Srebrenica

De bom die te laat viel om de moslims in Srebrenica te beschermen

Bomscherven, afkomstig van journalist Frank Westerman.

Het Nationaal Militair Museum in Soesterberg krijgt de beschikking over de scherven van de Nederlandse bom die in 1995 te laat viel om de moslims in Srebrenica te beschermen.

Een jaar na de genocide in Srebrenica staat journalist Frank Westerman bij een gat in de weg. Voor zijn boek De slag om Srebrenica reconstrueert de oorlogscorrespondent de aanloop naar de moord op meer dan achtduizend moslims in 1995. Een Servische boer met paard en wagen bracht hem naar deze krater, met geweld geslagen in de enige toegangsweg vanuit de bergen. Het is het overblijfsel van de eerste ontplofte Nederlandse vliegtuigbom sinds de Tweede Wereldoorlog.

In de krater ziet Westerman bruine scherven liggen. Een meter of vijf verderop ligt de loodzware huls van de ontplofte vijfhonderdponder. Die is veel te zwaar om te tillen, maar de scherven neemt hij mee. Hij stopt ze in een blikje Fisherman’s Friend.

Bijna een kwart eeuw later overhandigt Westerman de scherven aan het Nationaal Militair Museum. Het is zaterdag 25 jaar sinds de val en de daaropvolgende genocide in hedendaags Bosnië-Hercegovina. De journalist en schrijver modereert vandaag een symposium over de lessen van Srebrenica. “De bomscherven staan symbool voor het falen van de internationale gemeenschap”, zegt hij.

Een krater van de inslag op de weg naar Srebrenica. Beeld Foto Frank Westerman

Op het moment dat Manja Blok - de eerste vrouwelijke operationele F-16-piloot ter wereld - de bom op 11 juli 1995 laat vallen, is het namelijk al te laat, legt Westerman uit. De door VN-troepen beschermde moslimenclave ligt al zes dagen onder vuur. Herhaaldelijke verzoeken van de slecht bewapende Nederlandse Dutchbatters om een luchtaanval zijn genegeerd. “In de aanvragen om luchtsteun klinkt de wanhoop door”, zegt Westerman. 

Als de bom om 14.10  naar beneden suist, is de enclave in feite al gevallen. Veelzeggend is de locatie van het bombardement bij de radiomast. “Twee haarspeldbochten lager begint de bebouwde kom van Srebrenica”, zegt Westerman. Het bombardement komt te laat om de opmars van Servische troepen te stoppen. Bovendien is de luchtsteun veel te beperkt in omvang. 

“Alleen een grootschalige luchtaanval eerder op de ochtend had het tij nog kunnen keren”, zegt Westerman. Plannen daarvoor waren zo concreet dat luitenant-kolonel Thom Karremans in een postkantoor alvast de vluchtelingen van Srebrenica geïnformeerd heeft over de verwachte redding. Maar uiteindelijk gaat de grootscheepse aanval niet door. In plaats daarvan vallen in totaal vier Nederlandse bommen. Of het bombardement vooral bedoeld was voor de bühne, is nog een open vraag”, zegt Westerman.

Het Nederlandse bombardement houdt de Serviërs niet al te erg op. “Op beelden uit de cockpit zie je dat Manja Blok mikt op een pantserwagen. Daarna trekt ze de neus van de F-16 omhoog. Of ze iets raakt zie je niet”, zegt Westerman. “Vrij snel daarna is de krater gefilmd door Serviërs. Er is geen rokende pantserwagen te zien. Iedereen lijkt te zijn doorgereden.”

Op beelden loopt Servisch leider Ratko Mladic diezelfde dag door lege straten van Srebrenica waar een Servische vlag is gehesen. Hij wijst in de richting van Nederlandse militaire basis, waar tussen de vier- en vijfduizend gevluchte moslims hun toevlucht hebben genomen. Westerman: “Daarmee was de accufabriek waar de Dutchbatters zaten vol. Buiten klampten zich nog zo’n twintigduizend mensen tegen de hekken aan. Als was het een reddingsboei.

Lees ook:

De erfenis van Srebrenica, het schrijnende trauma

Wat is de erfenis van Srebrenica, het ergste naoorlogse bloedbad in de Europese geschiedenis? Zaterdag wordt de massamoord op duizenden Bosnische moslimmannen en jongens herdacht. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden