Reportage Samos

De beautydag is populair in het vluchtelingenkamp op Samos

Roza van den Hanenberg Beeld Thijs Kettenis

Alle financiële hulp en Griekse beloften ten spijt, blijven de omstandigheden in en rond de vluchtelingenkampen op de eilanden voor de Turkse kust mensonterend. Nog steeds zijn het tientallen ­vrijwilligers die proberen het leven van de bewoners een klein beetje draaglijker te maken. Trouw portretteert drie van hen op het eiland ­Samos. Vandaag deel 2: Roza van den Hanenberg (30), die met een vriendin een vrouwencentrum runt.

Even na vijf uur bestudeert een groepje van zeven vrouwen uitgebreid elkaars vers gelakte nagels en strak in model gebrachte kapsels. Vandaag was het beautydag in het vrouwencentrum We Are One, van hulporganisatie Glocal Roots op het Griekse eiland Samos. “Dat is altijd de populairste dag!”, zegt vrijwilliger Roza van den Hanenberg op het terras voor het centrum in Samos-stad, een minuut of twintig lopen van het vluchtelingenkamp. “Vandaag hebben Afrikaanse vrouwen aan anderen geleerd hoe je op z’n Afrikaans haar invlecht.” Maar de vrouwen konden ook een gezichtsmasker en een massage krijgen.

Dat klinkt misschien als een luxe in een vluchtelingenkamp. Maar volgens Van den Hanenberg is het hard nodig, zeker als je ook het sociale aspect van zo’n dag bekijkt. “In het kamp, maar ook daarbuiten, nemen mannen elk stukje publieke ruimte in. De vrouwen spelen altijd de tweede viool. Wij bieden ze een plek waar ze zichzelf mogen zijn en kunnen doen wat zíj willen.”

Kwetsbaar in het overvolle kamp

Vandaag mag het dan vooral draaien om het uiterlijk, Van den Hanenberg en haar zakenpartner hebben het centrum dit voorjaar geopend vanwege een minder vrolijk makende reden. Vrouwen zijn kwetsbaar in het overvolle kamp. Ze zijn niet alleen achtergesteld, maar hebben te maken met geweld, al dan niet seksueel. Daarnaast is er nauwelijks privacy in de overbelaste en smerige toiletten. Iets voor ons doodgewoons als maandverband in je onderbroek leggen wordt dan al snel een vervelende klus. “Bij ons kunnen ze zich in hun eentje wassen. We hebben maandverband bij de wc’s liggen. En condooms.” 

Die laatste zijn bepaald geen overbodige luxe. “Ik schrok echt toen we de eerste keer seksuele voorlichting gaven. Veel vrouwen hier hebben geen idee van anatomie, van hoe je precies zwanger wordt. En hoe je dat kunt voorkomen. Ja, ze weten dat het iets met seks te maken heeft. Maar hoe het precies zit, daarvan zijn velen zich niet bewust.” Inmiddels werkt We Are One op dit punt samen met Artsen zonder Grenzen. Weer andere organisaties zorgen voor kinderopvang, en verzorgen computerlessen. 

Roza van den Hanenberg in de yogazaal. Beeld Thijs Kettenis

Van den Hanenberg laat pas na sluitingstijd – er is immers een man bij – het vrouwencentrum zien. Wat direct opvalt zijn de details bij de inrichting van de ruimte, iets waar het in de functionele opvangplekken in Griekenland nogal eens aan schort. De muren hebben zachte kleuren, er zijn zithoekjes. “Daar hebben we bewust aandacht aan besteed. We vinden het belangrijk dat mensen zich hier op hun gemak voelen”, zegt Van den Hanenberg in een apart zaaltje. 

Hier vindt de yoga plaats – althans, zo heet het in de volksmond. Het gaat in feite om technieken om de vrouwen zelfbewuster en weerbaarder te maken, onder meer in ingewikkelde situaties met mannen in het kamp.

Juridisch spreekuur

“Ik zie vaak vrouwen letterlijk met een rechte rug de les uitkomen”, zegt Van den Hanenberg. Ze laat verder nog een hoek met naaimachines zien, en een keuken. Daar wordt onder meer fruit uitgedeeld, ter aanvulling op het nogal eenzijdige eten uit het kamp. Intussen vertelt ze over het juridisch spreekuur waar vrouwen terechtkunnen voor advies. “Normaal gesproken voert de man het woord over bijvoorbeeld de asielprocedure. Maar het is niet altijd zo dat wat goed is voor hem, ook goed is voor zijn vrouw.”

Is het niet wrang dat vier jaar nadat de grote vluchtelingenstroom op gang kwam nog steeds vrijwilligers als Van den Hanenberg dit soort belangrijke taken op zich nemen? En de vluchtelingen nog steeds in erbarmelijke omstandigheden in het kamp leven? “Je kunt er heel lang over nadenken en discussiëren, wie er schuldig is. Maar feit is dat deze crisis voorlopig niet is opgelost. Het leven van deze mensen kan ik niet veranderen. Ik ben tevreden als ik hun dag een beetje mooier heb gemaakt.”

Lees ook:

Er zijn nog geen wc's, maar nu wel kliko's

Deel 1 van deze serie: Martijn van Ommen (39) zette een vuilnisdienst op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden