Onderwijs

De desastreuze gevolgen van de coronasluiting: hele wereld kampt met grote leerachterstanden

Bijna alle scholen ter wereld kregen te maken met wekenlange sluitingen.  Beeld BELGA
Bijna alle scholen ter wereld kregen te maken met wekenlange sluitingen.Beeld BELGA

Tijdens de pandemie hebben bijna alle kinderen te maken gehad met schoolsluitingen. De gevolgen zijn wereldwijd desastreus.

Isabel Bolle

Eindelijk was het zover, eind augustus. Een deel van de kinderen in de Filippijnen mocht weer fysiek naar school, voor het eerst sinds de scholen op de archipel twee jaar geleden de deuren sloten vanwege het coronavirus. Het opheffen van de restricties gaat in stapjes; vanaf volgende maand kunnen alle scholieren weer fulltime in de schoolbanken zitten, waarmee een van de langste schoolsluitingen ter wereld ten einde zal komen.

Het is een opluchting voor veel onderwijsexperts en belangenorganisaties voor jongeren, die al sinds het uitbreken van de pandemie waarschuwen voor de schadelijke gevolgen van het sluiten van scholen. Hoewel de meeste landen inmiddels alle restricties hebben opgeheven, is het kwaad op veel plekken al geschied. In de laatste twee jaar heeft 94 procent van alle scholieren, zo schat Unicef, te maken gekregen met schoolsluitingen. Veel kinderen hebben hier een flinke leerachterstand aan overgehouden.

Filippijnse kinderen mochten eind augustus voor het eerst sinds het uitbreken van de pandemie weer fysiek naar school.  Beeld REUTERS
Filippijnse kinderen mochten eind augustus voor het eerst sinds het uitbreken van de pandemie weer fysiek naar school.Beeld REUTERS

De ergste onderwijscrisis in een eeuw tijd

Het is de ‘ergste crisis in het onderwijs in een eeuw’, aldus de Wereldbank. Zeker 153 miljoen kinderen hebben tussen 2020 en 2022 meer dan de helft van de tijd geen fysiek onderwijs kunnen volgen door schoolsluitingen. Daarvan hebben meer dan 60 miljoen kinderen zelfs driekwart van die periode geen fysiek onderwijs gekregen.

Hoewel bijna alle scholen ter wereld op een gegeven moment de deuren sloten, zijn er grote verschillen in hoe lang kinderen thuis moesten zitten. Zo gingen in Europa en Centraal-Azië de scholen gemiddeld 30 weken dicht, in Afrika ten zuiden van de Sahara 32 weken en in Latijns-Amerika, de Caraïben en Zuid-Azië gemiddeld 75 weken of meer.

De mate waarin kinderen getroffen zijn door de sluitingen hangt niet alleen af van waar ze wonen, maar vooral ook van hun sociaaleconomische status, stellen onderzoekers. Uit bijna alle onderzoeken komt naar voren dat kinderen uit armere families harder geraakt zijn dan hun rijkere klasgenoten.

Alle kinderen werden geraakt door de schoolsluitingen, maar armere kinderen het meest, zeggen onderzoekers.  Beeld AP
Alle kinderen werden geraakt door de schoolsluitingen, maar armere kinderen het meest, zeggen onderzoekers.Beeld AP

De ‘grote nivelleerder’ viel weg

Jo Blanden, hoogleraar economie aan de universiteit van Surrey, onderzocht de gevolgen die de schoolsluitingen voor kinderen hebben en ziet die trend ook. “Het effect op kinderen die uit een armer milieu komen is vooral zichtbaar. Scholen worden gezien als de ‘grote nivelleerder’ in de samenleving, dus toen die dichtgingen viel dat weg”, vertelt ze. “Ouders kunnen het verlies daarvan niet altijd opvangen.”

Zo hadden niet alle ouders het geld voor de laptops, mobiele telefoons of een internetverbinding die wereldwijd werden gebruikt voor het thuisonderwijs. Daarnaast hadden kinderen uit armere gezinnen minder vaak toegang tot een omgeving waar ze rustig konden leren zonder afleiding. In sommige gevallen moesten kinderen gaan werken zodat het gezin financieel het hoofd boven water kon houden.

Nu de scholen bijna overal weer open zijn blijkt dat een deel van de kinderen niet is teruggekeerd - volgens hulporganisatie Save the Children gaat het om miljoenen kinderen die hun onderwijs mogelijk nooit meer zullen voortzetten.

17 biljoen dollar aan inkomensverlies

Ondertussen zegt driekwart van de landen ter wereld bezig te zijn met strategieën - zoals extra lange schooldagen - om de achterstand bij de kinderen die wel zijn teruggekeerd in te halen, blijkt uit een enquête van Unicef. Maar de vraag is of dat de schade die corona het onderwijs heeft berokkend kan terugdraaien. De Wereldbank schat dat de generatie die als scholier de pandemie meemaakte gezamenlijk 17 biljoen dollar - 14 procent van het wereldwijde bbp - aan toekomstig inkomen zal mislopen, vanwege het geleden onderwijsverlies.

“We hebben het over een bijna onoverkomelijk verlies wat betreft de scholing van kinderen”, aldus Robert Jenkins, directeur onderwijs bij Unicef, eerder dit jaar. “Alleen het heropenen van scholen is niet genoeg. Scholieren hebben intensieve ondersteuning nodig om het verloren onderwijs weer in te halen.”

Ook in Nederland is de onderwijsschade groot

Laat schoolsluiting nooit meer een optie zijn, zo luidde het advies van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) enkele weken geleden. Ouders, onderwijspersoneel en jeugdpsychiaters die al eerder waarschuwden voor de effecten van de lockdowns op de jeugd hebben gelijk gekregen: de schade die scholieren hebben opgelopen in Nederland is groot.

Middelbare scholieren zaten in Nederland bijna veertig weken thuis, bij elkaar een heel schooljaar. In het beste geval konden scholen het zo regelen dat de leerlingen in bepaalde periodes halve dagen naar school mochten komen. In 2020 werd meteen al een ongekend groot bedrag van 5,8 miljard uitgetrokken om de achterstanden in te lopen die leerlingen in het primair en voortgezet onderwijs opliepen. Toen was nog niet duidelijk wat de schade precies zou zijn.

In de herfst van 2021 kwam het ministerie van onderwijs met een eerste meting: de leervertraging bleek vooral in het voortgezet onderwijs allesbehalve mee te vallen. Vmbo’ers liepen bijvoorbeeld op het gebied van lezen een heel schooljaar achter op het niveau van leerlingen vóór corona. Voor vwo’ers was de achterstand beperkter, maar gemiddeld genomen over vmbo, havo en vwo was de vertraging 27 schoolweken bij lezen en 14 weken bij rekenen.

Leerlingen die tijdens corona aan de middelbare school waren begonnen, konden bovendien moeilijker plannen, samenwerken en hun aandacht vasthouden. Maar de grootste zorgen betroffen het mentale welzijn van leerlingen. Hun motivatie bleek verdwenen te zijn, ze leden vaker onder depressies, en ze waren minder zichzelf en moeilijker handelbaar.

Onderwijsminister Arie Slob voorspelde in 2021 dat een vertraging van tientallen weken in een veel kortere periode kon worden ingehaald. Of dat sindsdien gelukt is, was bij een tweede meting in april niet duidelijk.

Lees ook:

In Zweden bleven de scholen wèl open en voelen de jongeren zich na twee jaar corona prima

Wereldwijd hebben leerplichtige jongeren te leven met de erfenis van de schoolsluitingen tijdens de coronapandemie. Maar in Zweden, dat alles net een tikje anders deed, lijken leerlingen weinig negatieve gevolgen te ondervinden.

Treft corona meisjes harder in hun schoolprestaties dan jongens?

Meisjes krijgen lagere schooladviezen dan vóór corona, de adviezen voor jongens vallen juist hoger uit. De verschuiving stelt deskundigen voor een raadsel. Komt het door corona?

Het Jordan Lyceum biedt extra hulp na de lockdowns. ‘Ieder kind met een mentaal probleem is er een te veel’

Zouden scholen meer zorg moeten bieden, nu tieners het sinds de lockdowns psychisch zo zwaar blijken te hebben? Op het Jordanlyceum in Zeist breiden ze de hulp uit.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden