Repressief klimaat

De arrestatie van oppositieleider Pivovarov toont: Rusland en Wit-Rusland beginnen steeds meer op elkaar te lijken

Andrej Pivovarov werd uit een vliegtuig gehaald dat op het punt stond om naar Warschau te vertrekken, en werd gearresteerd.  Beeld AP
Andrej Pivovarov werd uit een vliegtuig gehaald dat op het punt stond om naar Warschau te vertrekken, en werd gearresteerd.Beeld AP

Steeds meer begint Rusland te lijken op kleine buur Wit-Rusland. Het repressieve klimaat neemt toe.

Het toestel van de Poolse luchtvaartmaatschappij LOT reed al richting de startbaan van het vliegveld in St. Petersburg toen politieauto’s het met loeiende sirenes achterhaalden. Doelwit was Andrej Pivovarov, tot vorige week directeur van een inmiddels opgeheven oppositiegroep die was opgezet door ex-oliemagnaat Michail Chodorkovski. De trap kwam omlaag, en Pivovarov werd ingerekend en afgevoerd. Met een vertraging van 35 minuten vertrok het toestel alsnog richting Warschau.

Twee handen op een buik

Deze groteske actie van maandagavond herinnert aan de spectaculaire arrestatie vorige week van de Wit-Russische journalist en activist Roman Protasevitsj. Het vliegtuig waarin hij zat, was onderweg van Athene naar Vilnius, maar werd boven Wit-Rusland gesommeerd te landen wegens een ‘bommelding’. De aanhouding leidde internationaal tot woedende reacties en nieuwe sancties tegen het regime van de Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko. Leek die operatie zorgvuldig gepland door de Wit-Russische veiligheidsdiensten, de aanhouding van Pivovarov, die net ongehinderd de paspoortcontrole was gepasseerd, had veel weg van een paniekreactie.

Het neemt niet weg dat ook in Rusland steeds vaker de verzuchting klinkt dat beide buurlanden in verrassend korte tijd elkaars spiegelbeeld zijn geworden, waar Wit-Rusland eerder nog gold als een beduidend repressiever regime. De Russische nieuwssite Meduza, onlangs aangemerkt als ‘buitenlandse agent’, bedacht een lastige quiz waarin deelnemers moeten kiezen of bepaalde gebeurtenissen, arrestaties of wetgeving nu betrekking hebben op Rusland of Wit-Rusland.

Ook voor Chodorkovski, die eerder tien jaar gevangen zat en sindsdien wijselijk in het buitenland woont, wordt het onderscheid tussen Wit-Rusland en het Rusland van Vladimir Poetin steeds diffuser. “Kan er nog enige twijfel bestaan, dat Poetin en Loekasjenko twee handen op een buik zijn?”, vroeg hij in een Twitterbericht na Pivovarovs arrestatie. Chodorkovski had net op 27 mei de door Pivovarov geleide organisatie Open Rusland opgeheven, juist om te voorkomen dat de medewerkers in de problemen zouden komen, mocht de organisatie worden verboden.

De duimschroeven worden aangedraaid

De arrestatie op het vliegveld is tekenend voor een klimaat van steeds toenemende druk op andersdenkenden in Rusland. Vooral het afgelopen jaar is die ontwikkeling snel gegaan, na grondwetswijzigingen die Poetin nog tot 2036 in het zadel kunnen houden, de mislukte vergiftiging van oppositieleider Aleksej Navalny, en diens arrestatie en veroordeling. Duizenden mensen zijn opgepakt bij protestdemonstraties. Tal van organisaties, media en zelfs individuen zijn gebrandmerkt als ‘buitenlandse agent’, wat hun functioneren danig belemmert. Steeds meer activisten en ook journalisten vertrekken uit vrees voor represailles in eigen land.

Met nieuwe wetten en regels worden de duimschroeven zo verder aangedraaid. Het Russische OM wil dat Navalny’s organisaties het predicaat ‘extremistisch’ krijgen, en er is een wet in aantocht die (ook voormalige) leden en sympathisanten van zulke organisaties passief kiesrecht ontzegt. Dat zou ook kunnen gelden voor Russen die zo’n organisatie simpelweg financieel hebben gesteund, zelfs toen dat nog legaal was.

Vrijwel wekelijks zijn er berichten van nieuwe aanhoudingen en huiszoekingen. Dinsdagochtend vroeg viel de politie binnen bij oud-parlementariër Dmitri Goedkov en verschillende ex-medewerkers. “De formele aanleiding is niet duidelijk, de reële wel”, reageerde Goedkov veelbetekenend. “Dit is de tijd waarin Rusland nu leeft”, concludeerde politiek journalist Sergej Parchomenko op Facebook naar aanleiding van de huiszoekingen. “Zoiets heet repressie. De mensen luisteren of er stappen klinken in het trapportaal.”

Lees ook:

Vluchten kan niet meer. De arrestatie van de Wit-Russische journalist Protasevitsj past in een patroon

In toenemende mate proberen regimes dissidenten buiten de eigen landsgrenzen het zwijgen op te leggen via intimidatie, vervolging en zelfs moord.

Russische rechters dansen naar Poetins pijpen en vermorzelen tegenstanders van het Kremlin

Met vaag geformuleerde wetsartikelen over ‘pornografie’ of ‘hoogverraad’ weet het regime elke tegenstander van Poetin gevangen te zetten. Navalny is lang niet het enige slachtoffer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden