De Amerikaanse president Joe Biden spreekt beide kamers van het Congres toe. Achter hem vicepresident Kamala Harris (l) en de Democratische voorzitter van het Huis van Afgevaardigden Nancy Pelosi.

AnalyseHonderd dagen

De balans na honderd dagen: Joe Biden zet zich af tegen Trump en doet wat Obama naliet

De Amerikaanse president Joe Biden spreekt beide kamers van het Congres toe. Achter hem vicepresident Kamala Harris (l) en de Democratische voorzitter van het Huis van Afgevaardigden Nancy Pelosi.Beeld EPA

Joe Biden heeft tijdens zijn eerste honderd dagen als president van de Verenigde Staten een lange lijst van plannen gelanceerd. Hij heeft haast en dat is niet verwonderlijk.

De wittebroodsweken van Joe Biden kunnen niet meer stuk. Vorige week vrijdag kreeg hij een pluim van Alexandria Ocasio-Cortez. Het New-Yorkse lid van het Huis van Afgevaardigden, populair bij de linkervleugel van de Democratische Partij, steunde in de voorverkiezingen de sociaaldemocratische senator Bernie Sanders. Dat ze Bidens beleid zou hekelen als te gematigd en te voorzichtig, stond als een paal boven water. Maar die dag zei ze: “De regering-Biden en president Biden hebben absoluut de verwachtingen overtroffen die progressieven hadden.”

Dit artikel is ook te beluisteren via Blende Audio

Biden maakt vrijdag de honderd dagen vol. Dat is traditioneel een moment om een eerste balans op te maken van hoe een nieuwe president het doet. Franklin D. Roosevelt begon ermee, door in een radiotoespraak op die periode terug te blikken. Hij werd president tijdens de Depressie, en pakte stevig door om de VS uit het economische moeras te trekken. In zijn eerste honderd dagen nam het Congres op zijn voorspraak 76 wetten aan.

De score van Biden: 11. Maar daar zit dan wel het American Rescue Plan tussen, een wet die voor bestrijding van de coronapandemie en stimulering van de economie een kleine 2 biljoen dollar uittrok.

Opmerkelijk

“Ik denk dat het idee dat je een zinvolle evaluatie zou kunnen geven van een presidentschap na 100 dagen nogal mal is”, zegt historicus John Woolley, emeritus hoogleraar aan de Universiteit van Californië in Santa Barbara. Maar ondertussen heeft hij wel degelijk een oordeel: “Ik denk dat Biden’s eerste 100 dagen opmerkelijk zijn.”

Dat blijkt onder andere uit de gegevens van het American Presidency Project dat Woolley mede heeft opgericht. Dat project archiveert alle openbare documenten die uit het Witte Huis komen, van formele toespraken voor het Congres tot tweets.

In Woolley’s telling van het aantal officiële besluiten en proclamaties die presidenten hebben uitgevaardigd, speelt Biden al zijn voorgangers van het veld. Alleen Roosevelt zelf komt in de buurt. Als je er de proclamaties buiten houdt die alleen van symbolische betekenis zijn – het afkondigen bijvoorbeeld van de Week van de Nationale Parken of een verklaring van rouw over de dood van oud-vicepresident Walter Mondale – dan wint Roosevelt, maar daarna komt Biden, gevolgd door Donald Trump, dan Barack Obama en vervolgens, dicht bij elkaar, presidenten voor hem, van Bush tot Eisenhower.

Die volgorde is veelzeggend. Naarmate de polarisatie in de Amerikaanse politiek toenam, werd het steeds moeilijker om wetten door het Congres te krijgen. Een president die iets gedaan wil krijgen grijpt dan, zoals Obama het zei, naar de pen en de telefoon en vaardigt decreten uit op terreinen waarop hij dat mag.

Na Obama was Donald Trump nog scheutiger met zijn officiële besluiten – het werd een vertrouwd gezicht om op tv de president het document te zien ondertekenen en daarna trots omhoog te houden, heen en weer bewegend zodat elke aanwezige camera zijn kans kreeg. En Biden ging in zijn eerste honderd dagen in het aantal besluiten dat hij nam, Donald Trump weer voorbij.

Doen wat Obama naliet

Een andere factor die de stroom besluiten doet aanwassen, is dat elke president om te beginnen een aantal decreten van zijn voorganger intrekt. Voor Donald Trump leek het wel een persoonlijke campagne om zoveel mogelijk van het werk van Barack Obama teniet te doen. En Biden begon al op dag 1 met het terugdraaien, onder andere door de VS weer aansluiting te geven bij het klimaatakkoord van Parijs, dat Trump had opgezegd.

Maar Biden zet zich niet alleen af tegen Trump. In veel opzichten keert hij zich in zijn eerste honderd dagen ook af van de president onder wie hij acht jaar diende. Niet door diens werk ongedaan te maken, maar door te doen wat naar zijn inzicht Obama naliet.

De lijst van inhaalprojecten is lang. Om te beginnen dat American Rescue Plan van twee biljoen. Toen Obama begin 2009 president werd, had die ook een economische crisis het hoofd te bieden, en trok het Congres 787 miljard dollar uit om het land weer uit het dal te trekken. Maar achteraf oordelen veel economen dat de economie zich beter had ontwikkeld als er meer geld was uitgegeven. En concludeerden veel politieke waarnemers dat Obama’s populariteit zich beter had ontwikkeld als hij zich meer op de borst had geklopt voor het geld dat er kwam.

Dat laatste was eenvoudigweg Obama’s stijl niet, hij vond dat de burgers zelf wel konden zien wat hij voor elkaar had gekregen. Maar de hoogte van het bedrag was een politieke keuze. Obama vreesde dat teveel geld uitgeven slecht zou vallen bij niet alleen Republikeinse, maar ook Democratische kiezers.

Voor Biden ligt dat allemaal heel anders. Met het roeren van de trom over zijn eigen prestaties heeft hij geen enkel probleem. Hij zocht steun voor het plan bij de Republikeinen, maar gaf hen niet, zoals Obama, tijd en concessies, om vervolgens alsnog de deur voor zijn neus dichtgeslagen te krijgen.

En veel geld uitgeven wordt een president dit keer ook niet kwalijk genomen. Het herstelplan krijgt de steun van een ruimte meerderheid van de Amerikanen, en zelfs Republikeinen zijn er in de meeste peilingen overwegend positief over. En Democratische Congresleden trapten niet op de rem.

“De Democratische partij is flink naar links opgeschoven sinds Obama”, zegt Robert Smith, hoogleraar geschiedenis aan de Universiteit van San Francisco. “Dat is gedeeltelijk een reactie op de ruk naar rechts onder Trump, en gedeeltelijk de invloed van Bernie Sanders. Toen hij eenmaal verkozen was, besloot Biden als leider van zijn partij mee te gaan in die progressieve richting. Ik denk dat Obama zelf dat ook gedaan zou hebben.”

Joe Biden, die binnen zijn eerste honderd dagen kon zeggen dat er tweehonderd miljoen coronavaccinaties zijn gezet.  Beeld Getty Images
Joe Biden, die binnen zijn eerste honderd dagen kon zeggen dat er tweehonderd miljoen coronavaccinaties zijn gezet.Beeld Getty Images

Biden houdt zich niet in

Biden houdt zich in tegenstelling tot Obama ook niet in bij het spreken over de problemen van zwarte Amerikanen. Toen afgelopen maand politieman Derek Chauvin in Minneapolis terechtstond voor het doden van George Floyd, doordat hij diens nek afklemde met zijn knie, belde de president meteen na de uitspraak met Floyds familie en deelde hij met hen de voldoening over de conclusie van de jury dat het moord was geweest.

Dat had Obama nooit kunnen doen, zegt Smith. “Hij schrijft dat zelf in zijn memoires: hij was bang dat hij door zich te uiten over rassenkwesties zijn presidentschap zou ondermijnen. Biden heeft de meest progressieve visie op dat gebied sinds Lyndon Johnson. En hij heeft een veelkleurig kabinet. Dat hij dat allemaal kan doen, komt voor een deel doordat hij wit is.”

Echte correcties op Obama’s beleid kwamen er op buitenlands gebied. Obama zei tijdens zijn campagne dat de oorlog in Afghanistan terecht werd gevoerd, in tegenstelling tot die in Irak.

In Afghanistan had immers het Taliban-regime gastvrijheid geboden aan terreurorganisatie Al Qaida, verantwoordelijk voor de aanslagen op New York en Washington van 11 september 2001.

Hoewel hij de oorlog daar graag had beëindigd, liet Obama zich na zijn aantreden door zijn generaals overhalen tot een extra inspanning om de in kracht toegenomen Taliban weer terug te slaan. De belangrijkste tegenstander daarvan onder zijn adviseurs: Joe Biden.

Eenmaal president geworden, wilde Biden de ‘oorlog zonder einde’ geen jaar meer geven. Op 11 september 2021, twintig jaar na de aanslagen op New York en Washington, zullen de laatste Amerikaanse militairen uit dat land vertrokken zijn.

‘Plan voor Amerikaanse gezinnen’

Na de eerste honderd dagen lijkt Biden in hetzelfde straffe tempo door te willen gaan. Het Congres heeft inmiddels een infrastructuurplan van twee biljoen dollar op zijn bord. En tijdens zijn jaarlijkse rede tot beide huizen van het Congres, afgelopen woensdag, presenteerde Biden het ‘Plan voor Amerikaanse gezinnen’, een pakket maatregelen op het gebied van onderwijs en gezondheidszorg met een prijskaartje van 1,8 biljoen dollar.

Het staat nog te bezien of hij dat allemaal door het Congres krijgt. Maar dat hij haast maakt, is niet verwonderlijk. In november volgend jaar zijn er alweer verkiezingen voor het Huis van Afgevaardigden en de Senaat. Het historische patroon is dat een net begonnen president daar terrein verliest, en gezien de huidige kleine marges kan dat gemakkelijk leiden tot verlies van de meerderheid in een van beide huizen.

Mocht dat gebeuren, zegt historicus Robert Smith, dan zal Biden, net als Obama later in zijn presidentschap, genoegen moeten nemen met pen en telefoon. “Maar hij heeft goede mensen benoemd in het ministerie van justitie. Op het gebied van rechtspraak en het stemrecht kan dat veel doen, los van het Congres.”

Kan Biden dat onheilspellende electorale patroon doorbreken? In peilingen zijn de Amerikanen met 52 procent tevreden over wat hij tijdens zijn eerste honderd dagen deed.

Maar van alle naoorlogse presidenten haalden alleen Harry Truman, Richard Nixon’s invaller Gerald Ford, en Donald Trump lagere percentages. Het komt erop neer dat vooral de Democraten blij met hem zijn. Slechts 13 procent van de Republikeinen vindt hem een goede president – precies het percentage Democraten trouwens dat op dag 100 van Trump, vier jaar geleden, tevreden over hem was.

Asielzoekers

Uitgesplitst naar onderwerp wordt het beeld genuanceerder: twee derde van de Amerikanen vindt dat hij het land goed door de pandemie loodst. En maar een derde vindt dat de regering goed werk doet aan de grens met Mexico. Daar hebben de immigratiediensten moeite een onder Donald Trump buiten de deur gehouden stuwmeer aan asielzoekers te verwerken.

“Die golf van migranten lijkt hem te hebben verrast”, zegt historicus John Woolley. “Hij zit ook een beetje in de val van zijn eigen retoriek, en het feit dat Democraten afkeuring van Trumps anti-moslim-houding verwarren met een soort ‘open grenzen’ beleid.” De Republikeinen ruiken daar een kans. Conservatieve media hebben “de grens” als zijn zwakke punt ontdekt en hameren er onvermoeibaar op.

Biden heeft zijn vice-president Kamala Harris op het onderwerp gezet. Daaruit blijkt dat ook hij beseft dat de situatie aan die grens een belangrijk thema gaat worden wanneer de coronapandemie dat straks niet meer is.

Want hoe Amerikanen ook denken over zijn beleid, hun waardering stoelt voor een belangrijk deel op wat Biden in tegenstelling tot zijn voorganger in ruime mate laat zien: competentie.

Lees ook:

Joe Biden dacht dat hij veel voor elkaar zou krijgen, omdat hij zo goed kon samenwerken met de Republikeinen.

Zal het Biden na zijn 100 dagen gaan lukken om de samenwerking te vinden met de Republikeinen in dat Congres?

VS beëindigen de oorlog zonder doel, die maar bleef voortsudderen.

De oorlog in Afghanistan is de langste oorlog die Amerika ooit voerde. Biden wil de troepen nu helemaal terugtrekken, zonder voorwaarden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden