InterviewAfghanistan

‘De Amerikanen hebben in Afghanistan voor absolute chaos gezorgd’

Nederlandse troepen ten zuiden van Chora richting Tarin Kowt, Uruzgan.  Beeld Audiovisuele Dienst Defensie
Nederlandse troepen ten zuiden van Chora richting Tarin Kowt, Uruzgan.Beeld Audiovisuele Dienst Defensie

Hoe is de Afghaanse bevolking eraan toe na twintig jaar oorlog? Afghanistan-kenner Bette Dam schetst de situatie.

De Afghanen nemen later dit jaar afscheid van de militairen uit de VS en andere Navo-landen. Bette Dam, journalist en Afghanistan-kenner, legt uit wat die twintig jaar oorlog hebben gedaan met het land en zijn inwoners.

Wat heeft de Amerikaanse aanwezigheid, behalve tienduizenden doden, betekend voor het dagelijks leven van de bevolking?

“Er is veel geld het land ingekomen. Veel mensen hebben een hoger salaris gekregen, zeker de elite in Kaboel. Veel zakenlieden, ambtenaren en mensen van de Taliban zijn miljonair geworden. Vooral lokaal vervoer en beveiliging zijn enorme melkkoeien geweest. Maar alleen de top is er financieel beter van geworden, in tegenstelling tot de vele armen.

“Dat geld is ook omgezet in grote gebouwen die je nu in Kaboel ziet staan. Handel en economie? Die zijn nooit echt van de grond gekomen, door de militaire focus van het Westen. Veel westerlingen hebben ook geprofiteerd. Ik ken mensen bij de VN die dankzij gevarentoeslagen tienduizend dollar per maand verdienden en zo meerdere huizen konden kopen. Ik heb zelf ook carrière kunnen maken door de slechte situatie in Afghanistan, dat vind ik pijnlijk.”

Wat is er terechtgekomen van de plannen voor ‘nation building’, het opbouwen van een echte overheid?

“De Amerikanen hebben zich neokoloniaal gedragen. Ze stonden met hun bases vlak naast lokale gouverneurs, politieke spelers met veel rivalen. Zij instrueerden de Amerikanen en vertelden hen wie er gedood moesten worden. Zo creëerden de Amerikanen en de Navo een vijand, maar dat wilden ze zelf niet zien.

“Na ongeveer vijf jaar was het Amerikaanse idee: oké, de meeste terroristen zijn gedood, nu hebben we nation building nodig. Ze vroegen de Navo ook mee te doen, dat was het moment dat Nederland werd uitgenodigd.

“Er zijn veel wegen aangelegd, ook in Uruzgan, en Nederland heeft bijvoorbeeld een vliegtuigmaatschappij gesubsidieerd. Er zijn ook scholen en ziekenhuizen gebouwd, maar daar is veel minder geld aan uitgegeven dan aan de veiligheid.

“Er is een systematische fout gemaakt door niet te erkennen hoe de Afghaanse samenleving in elkaar zit. Door veel geld te geven, rivaliserende groepen wapens te geven en te zeggen: schiet maar. Dat heeft voor een absolute chaos gezorgd.”

Bleef Afghanistan al die tijd in een oorlogssituatie of was er ook echt sprake van opbouw?

“De wegen die zijn aangelegd raakten snel in verval. Als je nu over de belangrijkste weg van Kaboel naar Kandahar rijdt, is dat allemaal modder. Maar om echt iets op te bouwen heb je toegang nodig tot de lokale gemeenschappen. De Amerikanen waren daarvan losgezongen, die kwamen binnen met een bushmaster (pantservoertuig, red.) zo groot als een huis, met automatische wapens om. Ik ben ongelooflijk teleurgesteld in het westerse optreden.”

Hoe was de situatie voor vrouwen en minderheidsgroepen?

“Er kregen meer meisjes onderwijs, in het hele land. Tijdens de lunch in Kaboel zag je ze met witte hoofddoekjes op naar school gaan. Door dat onderwijs is er een nieuwe generatie opgegroeid. Ze kregen niet altijd goed les, er was veel kritiek, maar ze gingen toch naar school waar ze andere mensen ontmoetten.

“Het Westen is volgens mij geobsedeerd geweest met minderheden. Zo ging er relatief veel geld naar de Hazara, tot grote ontevredenheid bij andere groepen. Dat heeft voor enorme etnische conflicten gezorgd.”

Wat kan de Afghaanse bevolking nu verwachten?

“Voorspellen is lastig in deze situatie. Een bloedige burgeroorlog, zoals in Syrië, is een reëel scenario. Maar ondertussen vragen sommige mensen zich af of de Amerikanen wel echt vertrekken. Wat doen ze in september als de burgeroorlog echt uitbreekt?

“Begrijp me goed, ik ben niet voor de aanwezigheid van westerse militairen in Afghanistan. Maar ze hebben zoveel onrust en chaos gecreëerd, dat ze nu niet zomaar kunnen vertrekken. Eerst moet het vredesproces van de grond komen, er worden nog steeds iedere dag mensen gedood.

“Een ander scenario is een soort Iraans regime, waarin een paar mensen van de Taliban bepalen hoe iedereen zich moet kleden en gedragen. Daaronder mag de president dan praktische zaken regelen.”

Wat kan het Westen nog doen voor de bevolking van Afghanistan als de militairen weg zijn?

“Coulanter zijn voor vluchtelingen. Dat zou een humaan gebaar zijn, ook vanwege de fouten die we daar gemaakt hebben. Natuurlijk willen de meeste Afghanen niet weg, maar veel mensen móeten weg.”

Lees ook:

Nederlandse soldaten doodden mogelijk burgers in Uruzgan. Defensie wil onderzoek.

Een Nederlandse veteraan vertelt hoe hij in de Afghaanse provincie Uruzgan huizen beschoot en mogelijk burgers doodde. Defensie gaat met de oud-militair praten en met justitie overleggen over een onderzoek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden