null Beeld

VS-columnBas den Hond

De demonstranten zijn weg, maar de dood loert nog steeds in het Capitool

Er schuimen geen demonstranten meer de gangen af van het Capitool in Washington DC, op zoek naar congresleden om op te knopen.

Wat de Republikeinen betreft, mogen we ook vergeten dat ze er waren – het voorstel voor een commissie van onderzoek naar de bestorming van het Capitool op 6 januari werd door hen in de Senaat geblokkeerd. Maar al zijn de kwaadwillende bestormers naar de Republikeinse vergeethoek verwezen, de senatoren zijn hun leven bepaald niet zeker. Dat is een kwestie van statistiek: ze zijn oud.

Met een gemiddelde leeftijd van 64 jaar doet die helft van het Amerikaanse congres zijn naam, Latijn voor ‘raad van oudsten’, alle eer aan. Meer dan een kwart, 28 senatoren, is 70 of ouder; de drie oudsten zijn 89.

In elke organisatie vallen zo nu en dan mensen onverwacht uit door ziekte of overlijden. In de Amerikaanse Senaat gebeurt dat gemiddeld drie keer per zittingsperiode van twee jaar, turfde de New York Times.

En dat kan grote gevolgen hebben. Want momenteel hebben de Democraten daar een flinterdunne meerderheid, 50 van de 100 stemmen, plus de eventuele doorslaggevende stem van vice-president Kamala Harris, die formeel ook de voorzitter is. Als het een Democraat is die overlijdt, krijgen de Republikeinen even een 50-49 meerderheid. De Republikeinse fractieleider Mitch McConnell (79) neemt in dat geval de zeggenschap over de agenda over, ten koste van zijn Democratische tegenhanger Chuck Schumer (70).

Bliksemsnel

Een vacature in de Senaat wordt altijd bliksemsnel vervuld. In afwachting van de eerstvolgende verkiezingen – voor deze zittingstermijn zijn die in november 2022 – benoemt de gouverneur van de staat die een overleden of afgetreden senator vertegenwoordigde een tijdelijke opvolger.

Maar dat hoeft de oude machtsverhoudingen niet te herstellen. In een aantal staten mag de gouverneur zelf weten wie hij benoemt. Daar zijn negen staten bij waarvoor een Democraat in de Senaat zit, terwijl de gouverneur een Republikein is. Omgekeerd lopen zes Republikeinse senaatszetels gevaar in zo’n geval door een Democratische gouverneur te worden omgezet in Democratische zetels.

Waar mogelijk nemen de partijen met het oog daarop al maatregelen. Zo heeft onlangs op aandringen van de Republikeinse fractievoorzitter Mitch McConnell het door Republikeinen beheerste parlement van zijn eigen staat, Kentucky, geregeld dat een tussentijds benoemde senator van dezelfde partij moet zijn als de overleden of afgetreden senator. Kentucky heeft sinds december 2019 een Democratische gouverneur, vandaar.

Het is kortom maar de vraag of de Democraten de volle twee jaar van hun meerderheden in het Huis van Afgevaardigden zullen kunnen profiteren. En dat legt een grote druk op hen, en op president Joe Biden.

Stimuleringspakket

Biden is zijn termijn zeer voortvarend begonnen met het aannemen door het Congres van een groot, biljoenen dollars kostend, reddingspakket voor de economie, en hij wil dat voortzetten met een al net zo groot stimuleringspakket.

Dat soort wetten, die gaan over het uitgeven van geld, is vrijgesteld van de beruchte 60-stemmen-eis in de Senaat waarmee de Republikeinse meerderheid de meeste wetten kan blokkeren. De Democraten kunnen dus hun zin doordrijven. Ze moeten dan wel één lijn trekken en alle 50 voor die wetten stemmen.

Die eenstemmigheid is niet gegarandeerd. Voor het reddingspakket lukte het, maar enkele gematigde Democraten, zoals Joe Manchin (73) uit West Virginia, en Kyrsten Sinema (44) uit Arizona, hebben rekening te houden met de nogal conservatieve staten waar ze gekozen zijn en herverkozen willen worden. Zij zijn huiverig voor wat hun achterban geldsmijterij zal vinden, en eisen serieuze onderhandelingen met de Republikeinen over een kleiner pakket, dat bredere steun kan krijgen dan alleen de 50 Democratische stemmen.

Donald Trump

Tot nu toe ziet er het niet naar uit dat de partijen elkaar zullen vinden. En het afwijzen van de 6-januari-commissie door de Republikeinen is een teken dat die partij het politieke spel keihard wil spelen, onder druk gezet door een achterban die op zijn beurt wordt aangevuurd door ex-president Donald Trump.

De grote vraag die in politiek Washington hardop klinkt, is wanneer de twee Democratische dwarsliggers, Sinema en Manchin, de hoop op een compromis zullen opgeven en met hun partijgenoten zullen meestemmen om Bidens economische wetten er door te krijgen.

En een andere belangrijke vraag, die wat zachter klinkt, maar niet minder dringend, is of ze op tijd tot inkeer zullen komen, voordat een onverwacht afscheid van een van hun collega’s die draai nutteloos maakt en president Biden tot november 2022 vleugellam maakt.

Trouw-correspondent Bas den Hond (standplaats Boston) schrijft wekelijks een column over de Amerikaanse politiek. Lees ze hier terug.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden