Australië

De Aboriginals krijgen hun zin: toeristen mogen de heilige Uluru-rots niet meer beklimmen

Toeristen genieten van de zonsondergang bij Uluru. Beeld EPA

De Australische rotsformatie Uluru, ook wel bekend als Ayers Rock, wordt gesloten voor klimmers. Een tegemoetkoming aan Aboriginals, voor wie de rotsformatie heilig is. “Het is een ontzettend belangrijke plek.”

Duizenden toeristen uit de hele wereld trokken de afgelopen maanden naar het hete, woestijnachtige hart van Australië om nog snel even de iconische Uluru-rotsformatie te beklimmen. Ze grepen hun kans om, vlak voordat de rots zaterdag permanent wordt gesloten, nog vlug selfies te maken op de top.

Uluru, ook wel bekend als Ayers Rock, is dan ook een van de populairste attracties van Australië. Veel toeristen bezoeken de reusachtige, roestbruine rots bij zonsopgang of zonsondergang, omdat het zandsteen dan rood lijkt te gloeien. Maar de 348 meter hoge berg gaat dit weekend dus dicht voor klimmers. Hij wordt dan weer het domein van de Anangu, de lokale Aboriginals, van wie velen de rots als heilig zien.

“Het is een ontzettend belangrijke plek, geen speeltuin of attractiepark als Disneyland”, legde Sammy Wilson, een Aboriginal-oudste, eerder al uit bij de aankondiging van de sluiting. “Als ik naar een ander land reis en er is daar een heilige plek, een afgesloten gebied, dan ga ik daar ook niet in. Dan respecteer ik dat.”

Gegraven door mythologische mollen

Britse kolonisten arriveerden in de jaren zeventig van de negentiende eeuw in het gebied rond Uluru toen ze een telegraaflijn door de Australische outback aanlegden. Een landmeter, die in 1873 op de rots stuitte, vernoemde hem naar Henry Ayers, de mijnbouwmagnaat die op dat moment premier was van de deelstaat Zuid-Australië. In de tweede helft van de afgelopen eeuw groeide de rots vervolgens uit tot een grote toeristische trekpleister, die nu jaarlijks honderdduizenden bezoekers trekt.

Veel leden van de Anangu, de lokale Aboriginals, ergeren zich aan de beklimming van Uluru, zoals zij de berg noemen. Voor hen is de rots verbonden met hun mythologische ‘Droomtijd’. Zo schijnen sommige barsten en kloven in het gesteente in verband te worden gebracht met een confrontatie tussen fabelachtige wezens in die Droomtijd. Kleine openingen zouden volgens de overlevering schuilplaatsen zijn, gegraven door mythologische mollen.

Aboriginal-activisten voerden de afgelopen decennia campagne voor sluiting van de rots. En zij raakten daarmee een gevoelige snaar. Want over wat de oorspronkelijke bevolking na de komst van de Britten in 1788 is aangedaan, woedt in Australië al jaren een debat, dat soms hoog oploopt. De inheemse inwoners – zo’n 3 procent van de bevolking – leven in Australië gemiddeld tien jaar korter, kampen met een drie keer hogere werkloosheid dan het gemiddelde, en maken 27 procent uit van de gevangenispopulatie.

Mijlpaal voor Aboriginals

Dat de rots nu dichtgaat voor klimmers, is voor veel Aboriginals een mijlpaal in hun strijd voor meer zelfbeschikking. En het is ook illustratief voor het toenemende bewustzijn onder Australiërs over het lot van de inheemse bevolking.

In 1985 heeft de regering de eigendom van Uluru al officieel overgedragen aan het lokale Pitjantjatjara-volk, op voorwaarde dat de Aboriginals de rots voor 99 jaar in pacht gaven aan het overheidsagentschap voor nationale parken, en dat zij de berg samen met dat agentschap zouden gaan besturen.

Het beklimmen van de rots wordt ook al jaren actief ontmoedigd, met onder meer borden bij de voet van de rots, die om begrip vragen voor de oorspronkelijke bewoners. Minder dan 15 procent van de bezoekers beklimt tegenwoordig nog de rots. Vroeger bevond zich op de top een gastenboek, waarin toeristen konden vastleggen dat ze de berg hadden beklommen. Nu ligt er in een nabijgelegen cultureel centrum een ‘I have not climbed’-register, waarin bezoekers kunnen noteren dat ze niet hebben geklommen en waarom niet.

Toeristische ondernemers in het gebied lijken zich dan ook niet al te druk te maken over het naderende klimverbod, ook omdat er rond de rots al jaren allerlei andere activiteiten worden aangeboden, waaronder wandelingen en fietstochten, waarbij vaak ook uitleg wordt gegeven over Aboriginal-mythologie. Verder kun je er bijvoorbeeld parachutespringen, op een kameel rijden en kennismaken met inheemse rituelen en schilderkunst. “Wij maken ons geen zorgen”, zei de lokale toerismeondernemer Scott McMillan eerder deze maand tegen de Australische publieke omroep ABC. “Er is hier genoeg te doen.”

Uluru-verklaring

Uluru is ook de plek waar zo’n tweehonderd inheemse Australische leiders in 2017 een historische conferentie belegden. Zij riepen toen in hun zogenoemde Uluru-verklaring onder meer op tot de vorming van een inheems orgaan dat het Australische parlement moest gaan adviseren. De toenmalige regering wees dat af, omdat zo’n orgaan volgens haar vanzelf een soort ‘Derde Kamer’ van het parlement zou worden. Maar de huidige centrumrechtse regering van premier Scott Morrison lijkt er welwillender tegenover te staan.

Morrisons regering kondigde afgelopen zomer ook aan dat zij binnen drie jaar een referendum wil houden over de erkenning van de Aboriginals in de grondwet. Die grondwetswijziging moet bijdragen aan een verbetering van de positie van de inheemse bevolking. Maar wat de constitutionele erkenning in de praktijk zou betekenen, is nog onduidelijk. Zo is onzeker wat de consequenties zouden zijn voor de juridische positie van de Aboriginals, voor hun bescherming tegen discriminatie en voor eventuele financiële compensatie.

Lees ook:

Australië gaat referendum houden over erkenning Aboriginals

Australië gaat binnen drie jaar een referendum houden over de erkenning van de oorspronkelijke bevolking in de grondwet. Dat heeft de minister voor Inheemse Australiërs, Ken Wyatt, woensdag beloofd.

Geen feest vandaag voor de Aboriginals

Australia Day, een nationale feestdag, wordt gevierd, maar de oorspronkelijke bevolking ziet het niet als feestdag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden