen of studeren op het vasteland.

Taiwanese ambtenaren van de gezondheidsdiensten controleerden vanaf dat moment de passagiers van iedere vlucht uit Wuhan. En er gebeurde veel meer: de databestanden van de nationale zorgverzekering werden gekoppeld aan die van de immigratiedienst en de douane. Van reizigers uit China werd hun route tot veertien dagen terug gereconstrueerd. Mensen met ademhalingsproblemen, maar geen griep werden getest op Covid-19.

Vluchten uit China werden door Taiwan eerder gestopt dan door andere Aziatische landen. Wie in een gebied met veel besmettingen was geweest, werd in quarantaine geplaatst. Ook in Taiwan konden inwoners, net als in Zuid-Korea, al snel zien waar besmette personen waren geweest, zodat ze zelf die plaatsen konden mijden. Het publiek kreeg uitgebreide voorlichting en overheidsgebouwen, scholen en winkelcentra waren alleen nog toegankelijk voor mensen die eerst hun handen ontsmetten.

Resultaat: Taiwan, dat naast China ligt en meer inwoners telt dan Nederland, telt tot nu toe 59 besmette personen. Een van hen is overleden.

Japan: succesvol onder de radar 

Japan is een interessant geval: het heeft geen geweldige reputatie als het om bestrijding van dit coronavirus gaat en Zuid-Korea krijgt veel meer aandacht. Ondertussen heeft het land niet veel meer besmette personen en doden dan Nederland, terwijl het virus er al veel eerder aankwam en er 126 miljoen mensen wonen. Ook Japan lijkt inmiddels over het hoogtepunt heen.

De cijfers zijn nog een stuk lager als de besmettingsgevallen op de Diamond Princess niet worden meegeteld. Dat cruiseschip van de Brits-Amerikaanse rederij Carnival voer begin februari in Japanse wateren, toen er vier besmettingen met het nieuwe virus werden geconstateerd. De Diamond Princess ging voor anker in de haven van Yokohama en in de weken daarna liep het aantal gevallen op tot bijna 700. Daarvan zijn er zeven overleden.

De overige gevallen in Japan zijn verspreid over het land, met een concentratie op het noordelijke eiland Hokkaido. De Japanse regering heeft kritiek gekregen, omdat er niet heel veel getest is, veel minder dan in Zuid-Korea. Maar inmiddels zijn er voldoende tests, deze week is zelfs een nieuwe test geïntroduceerd die in vijftien minuten een uitslag geeft. Duidelijk is ook dat de Japanners zich in het algemeen strikt aan de hygiënevoorschriften houden.

Hongkong: bevolking doet het zelf

Hongkong ziet zichzelf als heel anders dan China en dat blijkt ook uit de aanpak van het coronavirus. In de voormalige Britse kolonie was snel duidelijk dat er een probleem was in China. De maatregelen – controles en reisbeperkingen – kwamen ook snel. De massale protesten voor meer democratie, die Hongkong maandenlang in hun greep hielden, kwamen vrijwel tot stilstand.

Het lijkt een voorbeeld van de burgerzin van de inwoners van Hongkong. Zij hebben nog altijd veel kritiek op de overheid, die volgens velen te weinig en te laat heeft opgetreden om het virus in te dammen. De bewoners hebben ondertussen vrijwillig het sociale leven stilgelegd en trouw hun mondkapjes gedragen. 

Met resultaat: op een bevolking van 7,5 miljoen mensen, iets minder dan Nederland, zijn 149 mensen besmet en vier overleden. Ook in Hongkong speelden de ervaringen met eerdere virus-uitbraken, zoals Sars, een grote rol. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden