null Beeld

ColumnBas den Hond

De Democraten kunnen hun verkiezingswetten wel vergeten

Bas den Hond

Wat nu, Democraten?

Donderdag ging Joe Biden lunchen met de 50 mensen sterke senaatsfractie van zijn partij. Zijn doel was hen unaniem achter zijn strategie te krijgen om verkiezingen in de VS eerlijker en veiliger te maken.

Maar voordat hij een hap door de keel had, was zijn missie al mislukt.

De kern van het plan van Biden en de Democratische leiders in het Congres, voorzitter Nancy Pelosi van het Huis van Afgevaardigden en fractieleider Chuck Schumer in de Senaat, bestond uit twee wetten die moeten garanderen dat verkiezingen van leden van het Congres en de president eerlijk en gemakkelijk verlopen.

Een nationale feestdag

Er staat bijvoorbeeld in dat de verkiezingsdag in november een nationale feestdag moet zijn, waarop de meeste mensen vrij hebben, zodat ze tijd hebben om naar het stembureau te gaan. Maar die wet regelt ook dat elke burger het recht heeft om per post te stemmen, en dat het zelfs op het allerlaatste moment, de verkiezingsdag zelf, mogelijk moet zijn je te registreren als kiezer. Als staten op verkiezingsgebied herhaaldelijk in de fout gaan, en bijvoorbeeld bepaalde groepen hinderen bij het uitoefenen van het stemrecht, mag het ministerie van justitie speciaal toezicht uitoefenen. Zulke staten moeten dan elke verandering in de organisatie van verkiezingen eerst aan dat ministerie voorleggen.

Alle Democraten zijn voor die twee wetten. Volgens hen, en Biden, is er ook gloeiende haast mee, omdat in tientallen staten waar Republikeinen de macht hebben, wetten zijn aangenomen of nog in de maak zijn, die in de praktijk voor bepaalde groepen, die doorgaans Democratisch stemmen, de toegang tot de stembus zouden bemoeilijken.

Omdat de Democraten de helft van de stemmen hebben in de Senaat, en vice-president Kamala Harris een beslissende stem mag uitbrengen, zouden ze de wetten moeten kunnen aannemen. Maar toch gaat dat niet lukken.

Het bezoek werd zinloos

De reden is de filibuster, de regel in de Senaat dat je voor een wet een meerderheid van 60 stemmen nodig hebt als minstens één senator dat eist. Ooit was dat een parlementair paardenmiddel, dat de oppositie spaarzaam gebruikte. Maar tegenwoordig wordt elk voorstel in de Senaat door de Republikeinen gefilibusterd – en de laatste keer dat de Democraten in de minderheid waren, konden ze er ook wat van. Dat gaat met deze wetten ook gebeuren.

Is daar niks tegen te doen? Jawel, de Democraten zouden unaniem kunnen stemmen voor het afschaffen van die regel, of voor het eenmalig opschorten ervan voor deze twee wetten.

Dat is vaker vertoond. Voor sommige begrotingswetten, en voor benoemingen, geldt de 60-stemmenregel zelfs helemaal niet meer. Maar twee Democraten, Kyrsten Sinema en Joe Manchin, zijn daar niet voor. Sinema zei het donderdagochtend nog een keer, in een toespraak in de Senaat. En daarmee werd het bezoek van Biden aan de fractie, dat een uur later plaatsvond, automatisch zinloos.

Later nodigde Biden Sinema en Manchin nog uit voor besprekingen op het Witte Huis. Die waren ‘openhartig’, werd later gerapporteerd. Met andere woorden: er zat geen beweging in.

De oppermachtige Trump-vleugel

Dus wat nu? Een troostprijs voor de Democraten zou een hervorming kunnen zijn van de procedure na afloop van de presidentsverkiezingen. Wat er daarna allemaal gebeurt, is vastgelegd in de Electoral Count Act, die uit 1887 stamt. Staatsrechtjuristen zijn het er over eens dat die wet op bepaalde punten heel onduidelijk is. En daar probeerden Republikeinen die bezwaar hadden tegen de verkiezing van Joe Biden gebruik van te maken.

Op 6 januari 2021 kwam het Congres in verenigde vergadering bijeen om de resultaten in ontvangst te nemen van de presidentsverkiezingen in de vijftig staten en de hoofdstad Washington DC. Vice-president Mike Pence zat die vergadering voor. Aanhangers van Trump in staten waar Trump op het nippertje verloor, hadden alternatieve uitslagen naar het Congres gestuurd, in de hoop dat Pence die gelegenheid zou aangrijpen om alsnog Trump tot winnaar te verklaren. Dat gebeurde niet. Maar het zou de politieke rust in de VS ten goede zijn gekomen, als het van tevoren al volkomen duidelijk was geweest dat het bijvoorbeeld de gouverneur van een staat, en niemand anders is, die de officiële uitslag mag insturen.

Het oplappen van de Electoral Count Act werd de afgelopen week opeens actueel. Een groepje Democratische en Republikeinse senatoren ging erover in conclaaf, en de Republikeinse fractieleider, Mitch McConnell, zei dat de wet ‘duidelijk gebrekkig is’, en dat over modernisering ‘gepraat moet worden’.

De vraag is of McConnell dat zal blijven zeggen als eenmaal duidelijk is dat het ‘gevaar’ van de twee Democratische verkiezingswetten geweken is. De oppermachtige Trump-vleugel van de Republikeinen zal er niet blij mee zijn als de mazen in de wet worden gedicht waar Trump doorheen probeerde te glippen om president te blijven.

Gewoon volgens de regels

Maar McConnell hoort niet bij die Trump-vleugel. Na de bestorming van het Capitool vorig jaar veroordeelde hij de toenmalige president, die met zijn klachten over fraude bij de verkiezingen zijn aanhangers had opgezweept. Hij kon niet voorkomen dat Trump invloed bleef uitoefenen, en vermijdt kritiek op hem, maar hij praat hem ook niet naar de mond. En persoonlijk heeft hij hem al meer dan een jaar niet gesproken.

Daarom maakt hervorming van de Electoral Vote Act wel kans om te lukken. Al zal het voor de Democraten een schrale troost zijn. Want als de Republikeinen succes hebben met hun wijzigingen van verkiezingswetten in de staten, dan heeft Donald Trump, of een andere Republikeinse kandidaat, die onduidelijke regels in Washington misschien helemaal niet meer nodig. Dan winnen ze gewoon volgens de regels – nadat ze die in hun eigen voordeel hebben bijgesteld.

Trouw-correspondent Bas den Hond (standplaats Boston) schrijft wekelijks een column over de Amerikaanse politiek. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden