Reportage Voormalige DDR

‘De DDR is verdwenen. Er is nu één groot West-Duitsland’

De aardappelverwerkingsfabriek, de economische motor van het stadje Kyritz. Beeld Markus Reichmann

Dertig jaar na de val van de Berlijnse muur voelen veel voormalige Oost-Duitsers zich nog altijd tweederangs burgers. De generatie die de val van de muur niet bewust meemaakte heeft daar minder last van. 

Opeens zag ze de scherpschutter. Ze stond bij een warenhuis te wachten op de tram, keek dromerig naar boven – daar zag ze de man met geweer. Bang werd ze ervan, die oktoberdag 1989 in Leipzig. In het centrum demonstreerden mensen. Angelika Selling-Friedrich (destijds 19) was hoogzwanger, waagde zich met haar dikke buik niet in de massa. Haar man was soldaat, ook voor hem was ze bang - dat ie op demonstranten moest schieten.

Nu, dertig jaar later, zit ze in café Schröder in het Brandenburgse stadje Kyritz (10.000 inwoners). Laatst liep ze met haar dochter van 17 langs dat warenhuis in Leipzig, ze moest denken aan die scherschutter, wees naar de plek. Ze vond het moeilijk om haar dochter te laten voelen hoe het was die dag, überhaupt hoe het leven was in de DDR. “De DDR is verdwenen. Er is nu één groot West-Duitsland.”

Begrijp haar goed, met dat nieuwe grote ‘West-Duitsland’ is ze dolblij, vooral met de vrijheid, “we waren opgesloten in de DDR”.

Milka-chocolade

Ze woont sinds tien jaar in Brandenburg, een dorpje naast Kyritz, “in een lelijk huis op een lelijke plek zonder centrum”. Ze trok erheen voor haar vier kinderen, vanwege een montessori-achtige school in de buurt die goed stond aangeschreven. De dorpsbewoners laten haar, vreemdelinge uit Saksen, nog altijd links liggen, vertelt ze. Maar ze komt vaak in Kyritz. Daar geeft ze meditatietrainingen, doet ze vrijwilligerswerk bij een speelgroep voor moeders met baby’s, verzorgt ze een gehandicapte.

Haar huidige partner komt uit West-Berlijn. “Hij ergert zich als ik over ‘ossi’s’ en ‘wessi’s praat. Voor hem doet dat er niet toe. Ik merk nog wel verschillen. Wessi’s komen zelfbewuster over, weten zich beter te verkopen. Hij ervaart ‘wessi’ als belediging, maar als je in de DDR iemand uit het Westen kende, dan was dat juist speciaal. Men plakte op willekeurige papierdozen etiketten van westerse merken, dat was cool. Het Westen, dat was Milka-chocolade. Het Westen rook anders. Naar Ariel-wasmiddel en Lux-zeep. Anders dan Oost-Duitse zeep, beter.”

Ze vertelt over haar jeugd in Leipzig, over hoe het was om niet bij de ‘pionieren’ te zijn, de jeugdbeweging van de DDR. “Mijn vriend zegt: dat was als bij padvinders bij ons. Maar dat klopt niet. Het was anders, ideologischer. Je was buitengesloten als je er niet op zat. Ik voelde me heel alleen.”

Bij de ingang van cafe Schröder kijkt eigenaar Bernd Seifert (52) naar buiten, naar de marktplaatts. Die ligt er prachtig bij, alle oude gebouwen zijn met veel subsidie opgeknapt. Cafe Schröder is een begrip in de wijde omstreek, daar ga je heen voor ‘Kaffee und Kuchen’. Seifert kocht het in 1990. “De eerste vijftien jaren waren heel moeilijk.” Maar hij was ‘hardnekkig’ en daarna ging het steeds beter.

Sinds een jaar of tien leeft Kyritz op, zegt hij: “Je merkt dat de mensen weer wat te besteden hebben.” De economische motor van Kyritz is al sinds mensenheugenis een aardappelverwerkingsfabriek, die na de Wende in handen van Emsland kwam, een West-Duitse onderneming. De fabriek floreert: “Emsland heeft recent nog weer flink geïnvesteerd in de productie in Kyritz.”

Oost-Duitsland

Toch, zegt Jörg (67, achternaam bij redactie bekend), die met zonnebril, bomberjack en geblokte blouse in een hoek zit, is bijna alles in het Oosten ‘kapot gemaakt’ na de Wende. “Zodat de West-Duitse bedrijven geen concurrentie zouden krijgen”. Hij noemt het een ‘uitverkoop’ – een woord dat vaak valt, vandaag in cafe Schröder, in bijna elk gesprek.

De herdenkingen dit jaar interesseren Jörg niks. “Ach, er wordt zo veel gepraat, men kletst en kletst, er wordt niks gedaan.” Hij is ‘teleurgesteld’, vindt dat de regering te weinig doet voor de ‘eigen bevolking’. “Maar dat mag je niet zeggen. Je wordt meteen bestempeld als rechtsradicaal, als een nazi. Terwijl ik met de nazi’s niks heb, die haat ik nog meer als al die andere idioten.”

Zijn vrouw Conny (63): “Nog steeds zijn de pensioenen in het Oosten lager dan in het Westen. Waarom duurt het zo lang om dat recht te trekken? Ik begrijp het niet. Ze zeggen dat wij ossi’s zoveel jammeren. Daar zijn toch redenen voor?!”

Conny werkte veertig jaar langs als secretaresse, Jörg zat in de bouw. Hij heeft zijn hele leven in een stadje in de buurt van Kyritz gewoond. Jörg: “In de DDR was het, sociaal gezien, beter. Tegenwoordig voel je je een nummer.”

Overigens ziet hij ook goede kanten aan het kapitalisme, het maakt mensen “minder lui”. “Wij in het Oosten kennen twee systemen en kunnen over beide meepraten. Die uit het Westen kennen maar een.”

Stasi-akten

Ze waren niet echt blij toen de Muur viel. Jörg: “We hadden niet zo veel problemen, reizen naar Mallorca hoefden we niet, ook nu niet. We waren tevreden.”

Maar missen doen ze de DDR toch ook weer niet, zegt Jörg. “Natuurlijk niet. Dat zou onzin zijn, we hebben nu een heel ander welvaartsniveau.” Is Duitsland inmiddels één verenigd land geworden? Ze maken schampere gebaren: “nee, nee”. Conny: “Wij zullen voor altijd de O op onze rug hebben”.

Aan de andere kant van het cafe zit dominee Daniel Feldmann (41) uit oost-Berlijn, sinds drie jaar staat hij in de protestantse kerk van Kyritz. Hij komt uit een domineesnest, als kind werd hij daarom ‘rot’ behandeld, want religie, de partij moest er niets van hebben. “Mijn ouders hebben nooit hun stasi-akten ingekeken. Mijn vader zei: dan ontdek je misschien dat vrienden je bespioneerden. Ik wil dat niet weten.” Jaren na de Wende bleek dat Daniels opa – ook dominee, en toevallig ook in Kyritz – bespioneerde voor de stasi.

Dankzij de val van de muur kon Daniel eindexamen doen, hij heeft heel ‘positieve’ gevoelens bij de herdenking, en ook bij hoe het nu gaat, dertig jaar na de val van de muur: “Ik kan geen grote verschillen meer zien tussen ossi’s en wessi’s. De herening is gelukt, dat zou ik absoluut zo zeggen.”

Wel ziet hij de ‘polarisatie’ in de samenleving, ook in zijn kerkbanken. “Ik vind het moeilijk in mijn preken moraliserend te doen over de AfD”, vertelt hij, “want ik wil de AfD’ers onder mijn gemeenteleden niet wegjagen” Dat gebeurt, vertelt hij: AfD’ers vertrekken soms uit de kerken omdat ze zich niet meer welkom voelen, verketterd. “Maar ik wil met ze in gesprek blijven.”

Lees ook: 

Het leven in de DDR was níet net zoals in die film

Dertig jaar geleden viel de Muur en nog altijd hebben West-Duitsers een verkeerd beeld van het leven in de DDR. Het was niet zo gevaarlijk, zelfs niet voor een opstandig schrijver als Christoph Hein. ‘Maar na een verloren oorlog bepaalt de overwinnaar het beeld.’

‘Wij Oost-Duitsers moeten af van ons minderwaardigheidsgevoel’

De val van de Muur is jarig. Toch heerst in Duitsland geen jubelstemming. Ossie en oud-Bondsdagvoorzitter Wolfgang Thierse denkt dat de hereniging nooit voltooid is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden