Staking

De Belgische gevangenissen puilen uit, en dat pikken de bewaarders niet langer

Actievoerende cipiers voor het ministerie van justitie in Brussel. Beeld BELGA

Belgische gevangenissen puilen uit, met stress en agressie als gevolg. De bewaarders pikken het niet langer.

In Belgische gevangenissen heeft elke gedetineerde een roestvrijstalen bestekset in de cel. Volgens de Belgische krant De Standaard gebruikte een Nederlander – die in het Brusselse Sint-Gillis in voorhechtenis zit voor diefstal – de zijne vorige week om zijn Algerijnse celgenoot te vermoorden. Het Brusselse parket bevestigt dat er een gedetineerde verdacht wordt van moord, maar wil niet bevestigen dat het om celgenoten gaat.

Gedetineerden die elkaar ombrengen zijn zeldzaam in Belgische gevangenissen, maar hoogoplopende spanningen en agressie tussen celgenoten zijn aan de orde van de dag, stellen cipiers. Woensdagavond legde driekwart van het personeel van de 36 Belgische gevangenissen voor 24 uur het werk neer.

Deze week bleek het aantal gedetineerden opnieuw gestegen, tot bijna 11.000. Twee al in 2008 aangekondigde nieuwe detentiecentra laten bovendien nog altijd op zich wachten. De bewaarders zijn gefrustreerd dat ze al meer dan tien jaar dezelfde problemen aan de orde stellen: slechte werkomstandigheden, personeelstekorten, verouderde en afgeleefde gevangenissen en overvolle cellen.

Een extra matras op de grond

Niemand kijkt op van twee personen in één cel. Drie komt ook voor, dan wordt er een extra matras op de grond gelegd. Dat personen met verschillende geloofsovertuigingen of met mentale problemen bij elkaar zitten, helpt niet.

Demissionair minister van justitie Koen Geens beloofde bij zijn aantreden dat hij het aantal gedetineerden zou verminderen tot onder de 10.000. Door onder meer 700 tbs’ers over te plaatsen naar speciale instellingen daalde het aantal gedetineerden tijdelijk. Maar de detentiecentra lopen veel sneller vol dan er plaatsen vrijkomen, zegt criminoloog Tom Vander Beken van de Universiteit Gent.

“We zitten in een vicieuze cirkel. Rechters leggen steeds vaker een strengere straf op omdat ze rekening houden met mogelijke strafvermindering. Zo krijgen mensen die tot drie jaar veroordeeld worden een enkelband in plaats van gevangenisstraf. Rechters zijn het daar niet altijd mee eens en geven daarom een iets zwaardere straf, bijvoorbeeld 37 in plaats van 36 maanden.

‘Denk aan de zaak Dutroux’

“Onderzoeksrechters kiezen er ook voor om mensen in voorhechtenis te zetten zodat ze ‘dan tenminste even hebben vastgezeten’.” Tegelijkertijd zijn er steeds minder mogelijkheden om vervroegd vrij te komen, zegt Vander Beken. “Met name langgestraften zitten daardoor steeds langer vast. Onze geschiedenis, denk aan de zaak Dutroux, weegt daarbij ook mee.” 

Daar komt nog bij dat zulke langgestraften steeds vaker vrijwillig hun hele straf uitzitten, zegt Vander Beken. In theorie kunnen zij na een derde van hun straf onder voorwaarden vrijkomen. Maar omdat rechters zulke verzoeken pas later in de straf toestaan, vindt de helft van de gedetineerden dat niet meer de moeite waard. “Ze zitten liever hun hele straf uit omdat ze anders nog jaren geconfronteerd worden met verplichte reclassering. Zij denken: nog even doorbijten. Geen goede ontwikkeling want het betekent dat ze niet begeleid worden bij hun terugkeer in de samenleving.”

Demissionair minister Geens begrijpt de ‘bekommernissen’ van de cipiers, zei hij gisteren tegen de VRT. Maar hij stelt ook dat hij ‘verschrikkelijk veel vooruitgang heeft gebracht’ als het gaat om het terugdringen van het personeelstekort, de overbevolking en de bouw van nieuwe gevangenissen. Hij hekelde daarbij het Belgische vergunningenstelsel dat ‘een doolhof’ is. “We zijn er nog niet, maar we zijn toch een heel stuk verder dan vijf jaar geleden.”

Lees ook:

Situatie Belgische gevangenissen ‘onhoudbaar’; levens gevangenen staan op het spel

Gedetineerden leven in België in toestanden die ‘onhoudbaar’ zijn, oordeelde de Raad van Europa twee jaar geleden al. Vooral tijdens stakingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden