Repressie

De arrestatie van huurlingen vergroot de spanning rond verkiezingen in Wit-Rusland

Agenten van de Wit-Russische veiligheidsdienst arresteerden woensdag 33 Russische huurlingen in een sanatorium buiten de hoofdstad Minsk. Beeld AP
Agenten van de Wit-Russische veiligheidsdienst arresteerden woensdag 33 Russische huurlingen in een sanatorium buiten de hoofdstad Minsk.Beeld AP

Het oppakken van 33 Russische huurlingen versterkt de spanning in Wit-Rusland in de aanloop naar verkiezingen. Intussen eisen betogers in groeiende straatprotesten een eerlijke stembusgang.

Het zijn opmerkelijke beelden tijdens een verkiezingscampagne. Zwaarbewapende agenten trappen deuren in. Een paar minuten later ligt een stel gespierde en getatoeëerde mannen in hun onderbroek op hun buik. Ze zijn in de boeien geslagen.

Toch zijn de gevolgen van de arrestaties merkbaar tijdens de oppositie-evenementen in Wit-Rusland. Het publiek van presidentskandidate Svetlana Tichanovskaja moet eerst langs een veiligheidscontrole, waardoor soms de helft van de mensen later, of helemaal niet arriveert.

De arrestanten, die allen de Russische nationaliteit hebben en woensdag in een sanatorium in Minsk werden opgepakt, zouden volgens de Wit-Russische justitie “de situatie tijdens de verkiezingscampagne willen destabiliseren”. Dus moeten de veiligheidsmaatregelen worden verscherpt.

Paramilitairen

Over de identiteit van de gearresteerde Russen werd de afgelopen dagen veel duidelijk. De Wit-Russische veiligheidsdienst KGB deelde screenshots van hun paspoorten; journalisten trokken hun sociale media na. Het gaat om 33 paramilitairen die onder contract staan bij Wagner, een Russisch privaat militair bedrijf. Grofweg de helft van hen vocht de afgelopen jaren aan pro-Russische zijde in het oosten van Oekraïne.

Volgens de Wit-Russische staatstelevisie gedroegen de mannen zich verdacht omdat ze zich onthielden van alcohol en casino-bezoek, zoals Russische mannen in Minsk plegen te doen. In hun koffers zat genoeg om het een tijdje uit te houden in ruig gebied: een driedubbel gevechtstenue en instructieboekjes voor wapens.

Er zouden tweehonderd paramilitairen in Wit-Rusland verblijven, aldus de KGB. Er is sprake van een “noodsituatie”, aldus president Aleksandr Loekasjenko.

Rusland leek verrast door de actie. “Wij weten niets van illegale activiteiten die hun detentie zou rechtvaardigen”, aldus Kremlin-woordvoerder Peskov, een dag na de arrestaties, ietwat gepikeerd. De Russische ambassadeur in Wit-Rusland kwam dit weekend met de verklaring dat de mannen hun vlucht naar Istanbul hadden gemist. Volgens hem zijn de Russen “werknemers van een beveiligingsbedrijf, die energie-infrastructuur in het buitenland moet beschermen.”

Afgaand op de aangetroffen bagage - met Soedanees geld en Arabische omslagdoeken - zouden de mannen op doorreis kunnen zijn, mogelijk naar Libië, waar Wagner actief is in de burgeroorlog. Wapens werden niet gevonden.

Nervositeit

De afgelopen dagen werpt Loekasjenko zich als vanouds op als de man die rust en stabiliteit kan waarborgen. Enkele dagen voor de arrestaties had de president gewaarschuwd voor juist dit scenario. “Alle moderne oorlogen beginnen met straatprotesten en Majdan-achtige demonstraties”, verwees hij naar de Majdan-revolutie in buurland Oekraïne van 2014. “Als er niet genoeg mensen zijn om aan deel te nemen aan zo’n revolte, brengen ze hen binnen. Het gaat om professionele militairen en gangsters die speciaal getraind zijn en deel uitmaken van private militaire bedrijven.” De staatstelevisie toont dagelijks hoe de politie oefent met optreden tegen protesten.

Hoewel de oppositiebijeenkomsten zonder wanklank verlopen, is de nervositeit van de president begrijpelijk: nooit eerder kreeg de oppositie zo veel mensen op de been in het voormalige Sovjetland.

Intussen rept justitie van mogelijke banden tussen de Russische verdachten en de gevangengezette echtgenoot van presidentskandidaat Svetlana Tichanovskaja. Deze bekende blogger, Sergej Tichanovski, werd in mei opgepakt op verdenking van “gewelddadige actie om sociale onrust te creëren”. Zijn vrouw, die zich in zijn plaats kandidaat stelde, kreeg zondag in de westelijke stad Brest opnieuw duizenden enthousiastelingen op de been. Ze noemde de beschuldigingen aan het adres van haar man “belachelijk”.

Zich tot Loekasjenko richtend zei ze: “Jullie praten over een revolutie. Maar wij willen alleen maar eerlijke verkiezingen. Waarom provoceren jullie je eigen volk?”

Burenruzie

Lange tijd was het peis en vree tussen Wit-Rusland en de grote oosterbuur Rusland. De Europese Unie kon weinig uitrichten tegen de autoritair regerende president Loekasjenko, omdat diens regime onvoorwaardelijk door Moskou werd gesteund.

De afgelopen jaren groeiden de twee landen ook in economisch opzicht naar elkaar toe. Rusland levert tegen een lage prijs ruwe olie aan Wit-Rusland, waar het geraffineerd wordt en vervolgens tegen marktprijzen naar Europa wordt geëxporteerd. Nederland is met jaarlijks een slordige miljard euro een gretige afnemer van Wit-Russische benzine. Zo zat het regime nooit om geld verlegen.

Maar de afgelopen anderhalf jaar botert het niet tussen de twee landen. Terwijl Poetin pleit voor een zogeheten unie-staat, presenteert Loekasjenko zich - ook in de huidige campagne voor de verkiezingen van 9 augustus - als de hoeder van een onafhankelijk Wit-Rusland. In reactie bevroor Rusland de oliekortingen, wat Loekasjenko noopte tot gesprekken met de Amerikanen over de levering van vloeibaar gas.

De presidentskandidate van de oppositie, Svetlana Tichanovskaja, laat zich niet uit over de verhoudingen met Rusland. Aanwijzingen van Russische steun voor haar campagne zijn er niet.

Lees ook:

Massale betoging oppositie Wit-Rusland tegen dictator

Ruim een week voor verkiezingen in Wit-Rusland hebben tegenstanders van alleenheerser president Aleksandr Loekasjenko massaal gedemonstreerd voor meer democratie. Volgens waarnemers was het de grootste betoging in zeker tien jaar in het land, dat geldt als de laatste dictatuur van Europa.

Deze vrouw komt in verzet tegen eeuwige president Loekasjenko, door zichzelf verkiesbaar te stellen

Door zijn tegenstanders al voor de verkiezingen uit te schakelen leek Aleksandr Loekasjenko verzekerd van een nieuwe termijn als president van Wit-Rusland. Maar hij rekende buiten hun echtgenotes en een vrouwelijke campagneleidster.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden