Reportage Iraaks Koerdistan

De Barzani's hebben geen schoon blazoen, maar regeren nog altijd in Iraaks-Koerdistan

Massoud Barzani kijkt uit over de provincie Nineveh. Beeld Getty Images

In Syrië volgde Bashar zijn vader Hafez al-Assad op als president, in Libië stond voor Muamar Khadafi’s val diens zoon Seif klaar. En in Iraaks-Koerdistan is de Barzani-dynastie aan het roer met steun van de bevolking, die politieke chaos en corruptie door de vingers ziet.

Iedereen noemt hem sinds zijn jeugd al Grote Broer, Bra Gawra in het Koerdisch. Hem is van jongs af aan verteld dat hij zijn vader zou opvolgen als Koerdisch leider, en sinds juli staat Masrour Barzani (50) inderdaad aan het hoofd van een nieuwe regering in de autonome Koerdische Regio van Irak. Hij is de oudste zoon van Massoud Barzani (73), die twaalf jaar president van het gebied was en al veertig jaar de grootste Iraaks-Koerdische partij, de KDP, leidt. Masrour nam de functie over van zijn neef Nechirvan (52), die op zijn beurt Massoud opvolgde als president.

Daarmee is politieke erfopvolging definitief een feit in Koerdistan, ook al heeft de regio een democratisch stelsel. De Barzani’s hebben altijd een prominente rol gespeeld in de regio. Massoud leidde de Iraakse Koerden in hun verzet tegen de Iraakse dictator Saddam Hussein, wat na de Golfoorlog begin jaren negentig resulteerde in een autonome status voor de noordelijke regio. 

Een kwart eeuw later zit de familie steviger dan ooit in het zadel: niet alleen het Koerdische premier- en presidentschap wordt vervuld door een Barzani, ook cruciale functies binnen het veiligheidsapparaat zijn in handen van een Barzani-telg. Tot zijn overstap stond Masrour hier aan het roer.

Geen schoon blazoen

Opmerkelijk is dat wel, want de Barzani’s hebben bepaald geen schoon blazoen. Een (illegaal)  onafhankelijkheidsreferendum van 2017, dat Massoud Barzani ondanks binnen- en buitenlandse weerstand doorzette, isoleerde de regio en leidde tot een diepe economische crisis. Tegelijkertijd leggen veel Koerden de schuld voor de endemische corruptie in het gebied vooral bij de Barzani’s, die grote rijkdom vergaarden uit oliewinning en zakenimperiums.

Vanwege dat laatste noemt Adham Barzani (57), een neef van Massoud en oud-parlementslid voor diens KDP, het een ‘vergissing’ dat de Barzani’s de politieke macht naar zich hebben toegetrokken. Ze waren stamhoofden en religieuze sjeiks en leidden de vrijheidsstrijd waarmee autonomie werd bereikt, en daar had het bij moeten blijven, vindt hij. 

Adham Barzani ontvangt in een grote villa met enorme tuin in Masif Salahaddin, op een half uur rijden van de Koerdische hoofdstad Erbil. Dit is het centrum van de Iraaks-Koerdische macht. Net als veel Barzani’s woont Kak (meneer) Adham net buiten het stadje, achter een bewaakte controlepost. In zijn kantoor herhaalt hij met duidelijk cynisme dat oud-president Massoud hem vertelde dat alleen hijzelf en zijn vier zonen volgens een recent onderzoek naar corruptie ‘schoon’ zijn. Onlangs werd Massouds rijkdom in de Saudische pers nog op 48 miljard dollar geschat. “De strijders van gisteren zijn de zakenlieden van vandaag geworden”, stelt Adham Barzani vast. “Maar zaken zijn voor zakenlieden en politiek is voor politici.”

Soefi-islam

Hardop kritiek uiten op de familie gebeurt weinig. In Koerdische kantoren en overheidsgebouwen is het staatsieportret van oud-president Massoud nog niet verdwenen. Als leider van de KDP blijven zijn aanhangers hem consequent met president aanspreken en van officiële buitenlandse bezoekers wordt verwacht dat ze hem opzoeken als leider van de dynastie. De Barzani’s danken hun populariteit niet alleen aan de strijd tegen Saddam en diens voorgangers. Ze waren lange tijd religieuze leiders, die Koerden verenigden onder de soefi-islam. Criticus Adham Barzani is daar ook een component van. Zijn grootvader sjeik Ahmed was aanspreekpunt tijdens de Britse overheersing in de jaren twintig. Zijn vader werd in de jaren tachtig met zo’n achtduizend andere leden van de Barzani-stam door Saddam vermoord. 

Adham Barzani leidde enkele jaren een kleine islamitische partij en stapte later over naar de KDP. Hij staat bekend als principieel: hij trok zich terug als parlementslid toen de KDP-fractie een leider koos die had samengewerkt met Saddam. Principes mist hij nu bij zijn machtige familieleden. Hij wijst erop dat Massouds vader sjeik Mustafa Barzani meerdere keren werd gevraagd om een zoon te leveren als Iraks vicepremier. “Hij weigerde. In zijn perceptie was het niet aan onze familie om autoriteit te dragen.” 

Zo zit de huidige Barzani-elite niet in elkaar, weet Adham Barzani. “Omdat we bloed, zweet en martelaren hebben gegeven, vonden we dat we overal recht op hadden. Alles ging mis vanwege de corruptie.” 

Campagne voor spiritueel leiderschap

Na het aftreden van Massoud Barzani als president is hij gewoon blijven wonen in het presidentieel paleis in het voor buitenstaanders afgesloten bergdorp Sari Rash, waarvan alleen beelden bestaan die zijn gemaakt met een sterke telelens. Het paleis is inmiddels omgedoopt tot het ‘Barzani Hoofdkwartier’. Massouds achterban is bovendien een campagne begonnen om hem de status van de ‘Marja’ van Koerdistan te geven. Dat is een spiritueel leiderschap, gebaseerd op het feit dat zijn vader en grootvaders geestelijk leiders waren. Hoewel Massoud als verzetsstrijder die lijn nooit volgde, claimt hij nu via deze weg het leiderschap over álle vijftig miljoen Koerden – niet alleen in Irak, maar ook in Syrië, Iran en Turkije.

Lees ook: 

Hoe moet het verder met de Koerden en Arabieren nu hun gemeenschappelijke vijand is verslagen?

Jaren vochten Koerden en Arabieren in het noordoosten van Syrië samen tegen IS. Nu het laatste dorp van het kalifaat op vallen staat, rijst de vraag wat er van die eendracht overblijft. En dan dreigt Turkije ook nog eens het gebied binnen te vallen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden