BelgiëEuthanasieproces

De Belgen worstelen met hun euthanasiewet

Getuigenverhoor tijdens een zitting, afgelopen dinsdag. Beeld Igor Preys, Belga

Wanneer mag een psychiatrisch patiënt euthanasie krijgen? De regels blijken in België tijdens een strafzaak nog erg onduidelijk.

Zou hij het opnieuw doen? “Ik denk dat ik het niet meer zou durven. Nu riskeer ik een gevangenisstraf”, zei huisarts Joris Van H. al op de tweede procesdag voor het Hof van Assisen in Gent. Van H., die in 2010 euthanasie toepaste op een 38-jarige vrouw met een psychische aandoening, kan ­levenslang krijgen. Dat geldt ook voor de twee artsen die hij raadpleegde.

Voor de rechter gaf Van H. aan dat hij nog altijd rotsvast is overtuigd dat Tine Nys in aanmerking kwam voor euthanasie. “Als zij geen euthanasie kon krijgen, wie dan wel?” Voor de verdediging is het duidelijk: tijdens dit twee weken durende juryproces staat niets minder dan de toekomst van de Belgische euthanasiewet op het spel.

Die wet werd in 2002 ingevoerd, een jaar na Nederland. En net als daar staat die wet het beëindigen van een leven onder bepaalde voorwaarden toe: de patiënt moet wilsbekwaam zijn, vrijwillig en bij herhaling om euthanasie vragen en ondraaglijk lijden aan een ongeneeslijke lichamelijke of psychische aandoening. Een arts die een verzoek krijgt, moet een tweede arts om advies vragen en in geval van een niet-terminale patiënt ook een psychiater.

Pijnlijke details

Tine Nys was niet terminaal. Ze had wel een zwaar psychiatrisch verleden met langdurige opnames en zes suïcidepogingen. Ze wilde dood omdat ze haar leven ondraaglijk vond. Haar huisarts Frank D. werkte daar niet aan mee, maar arts Joris Van H. wel. Vreemd genoeg komt Frank D. wel voor op de euthanasie-papieren, als geraadpleegde arts. D. verklaarde op het proces dat hij niet eens wist dat hij door Van H. was opgevoerd.

In eerste instantie werd de euthanasie goedgekeurd door de commissie die in België achteraf de dossiers bekijkt. Toch kwam het tot vervolging. Volgens de familie, met wie Nys een moeilijke relatie had, werd de euthanasie veel te snel en klungelig uitgevoerd en het dossier te laat ingeleverd. Bovenal twijfelen ze of Nys wel uitbehandeld was.

De afgelopen twee weken stonden de partijen met getrokken messen tegenover elkaar in een proces vol pijnlijke persoonlijke details. “Waar waren jullie toen Tine jullie nodig had?”, vroeg de advocaat van Joris Van H. aan de familie. “Tine zou zich omdraaien in haar graf”, meende de advocaat van de psychiater omdat de artsen nu in de beklaagdenbank zitten. De advocaat van de familie zei dat ‘Tine bewust naar de dood geduwd is’. Ze zou tot het einde getwijfeld hebben en onder druk zijn gezet door de artsen.

Boven deze verwijten hangen grote vragen: hoe kunnen Belgische artsen nog euthanasie uitvoeren bij psychisch lijden? Functioneren de euthanasiecommissie en de wet nog wel?

Evaluatie

Tijdens het proces bleek verschillende keren dat de wet voor interpretatie vatbaar is. Zo stelde een commissie van experts dat de geraadpleegde artsen de patiënt niet mogen kennen, laat staan behandeld hebben. Ze moeten immers ‘onafhankelijk’ zijn. Huisarts Frank D. had kortom nooit voor mogen komen op de euthanasiepapieren. Maar de voorzitter van de euthanasiecommissie, Wim Distelmans, bestreed dat als getuige.

Ook over de vraag wanneer sprake is van ondraaglijk en ongeneeslijk lijden bij een psychische aandoening, werd getwist. Zowel in de rechtszaal als op de opiniepagina’s van kranten. Het is aan de patiënt om te bepalen wat nog draaglijk is, niet aan de artsen, meent Distelmans. Maar welke psychische aandoeningen zijn ongeneeslijk en welke behandelbaar? En leidt behandeling enkel tot verlichting of is er ook kans op genezing?

Na dit proces ligt een evaluatie van de euthanasiewet voor de hand. In Nederland gebeurde dat al drie keer, in België nog nooit. De vereniging van huisartsen Domus Medica pleitte vorige week voor zo’n evaluatie, net als demissionair minister van justitie Koen Geens. Toch is het de vraag of en wanneer die komt: ruim acht maanden na de verkiezingen is er in België nog altijd geen uitzicht op een nieuwe regering die daarover kan beslissen.

Lees ook: 

Waarom zelfbeschikking zo’n belangrijk woord werd in het euthanasiedebat

Waarom zijn we naar de overheid gaan kijken voor een waardig levenseinde? Een duik in de geschiedenis van het euthanasiedebat: van de euthanasie als daad van verlossing naar zacht heengaan als recht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden