Cubaanse vloggers

Dappere jonge vloggers zijn de nieuwe dissidenten van Cuba: ‘Als ik in de cel kom, dan kom ik in de cel’

Een groep YouTubers in de Cubaanse hoofdstad Havana.Beeld Hollandse Hoogte/AFP

Dissidenten op Cuba gaan mee met hun tijd: vloggers nemen het voortouw met rauwe kritiek op het systeem.

Je bent jong, woont in Cuba en je kunt geen kant op. De Communistische Partij bepaalt wat je mag doen en zeggen, en je hebt niks te verliezen. En dan? Dan ontdek je een uitlaatklep die bijna niet te controleren is.

Op Cuba is de afgelopen maanden een jonge generatie vloggers actief geworden die felle kritiek levert op het communistische regime. Ze maken dankbaar gebruik van de toegang tot sociale media, die op Cuba stukje bij beetje toeneemt. Helemaal klaar met de uitzichtloosheid gaan ze er op YouTube, Instagram en Facebook met gestrekt been in – wetend dat de wereld meekijkt. 

Klassieke dissidenten hielden zich altijd gedeisd. Met de gordijnen dicht en de telefoon uit het contact fluisterden ze tegen buitenlandse verslaggevers over mensenrechten en democratie. Maar de nieuwe critici provoceren liever, fulmineren openlijk op YouTube over repressie, streamen hun eigen arrestatie live via Facebook of naaien voor de camera hun mond dicht. De verbindingen zijn instabiel, de aanschaf van gigabytes is duur, maar desondanks mobiliseren ze duizenden volgers.

Straatjournalistiek, live uitgezonden via Facebook

“Het hangt van de wijk af of je live kunt gaan”, zegt de 21-jarige lgbti+-activist Jancel Moreno, die in mei een YouTube-kanaal begon, telefonisch vanuit de Cubaanse hoofdstad Havana. Lopend over straat levert hij commentaar op misstanden zoals misdaad, discriminatie en repressie; straatjournalistiek in rauwe vorm, live uitgezonden via Facebook. “Niet om je opstandig te maken, maar om je ogen te openen”, zegt Moreno. 

Bang voor repressie is hij niet. “Als ik in de cel kom, dan kom ik in de cel. Ik zal niet stoppen met aan de kaak te stellen wat er gebeurt in Cuba”, zegt Moreno. “Als je dingen laat uit angst, dan kun je niks meer doen.” Dat vindt ook vlogger Iliana Hernández, die in een van haar vlogs pratend richting een meute wild roepende mensen loopt die door de regering is opgetrommeld om haar en een vriendin uit te jouwen. Filmend met haar mobieltje wordt ze ‘Democratie!’ roepend in een politieauto gewurmd en afgevoerd. 

Cuba kent een vijftigtal vloggers. Een aantal van hen is al jaren bezig, maar het kritische gehalte kreeg dit jaar een boost dankzij de in Miami wonende Cubaans-Amerikaanse YouTuber Alexander Otaola, die wel de Cubaanse ‘vader van de sociale media’ wordt genoemd en honderdduizenden volgers heeft. Hij organiseerde een prijsvraag voor vloggers over mensenrechten met categorieën als lgbti+-emancipatie, vrouwenrechten en milieu. Vijf Cubanen werden beloond met coaching en gigabytes om te bouwen aan een eigen platform. 

“Ik deed mee uit nieuwsgierigheid. Ik had geen idee wat YouTube was”, zegt een van de winnaars, de 21-jarige medicijnstudent Ruhama Fernández op haar in januari gestarte YouTube-kanaal. Ze heeft nu meer dan 10.000 volgers. “Dit is het begin van alles; mijn strijd, van mijn toekomst, van een vrij Cuba.” Met humor, feiten uit het dagelijks leven en een rappe tong prikt ze feilloos de mythes door van de socialistische heilstaat. “Hoe kun je kwaadspreken over het beste systeem ter wereld, het communisme? Bekijk deze video!”

Tegenaanval

De Cubaanse regering heeft als tegenaanval zijn eigen influencers ingezet, zoals ‘Guerrero Cubano’ die, ook via YouTube, Otaola en anderen belachelijk maakt. De Cubaanse vloggers krijgen te maken met het afsluiten van het internet, worden ontboden op het politiebureau of worden opgepakt. Ook vorige week is weer een aantal vloggers opgepakt. “Angst is er altijd”, zegt Fernández telefonisch. “Maar angst hangt ook samen met leeftijd. Ik ben jong, heb geen bedrijf, ik heb niks te verliezen.” 

Terugkerend doelwit is de zwarte activist en rapper Maykel Osorbo, die anti-regeringsconcerten plaatst op YouTube. Eind augustus opende ook hij zijn eigen kanaal. Een dag later liet hij uit protest tegen de repressie voor het oog van de camera zijn mond dichtnaaien.

Een ander staaltje reality tv verschafte Ruhama Fernández toen half oktober de politie binnenviel bij haar en andere YouTubers die wilden deelnemen aan een onlineforum over de rol van influencers in Cuba. Meerdere vloggers werden opgepakt, maar Fernández wist het huis te ontvluchten, dook onder en ging elders online: “Op dit moment is mijn huis omsingeld. De politie zoekt me. Mijn familie wordt bedreigd”, zegt ze. “Voor het geval ze me oppakken: ik heb niks tegen de wet gedaan. Maar met een telefoon en pratend tegen een camera vinden ze me kennelijk gevaarlijk genoeg om te vinden dat ik moet zwijgen.”

Lees ook:

Zestig jaar na de revolutie stuurt een nieuwe grondwet Cuba een heel klein beetje bij

Op de zestigste verjaardag van de revolutie geeft Cuba zichzelf een nieuwe grondwet cadeau. Niet dat er veel gaat veranderen, maar sommige Cubanen zien lichtpuntjes.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden