ReportageBoeren over de grens

De broers Knol vertrokken naar Slowakije: ‘De Nederlandse regels zijn soms absurd’

Richard Knol (29) en Matthijs Knol (25), voor hun gebouw met communistische muurschildering.Beeld Andrej Balco

Nederlandse boeren overwegen steeds vaker een vertrek naar het buitenland. Trouw bezocht boeren die deze stap al maakten. In deel 1 ging Trouw kijken in Duitsland. Vandaag in het slot: Slowakije.

Een pastelkleurige muurschildering met hardwerkende mannen en vrouwen op een van de schuren springt het eerst in het oog op het erf van Richard en Matthijs Knol. Een herinnering aan de communistische periode toen deze boerderij in Horne Oresany – ongeveer een uur rijden ten noordoosten van Bratislava – nog een collectief staatsbedrijf was. In de hoogtijdagen werkten er zo’n 250 dorpelingen op het land. 

Sinds afgelopen juni is het boerenbedrijf van 800 hectare grond in handen van de twee Groningse broers. Oude machines en een tractor staan tussen de vervallen schuren geparkeerd. “Toen we de eerste keer hier door de poort liepen, schrokken we ons dood”, zegt de 29-jarige Richard Knol die samen met hond Roy over het modderige erf is komen aanlopen. “We troffen een compleet uitgeleefde bende aan, overal stond onkruid, de daken waren kapot. We hebben hier niets te zoeken, dachten we.”

Slowakije is relatief onbekend bij Nederlandse boeren, zegt Laurens de Man, een investeringsadviseur in Bratislava. “Het aantal dat hier naartoe is geëmigreerd om actief te boeren is op één hand te tellen. Verder zijn er nog wat Nederlandse boeren die hier in een agrarisch bedrijf hebben geïnvesteerd, maar zelf nog in Nederland wonen.” 

Deense, Italiaanse, Oostenrijkse en ook Duitse boeren zijn volgens De Man in Slowakije veel beter vertegenwoordigd. Maar hij ziet de belangstelling vanuit Nederland toenemen. “Mensen bellen mij of komen langs om de mogelijkheden te onderzoeken. Ik ben nu aan de slag voor zo’n drie, vier verschillende belangstellenden. Je merkt dat meer mensen van plan zijn om, vanwege de regeldruk in Nederland, hun boerenbedrijf te verkopen en de opbrengst elders te investeren.”

Maar toen de grond vruchtbaar bleek en de prijs relatief laag, waren ze om. “Gebouwen kun je vervangen maar de grond verander je niet. En alleen ons erf is al 10 hectare groot, kom daar maar eens om in Nederland.” De broers wilden meters maken, vertellen ze in het tl-verlichte kantoortje in het hoofdgebouw, waar Richards jongere broer Matthijs koffie heeft gezet. En dat lukte niet in het familiebedrijf van 60 hectare in het Groningse Termunten. 

“Het was geen vetpot”, zegt Richard. “Mijn vader had er een baan als buschauffeur naast. We hebben beide agrarische studies gedaan, zijn jong en we willen graag boeren, want dat kunnen we goed. Maar in Nederland zagen we vanwege de hoge grondprijs en de strikte regels geen toekomst.”

Twee sproeivliegtuigjes staan op het erf te roesten

Dus oriënteerden de broers zich tijdens stages – van Nieuw-Zeeland tot in Afrika – op het buitenland. Het werd Slowakije. “Dat ligt centraal, het is de achtertuin van Europa, en je kunt hier grote stukken land voor een redelijke prijs kopen.”

Beeld Louman & Friso

Achter het erf beginnen de groene tarwevelden die doorlopen zover het oog reikt, met op de achtergrond de bergen van de Kleine Karpaten. “Daar groeien druiven tegenaan, in de herfst zie je hier de prachtigste tinten”, zegt Matthijs.

Twee gele sproeivliegtuigjes staan aan het eind van het erf te roesten. In een van de vele schuren op het terrein staan er nog een paar. “Chemicaliën sproeien mag niet meer binnen de Europese Unie”, legt Richard uit. “Ja, ook hier gelden regels, maar die zijn een stuk werkbaarder dan in Nederland. Want daar zijn ze soms absurd. Omdat je gebonden bent aan de hoeveelheid mest die je per hectare mag gebruiken, kun je niet het maximale van het land halen.” Ook in Slowakije gelden stikstofregels, vervolgt hij, maar er is meer flexibiliteit. “Hier is de planning van de boer leidend, die mag aangeven hoeveel ton tarwe hij denkt te halen uit een hectare en daar wordt de hoeveelheid stikstof op berekend.”

Beeld Andrej Balco

Richard begrijpt wel dat de Nederlandse boeren protesteren. “Nederlandse akkerbouwers produceren op een heel nette manier, met zo min mogelijk mest en chemicaliën, heel veel voedsel van hoge kwaliteit. Daar kan de rest van de wereld niet aan tippen. Maar niemand die dat ziet.”

In Slowakije moest hij tot zijn verbazing vaststellen dat het officiële bedrijf dat ze hadden ingeschakeld om de jerrycans chemicaliën af te voeren het afval verderop op een berg dumpte en er wat aarde overheen gooide. “Het is jammer dat het niet op de juiste manier wordt afgevoerd. Maar ja, zo gaat dat hier.”

‘Alles gaat hier met stempels’

De regels mogen in Slowakije soepeler zijn, de bureaucratie is er veel groter. “Alles gaat met stempels. Er is veel overbodige administratie. Ik had vanmorgen de teeltadviseur op bezoek die allerlei, in mijn ogen onzinnige, gegevens verzamelt die hij door moet geven aan het ministerie.”

Een groepje herten vertoont zich tussen de tarweplanten. “Een paar is geen probleem, maar het moeten er niet te veel worden”, zegt Richard.

De eerste oogst viel tegen vanwege een muizenplaag. “De muizen hebben wel 40 hectare weg gegeten.” Ook een buurman sloeg zijn slag. Hij snoepte 75 hectare van het land van de broers af. “Hij kwam met een trekker het veld in, heeft het ingezaaid en gezegd: nu is het van mij. We hebben het gemeld bij de politie, maar die durft haar vingers er niet aan te branden. Deze man is heel rijk en heeft blijkbaar goede connecties. In Nederland had hij al lang achter de tralies gezeten.”

Beeld Andrej Balco

Ook met het personeel liep het niet meteen soepel. “Van de elf medewerkers zijn er nu vijf over”, vertelt Matthijs. “We proberen ze te motiveren en ze verantwoordelijk te laten voelen voor hun werk.”

Dan meldt zich een vertegenwoordiger van een kunstmestbedrijf. Of de broers even tijd voor hem hebben? “Ha daar is de stikstofman”, grapt Richard. “Zoals je ziet hebben we hier best wat aanloop.”

Ook in de dorpskroeg hebben de twee genoeg aanspraak. Hun Slowaaks is nog wat roestig, maar dat proberen ze in de avonduren bij te spijkeren. Geïsoleerd voelen ze zich hier in elk geval niet. Richard: “We zijn hier sneller in Bratislava dan dat we vanuit Termunten in Groningen waren.”

Lees ook:

In Duitsland is de grond lekker goedkoop. Maar er is ook stikstof

Nederlandse boeren overwegen steeds vaker een vertrek naar het buitenland. Trouw bezocht boeren die deze stap al maakten. Deel 1 van een tweeluik: Syds-Jan en Sytske Boersma vertrokken naar Duitsland. ‘Het is maar twee uurtjes rijden van de familie.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden