Liquidatie

Dat Iran terug zal staan staat vast, de vraag is hoe

Een test met een kruisraket vorig jaar. Iran gebruikte in september waarschijnlijk vergelijkbare wapens om olie-installaties in Saoedi-Arabië te raken. Beeld AFP

Na de Amerikaanse liquidatie van generaal Qassem Soleimani is de druk op Iran groot om terug te slaan. Veel landen houden hun adem in over wat er in het Midden-Oosten staat te gebeuren.

Noodzaak om te reageren

Iran moet wel iets terugdoen, om te voorkomen dat zijn prestige een deuk oploopt. Ayatollah Ali Khamenei, de machtigste man in het land, riep direct op tot ‘zware vergelding’. Soleimani is niet zomaar een commandant van een legereenheid, maar groeide in de afgelopen twee decennia uit tot een gezichtsbepalend figuur van het regime in Teheran. Naar eigen zeggen bepaalde hij het beleid richting Irak, Libanon, ­Gaza en Afghanistan.

Het is cruciaal voor de machthebbers in Teheran om te laten zien dat ze niet terugschrikken voor de Verenigde Staten en Israël. Sinds het theocratische regime in 1979 aan de macht kwam, is dit ‘verzet’ een van de ideologische pijlers van zijn bewind.

De VS hebben Soleimani ook niet geliquideerd op een manier die Iran de kans geeft niet te reageren. Ze bombardeerden de auto van de generaal, en claimden direct publiekelijk het succes van deze doelgerichte aanval.

Israël pakt het in zijn strijd met Iran subtieler aan. Het land voert al jarenlang aanvallen uit op Iraanse militairen in Syrië, maar praat nauwelijks over deze operaties. Dat geeft Iran iedere keer de mogelijkheid om niet te reageren en toch geen gezichtsverlies te lijden. Een dergelijke uitweg is door de VS niet geboden, waardoor Iran eigenlijk wel terug moet slaan.

Escalatie conflict VS-Iran. Beeld Louman & Friso

Eerdere speldeprikken

Sinds de VS zich anderhalf jaar geleden terugtrokken uit de nucleaire deal met Iran, is de relatie tussen beide landen in sneltreinvaart verslechterd. Voorzichtige en pragmatische diplomatieke contacten maakten plaats voor een Amerikaanse strategie van ‘maximale druk’ om met sancties de Iraanse economie te breken.

De Iraniërs hebben zich vorig jaar verzet door op allerlei manieren de Amerikaanse geloofwaardigheid als militaire supermacht te ondermijnen. Telkens ging het om stappen die niet op een echte oorlog neerkwamen, maar wel lieten zien dat de VS zichzelf of zijn bondgenoten niet goed kunnen beschermen.

In juni werd een onbemand Amerikaans verkenningsvliegtuig neergeschoten en zat Iran vermoedelijk ook achter aanslagen op olietankers rond de Straat van Hormuz. In juni volgde een aanval met drones en kruisraketten op olie-installaties van Saudi-Arabië. Daarbij werd Iran geholpen door bevriende strijdgroepen in Jemen of Irak.

Lange tijd sloegen de VS niet direct terug na de Iraanse speldeprikken. President Donald Trump blies naar eigen zeggen een vergeldingsbombardement voor het neergehaalde verkenningsvliegtuig af, omdat daarbij te veel Iraanse doden zouden vallen. Mogelijk kreeg Soleimani dan ook het idee dat de Amerikanen hem vorige maand met een raketaanval op een van hun landgenoten in Irak zouden laten wegkomen. In plaats van strenge veiligheidsmaatregelen te nemen bij zijn laatste bezoek aan dat land, vertrok hij vanaf de luchthaven van Bagdad in een auto met het hoofd van de militie die de raket had afgevuurd. Bij die luchthaven wachtte dit keer een Amerikaanse gewapende drone.

Afgemeten reacties

Een directe militaire confrontatie is voor Iran niet aantrekkelijk. Zijn verouderde straaljagers en tanks zijn niet opgewassen tegen de Amerikaanse krijgsmacht. Teheran beschikt wel over ballistische raketten om buurlanden te treffen en zeemijnen en antischipraketten om de Straat van Hormuz voor olietransporten te blokkeren.

Maar deze wapens zijn een laatste redmiddel, vooral bedoeld als afschrikking tegen een directe invasie. Vroegtijdig gebruik kan zo’n interventie juist uitlokken, als de VS de Straat van Hormuz weer bevaarbaar willen maken.

Doorgaans slaat Iran juist op af­gemeten wijze terug. Het land kan bijvoorbeeld doorgaan met speldeprikken tegen Saudi-Arabië om de geloofwaardigheid van Amerika als beschermheer te ondermijnen. In het verleden heeft het regime in Teheran ook teruggeslagen met cyberaanvallen tegen Amerikaanse en Saudische bedrijven. Extra testen van ballistische raketten of een uitbreiding van het kernprogramma zouden ook al tekenen van weerstand aan de VS zijn.

Amerikaanse militairen in Syrië en Irak zijn bovendien kwetsbaar voor aanvallen door met Iran bevriende milities, omdat ze vaak in kleine groepjes opereren. Dat de VS het sinds vandaag onveiliger vinden blijkt al uit het advies aan alle eigen burgers om Irak te verlaten. Als Amerikaanse militairen zich om veiligheidsredenen uit (delen van) Syrië of Irak terugtrekken en zo invloed verliezen, is dat al een overwinning voor Iran. In dat geval zou de liquidatie van Soleimani passen in een breder patroon, waarbij de VS met ondoordachte interventies in Irak, Syrië en Jemen bijdroegen aan een chaotische situatie waarin Iran zijn invloed kon uitbreiden.

Lees ook: 

Qassem Soleimani: gevreesd en bewonderd brein achter buitenlandse operaties Iran

Vriend en vijand zagen Qassem Soleimani als een van de slimste spelers in het Midden-Oosten. De leider van de Iraanse Quds-eenheid werd gisteren door de Amerikanen gedood.

Trump tergt Iran, want niets doen was politiek riskant

Met de dodelijke raketaanval op een auto met daarin een van de belangrijkste Iraanse militaire leiders liet Donald Trump zich vrijdagnacht in meerdere opzichten van een ongewone kant zien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden