null Beeld

VS-columnBas den Hond

De Democraten kunnen hoop houden: de verkiezingen van november worden spannend

Redactie Trouw

Het worden spannende verkiezingen in de Verenigde Staten op 8 november. Volgens de voorspellers van website FivethirtyEight hebben de Democraten een kans van twee op drie om de meerderheid in de Senaat te houden. En de Republikeinen een kans van twee op drie om de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden te veroveren.

Met zo’n uitslag kunnen beide partijen zich in hun handen knijpen. De Democraten vreesden lang dat ze de meerderheid in beide huizen van het Congres kwijt zouden raken. Het zou van president Biden een vleugellamme president maken. Maar de Republikeinen worden in hun pogingen de Amerikanen een alternatieve politieke agenda te presenteren telkens weer gedwarsboomd door acties van of rechtszaken tegen hun voorman Donald Trump.

Een president kan op eigen gezag nog aardig wat beleid maken, maar als het gaat om fundamentele veranderingen op het gebied van bijvoorbeeld gezondheidszorg of belastingen, heeft hij steun voor wetten nodig van beide huizen van het Congres. En het benoemen van belangrijke functionarissen, waaronder rechters, op voordracht van de president is een taak van de Senaat. Als de Democraten de Senaat houden, blijft de deur naar die laatste, voor de lange termijn heel belangrijke uitoefening van macht, voor de Democraten tenminste open staan.

En als de Republikeinen de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden krijgen, kunnen ze elk wetsontwerp waar de Democraten of Biden mee komen, tenminste blokkeren.

Klein voordeel

Maar kansen van twee op drie zijn nog geen opgelegd pandoer. En met name voor het Huis van Afgevaardigden is het voordeel van de Republikeinen eigenlijk verbazend klein. Want probeerden die niet met behulp van meerderheden in de parlementen van een aantal staten zo te spelen met de grenzen van kiesdistricten, dat ze bijna niet konden verliezen?

Dat hebben de Republikeinen inderdaad gedaan, maar het heeft hen minder geholpen dan zij zelf, en veel politieke journalisten, hadden verwacht. Al was het alleen maar omdat de Democraten er in de staten waar zij de macht hebben, ook wel raad mee wisten.

Bij het maken van een winst- of verliesverwachting in landelijke verkiezingen komt veel statistiek kijken. Als het alleen ging om een landelijk percentage, dat dan evenredig werd omgerekend naar een aantal zetels, zoals in Nederland, was het gemakkelijk. Maar in een districtenstelsel moet je kijken naar wie er in elk district woont, hoe die de vorige keer hebben gestemd, of een van beide partijen een opvallend slechte of juist goede kandidaat in het veld brengt. Dat levert schattingen op of de zetel van dat district duidelijk of vermoedelijk naar een bepaalde partij zal gaan, of dat het een dubbeltje op zijn kant wordt.

Als je zo naar de 435 districten in het Huis van Afgevaardigden kijkt, dan is de verdeling eigenlijk best evenwichtig, analyseert Nate Cohn van The New York Times. In een heel kleine meerderheid van de districten, 220, zijn de Republikeinen in het voordeel. Maar omdat natuurlijk niet elke verkiezing precies zo uitpakt als de politieke koffiedikkijkers voorspellen, kan dat aantal het best wat hoger of lager uitvallen. En het hoeft maar tot 217 te zakken, of de Democraten gaan met de overwinning naar huis.

Kiezen tussen Biden en Trump

Als dat gebeurt, kunnen de Republikeinen daar Donald Trump op aankijken. Om te beginnen omdat hij zo impopulair is. De Amerikanen zijn momenteel niet bepaald onder de indruk van de kwaliteiten van Joe Biden, maar als ze nu tussen Biden en Trump moesten kiezen, dan wisten ze het wel.

Maar een tweede reden is dat Trump tijdens zijn presidentschap een poging deed om de verdeling van districten nog op een andere manier te beïnvloeden. Hij wilde dat bij de volkstelling van 2020 gevraagd zou worden naar het al of niet Amerikaans burger zijn. Met als achterliggende gedachte dat illegaal in het land verblijvende buitenlanders niet meer zouden mogen worden meegeteld.

De tussen de 10 en 11 miljoen buitenlanders zonder papieren in de VS mogen niet stemmen. Maar ze gelden wel als inwoner. Dat heeft gevolgen voor het politieke gewicht van een staat. Het aantal zetels in het Huis van Afgevaardigden wordt naar rato van het inwonertal bepaald.

Uiteindelijk verbood de rechter de actie van Trump. Maar als gevolg van de discussie rond de vraag naar burgerschap werden veel Amerikanen van buitenlandse afkomst kopschuw. Uit angst dat familieleden zonder papieren het land uitgezet zouden worden, of dat ze zelf op een of andere manier in problemen zouden kunnen komen, deden ze niet mee aan de volkstelling. En het volkstellingsbureau kreeg van Trump geen extra tijd om die groep te proberen te bereiken.

Daardoor onderschat de Amerikaanse overheid in de officiële cijfers van die volkstelling bijvoorbeeld hoeveel latino Amerikanen er zijn. En pakt het officiële bevolkingscijfer van zes staten te laag uit, tot wel vijf procent. Maar wettelijk is daar niets aan te doen: alleen Amerikanen die het formulier hebben ingevuld en ingeleverd, tellen mee.

Mislukte actie van Trump

Per saldo heeft dat een aantal staten zetels in het Huis van Afgevaardigden gekost, en andere juist opgeleverd. Helemaal zeker is het niet te zeggen, maar het lijkt erop dat de overwegend Republikeinse staten Florida en Texas elk een zetel minder erbij kregen dan had gekund op grond van hun bevolkingsgroei, en dat de Democratische staten Minnesota en Rhode Island juist zetels behielden die ze eigenlijk hadden moeten inleveren.

Als het verschil bij de komende Congresverkiezingen heel klein is, kan dat net de doorslag geven.

En de nieuwe zetelverdeling geldt voor tien jaar. Na de presidentsverkiezingen van 2024 zal, zoals altijd, een kiescollege de president aanwijzen. Elke staat krijgt daarin evenveel vertegenwoordigers als hij afgevaardigden en senatoren heeft. Ook dan zou de mislukte actie van Trump de Democraten net het benodigde zetje kunnen geven.

Bas den Hond is correspondent in de Verenigde Staten en schrijft wekelijks een column.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden