Vrijheid van meningsuiting

De Arabische wereld discussieert vrijelijk via de app Clubhouse, maar dat is niet zonder gevaar

In een groot deel van de Arabische wereld zijn burgers voorzichtig met wat ze zeggen, maar op de nieuwe app Clubhouse zijn veel mensen minder behoedzaam. Beeld Reuters
In een groot deel van de Arabische wereld zijn burgers voorzichtig met wat ze zeggen, maar op de nieuwe app Clubhouse zijn veel mensen minder behoedzaam.Beeld Reuters

De nieuwe app Clubhouse is een grote hit in de Arabische wereld. Maar hoelang zal het duren voordat de autoritaire regimes ingrijpen?

“Wij praten over ‘Racisme in Saudi-Arabië’, doe je mee?”
“Twee mensen die je volgt praten over ‘De politieke toekomst van Syrië’, klik hier om te luisteren.”
“Om tien uur begint ‘Rechtvaardigheid voor Jamal Khashoggi’, luister jij ook?”

Als je ook maar een paar mensen uit de Arabische wereld volgt op de nieuwe app Clubhouse, vliegen de uitnodigingen om deel te nemen aan bepaalde ‘kamers’ je om de oren.

Clubhouse is simpelweg een verzameling chatrooms waarin je met elkaar kunt praten. Er zijn maar een paar spelregels. Eén: je moet eerst virtueel je hand opsteken en uitgekozen worden door een gespreksleider voordat je mee mag praten, en twéé: je microfoon kan ge-mute worden voor het geval je bijdrage erg vervelend of langdradig wordt. Je kunt er natuurlijk ook voor kiezen om gewoon te luisteren.

Aanbod

De gesprekken zijn achteraf niet terug te luisteren; je moet dus online zijn om het mee te maken. Hoewel het Engelse en Nederlandse aanbod over het algemeen nog niet veel spannender is dan How to Be Successful in Bitcoin en Hoe ziet de ideale man/vrouw eruit en waarom, gaat het in andere delen van de wereld over heel andere zaken. Met name in de Arabische hoek.

De app verspreidt zich er razendsnel: in Saudi-Arabië stond-ie lange tijd op nummer één van de meest gedownloade apps in het land. Clubhouse is ook erg populair onder de Arabische gemeenschap in het buitenland, veel van de gebruikers loggen in vanuit Europa of de Verenigde Staten om gesprekken over de meest uiteenlopende onderwerpen te organiseren en te volgen. Op het moment is de app alleen nog beschikbaar voor mensen met een iPhone, de verwachting is dat als ook Android eenmaal toegang krijgt, de gebruikersaantallen nog verder omhoog zullen schieten.

De eerste arrestatie

Zo na het avondeten gaan de meeste Clubhouse-kamers open: Saudiërs die het rapport over de moord op de journalist Jamal Khashoggi bespreken, Egyptenaren, Libiërs en Jemenieten die herinneringen van de revoluties van 2011 met elkaar delen, of Syriërs die ingaan op de vraag of je vrienden kunt zijn met iemand aan de andere kant van het politieke spectrum; al deze gesprekken gaan vaak tot diep in de nacht door. Er wordt gekletst in het Arabisch, Engels, of een mix van beide.

Er wordt vrijelijk gediscussieerd over onderwerpen waar normaliter alleen op gedempte toon over gesproken wordt. De terughoudendheid waarmee veel mensen in de ‘offline’ wereld over gevoelige onderwerpen praten schijnt nog te ontbreken in Clubhouse. Niet zonder gevaar, zo vindt Timothy Kaldas, onderzoeker aan het Tahrir Institute for Middle East Policy. “Sommige mensen zijn niet op hun hoede, en zeggen dingen die ze publiekelijk nergens anders zouden zeggen”, zo waarschuwt hij op Twitter. “Ik ben bang dat het slechts een kwestie van tijd is voordat er iemand gearresteerd wordt voor iets dat ze hebben gezegd op Clubhouse.”

De snel groeiende populariteit van Clubhouse blijft inderdaad niet onopgemerkt. Zo heeft het Saudische regime, dat beschikt over een goed georganiseerd online trollenleger, zich al meerdere malen laten zien op de app. De trollen verstoren gesprekken door er doorheen te schreeuwen en te dreigen met het verspreiden van screenshots op Twitter van wie er allemaal meedoen. Vaak zijn de foto’s en namen van Clubhouse-gebruikers goed zichtbaar, waardoor ze mogelijk herkend kunnen worden. De gespreksleiders hebben vervolgens hun handen vol aan het muten en blokkeren van de onruststokers.

‘Je weet toch dat ze meeluisteren?’

Hoewel er nog veel openhartige discussies plaatsvinden, lijkt het besef dat autoritaire regimes makkelijk mee kunnen luisteren langzaam door te dringen. Zo was er donderdag een discussie over de moord op Jamal Khashoggi, waar mensen uit de Verenigde Staten, Egypte, Jordanië en Saudi-Arabië aan het filosoferen waren over hoe de Saudische kroonprins Mohammed bin Salman aangepakt zou moeten worden.

Toen nam een vrouw plotseling het woord. “Jullie moeten echt oppassen, je weet toch dat ze meeluisteren?”, vroeg ze, doelend op mogelijke Saudische informanten. De jongen die na haar het woord kreeg verontschuldigde zich, waarop hij snel de kamer verliet. “Sorry, ik vind het te eng om nu nog iets te zeggen.”

Lees ook:

In Egypte beland je in de cel vanwege een TikTok

Twee Egyptische influencers worden opnieuw aangeklaagd vanwege hun TikToks. Mogelijk werd hun invloed het regime te veel.

Online trollencampagne richt pijlen op oud-kroonprins Saudi-Arabië

De ex-kroonprins van Saudi-Arabië, Mohammed bin Nayef, is mikpunt van een bonte verzameling samenzweringstheorieën. Waarschijnlijk zit zijn eigen regering erachter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden