InterviewMichele Goodwin

De Amerikaanse staat bemoeit zich al decennia met de baarmoeder van de zwarte vrouw

Demonstranten in Washington. Beeld Reuters
Demonstranten in Washington.Beeld Reuters

Dat het landelijke recht op abortus in de VS is afgeschaft, is voor hoogleraar rechten Michele Goodwin geen verrassing. De Amerikaanse staat bemoeit zich op allerlei manieren steeds intensiever met baarmoeders, met name die van zwarte vrouwen, stelt zij.

Seije Slager

De meningen over het recht op abortus zijn in Amerika heel goed te voorspellen aan de hand van iemands partijvoorkeur. Democraten zijn over het algemeen voor, Republikeinen tegen. Maar dat de meningen zo verdeeld zijn, is een vrij recente ontwikkeling, memoreert Michele Goodwin, hoogleraar rechten aan de University of California. “Vijf van de zeven rechters in het Hooggerechtshof dat in 1973 over Roe v. Wade besliste, waren door Republikeinen benoemd. En Prescott Bush, de vader van de eerste president Bush, was de penningmeester van Planned Parenthood.” Een Republikeinse politicus die zich anno 2022 nog zou associëren met die aanbieder van abortussen pleegt politieke zelfmoord.

Wat is er veranderd in de afgelopen paar decennia? Goodwin heeft wel een idee. Voor haar is de beslissing van het Hooggerechtshof om Roe v. Wade te schrappen - het arrest dat het landelijke recht op abortus garandeerde - een logisch uitvloeisel van een trend die zich al decennialang doorzet in Amerika en die ze beschrijft in haar recente boek Policing the Womb. Vrij vertaald: baarmoedersurveillance. Vooral zwarte vrouwen merkten de afgelopen decennia dat de staat zich op allerlei manieren met hun baarmoeder begon te bemoeien. Het ging dan niet alleen om de beslissing om al dan niet een abortus te ondergaan, maar ook over het gedrag van zwangere moeders. Goodwins boek staat vol voorbeelden hoe zwangere vrouwen de afgelopen decennia steeds vaker in de netten van justitie verstrikt raakten.

Die trend staat volgens haar niet los van de pogingen om allerlei democratische rechten in te perken. De conservatieve Amerikaanse staten die abortus nu verboden hebben, zijn ook de staten waar bijvoorbeeld de mogelijkheden worden ingeperkt om je als kiezer te registreren.

Op het moment dat ze tijd heeft voor een gesprek met Trouw, heeft het Hooggerechtshof Roe v. Wade nog niet officieel afgeschaft, maar ze maakt zich geen illusies over de uitkomst. Ze is in Washington DC, waar ze door vicepresident Kamala Harris is uitgenodigd voor een bespreking over politieke strategieën na het schrappen van het recht op abortus.

Michele Goodwin Beeld UCI Law
Michele GoodwinBeeld UCI Law

Abortus lijkt geen op zichzelf staand issue meer. Het staat vooral onder druk in landen waar de democratie onder druk staat.

“Ik respecteer het feit dat er individuen zijn die bij dit soort onderwerpen specifieke religieuze of morele bedenkingen hebben. Maar de bewegingen die tegen abortus strijden, hebben niet per se het beste voor met foetussen en embryo’s. Het zijn autoritaire bewegingen, hun opkomst is verbonden met allerlei andere ideologische verschuivingen in de maatschappij.

“Het zijn bewegingen die hier in de Verenigde Staten verbonden zijn aan bewegingen die tegen burgerrechten zijn, aan bewegingen die tegen gelijke rechten voor lhbti’ers strijden, aan witte racistische bewegingen. De strijd tegen abortus wordt onderdeel van een poging om toe te werken naar wat zij zien als een perfect Amerika. Dat was bijna letterlijk wat Donald Trump zei: ‘Maak Amerika weer groots’. En zijn belangrijkste belofte daarbij was om alleen maar rechters te benoemen die tegen abortus zijn.”

Hoe raakte abortus dan zo gepolitiseerd?

“Wat er gebeurd is sinds 1973 (toen het Hooggerechtshof het recht op abortus vastlegde, red.) is dat de burgerrechten uitgebreid zijn, dat er meer gelijkheid voor vrouwen is gekomen. Dat Hooggerechtshof bestond destijds helemaal uit witte mannen. Zelfs Planned Parenthood zelf was een door mannen geleide organisatie, en dat is nu niet meer zo. De stabiliteit van het establishment werd bedreigd.

“Ik denk dat als we nog altijd een wit mannelijk Hooggerechtshof hadden, en voornamelijk witte mannen in het Congres, dat abortus nu niet noodzakelijkerwijs ter discussie zou staan. Want dan zou er niet het idee bestaan van een politieke dreiging die uitgaat van het verkleuren van Amerika, van meer vrouwen aan de leiding. Die angst ligt ten grondslag aan veel van wat er nu gebeurt.”

Veel activisten tegen abortus zijn toch ook vrouwen?

“Het is ook gecompliceerd en genuanceerd, zeker in de Verenigde Staten. Er zijn vrouwen die in het patriarchaat geloven. Er zijn witte vrouwen die racistisch zijn. Witte vrouwen hebben in Amerika altijd de mogelijkheden om echte gelijkheid te bereiken gecompliceerd. De lens van racisme heeft veel van hen ervan weerhouden om hand in hand te staan met zwarte vrouwen en echte gelijkheid op te eisen.

“Kijk bijvoorbeeld naar wat er in de jaren tachtig en negentig gebeurde. Zwarte vrouwen werden toen steeds vaker vervolgd voor hun gedrag tijdens de zwangerschap. Er waren nog geen specifieke wetten die dat mogelijk maakten, er waren toen nog geen wetten die foetussen rechtspersoonlijkheid gaven, maar de anti-abortusbeweging werd in die tijd wel sterker en maakte de weg vrij voor het in de gaten houden van zwarte vrouwen tijdens hun zwangerschappen. Zwarte vrouwen werden in bebloede ziekenhuiskleren uit het ziekenhuis gesleept door de autoriteiten, omdat ze er bijvoorbeeld van werden verdacht dat hun miskraam het gevolg was hun eigen nalatige gedrag.

“Als zwarte vrouwen daar dan de noodklok over luidden, en zeiden: let op wat hier gebeurt, dan was de reactie vanuit de officiële organisaties voor vrouwenrechten en voortplantingsrechten vaak lauw. De teneur was: ‘Dat is niet ons pakkie-an. Roe v. Wade is veilig. Dat jullie zwarte vrouwen nu van die gecompliceerde levens hebben, daar kunnen wij niets aan doen.’”

Waarom werden zwarte vrouwen dan als eerste het slachtoffer?

“De jaren tachtig en negentig waren de hoogtijdagen van de oorlog tegen drugs, en van de hetze tegen bijstandsmoeders. Zelfs al was de meerderheid van de vrouwen die van een uitkering moesten rondkomen in de VS wit, het waren altijd weer zwarte vrouwen die op de voorpagina's van de kranten belandden. Dan had je weer een reportage over een zwarte vrouw met vijf of tien kinderen. En als je kijkt naar de statistieken over drugsgebruik, dan gebruikten witte Amerikanen net zo veel crack als zwarte Amerikanen, maar ook daar was het altijd die laatste groep die in de publiciteit kwam.

“Dus in die tijd kwam dat allemaal samen, het stereotype van de zwarte welfare queen die drugs gebruikte en die haar baby’s schade berokkende. Statistieken uit die tijd laten zien dat zwarte moeders tien keer meer kans hadden om bij jeugdzorg of politie aangegeven te worden dan witte moeders. In ziekenhuizen liepen zwarte vrouwen een tien keer zo groot risico om de politie op zich afgestuurd te krijgen dan witte vrouwen in exact dezelfde omstandigheden. In die tijd had je verplegend personeel dat claimde dat ze de zwarte baby’s wilden redden. Want ja, zwarte vrouwen waren zo gevaarlijk, nietwaar?”

Kunt u concrete voorbeelden geven van wat u bedoelt met baarmoedersurveillance?

“Er zijn heel veel voorbeelden. Bijvoorbeeld de Medical University of South Carolina, die begon een specifiek op zwarte vrouwen gerichte reclamecampagne, om hen te werven voor zwangerschapszorg. Wat die vrouwen niet wisten, was dat deze campagne was afgestemd met de politie en het Openbaar Ministerie, en dat ze de medische gegevens van vrouwen die drugs gebruikten zouden doorspelen. En dat expliciet was afgesproken om hiervoor geen witte vrouwen te benaderen. De enige witte vrouw die in het kader van deze actie gearresteerd werd, had als aantekening in haar medische dossier ‘woont samen met negroïde vriend’.

“Er werden sindsdien steeds meer vrouwen vervolgd voor gedrag tijdens hun zwangerschap. Regina McKnight uit North Carolina was in 2001 de eerste vrouw die werd vervolgd en veroordeeld voor dood door schuld, omdat ze een miskraam had gehad (pas na zeven jaar oordeelde het Hooggerechtshof van North Carolina dat ze geen eerlijk proces had gehad, red.). Een ander bekend voorbeeld is de zaak van Rennie Gibbs uit Mississippi, een 16-jarig meisje dat een miskraam kreeg en vervolgd werd voor doodslag.

“Die vrouwen waren allemaal zwart. En bij de grote organisaties zaten ze te slapen achter het stuur, en zeiden ze allemaal: dit heeft niks met abortus te maken. Maar als je je activisme alleen maar op abortus richt, dan mis je dus al dat strenge toezicht, al die strategische aanvallen die plaatsvinden, en op het laatst is het dan het recht op abortus dat sneuvelt. En tegen die tijd is het te laat, want dan staat het precedent al.”

Ziet u nog een weg vooruit, nu Roe v. Wade gesneuveld is?

“Een van de lichtpuntjes die ik zie is dat we nu moeten nadenken over hoe we het beter moeten doen. Je vroeg eerder naar de rol van andere vrouwen, witte vrouwen, en dat is een vraag die nu heel actueel wordt.

“Ik wil echt niet de hele tijd over white supremacy praten, maar het is een realiteit. Ik bedoel, als we witte suprematistische groepen hebben die ons Capitool bestormen om een verkiezing ongedaan te maken, als we witte suprematisten in Michigan hebben die een poging hebben gedaan om de gouverneur te ontvoeren en doden, als we witte suprematisten hebben die met militaire wapens mensen en kinderen overhoop schieten, en daar racistische manifesten over publiceren, dan moeten witte vrouwen toch even gaan zitten en nadenken of ze dat hele pakket aan overtuigingen allemaal willen steunen?

“Ik hoop dat we uit deze periode komen doordat mensen helderder gaan kijken en kiezen, over hoe ze hun politieke waarden ordenen. Dat ze gaan zien wat er werkelijk op het spel staat als we seksisme en racisme tolereren en daar lichtvaardig over doen.”

Lees ook:

Hoe het ‘nee’ tegen abortus voor de Verenigde Staten zal uitpakken

Is het schrappen van het landelijke abortusrecht in de VS stiekem een poging om de geboortecijfers en economie op te krikken? Wetenschappers waarschuwen voor een averechts effect.

Hoe streng worden de wetten? De abortusstrijd in de VS barst nu pas echt los

Nu het landelijke recht op abortus in Amerika is vervallen, dreigt in sommige staten vervolging voor vrouwen die er één ondergaan, of die een miskraam krijgen.

Gaat straks ook het homohuwelijk in de VS op de helling?

Niet alleen het recht op abortus sneuvelt door de uitgelekte uitspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof. Ook andere verworvenheden, zoals het homohuwelijk, komen erdoor in gevaar, vrezen sommige juristen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden