Cambodja

Dammen in Mekong drijven de vissers tot wanhoop: 'Vangst is nog nooit zo beroerd geweest’

Visser Sen Kosal en zijn familie.Beeld Ate Hoekstra

Stuwdammen bedreigen het leven op de Mekong. Twee recent geopende dammen in Laos zorgen voor minder vis en een lagere waterstand. 

Op Koh Prak, een klein eiland in de Mekong-rivier in Cambodja, rennen kinderen door het zand. Kippen scharrelen langs visnetten die her en der hangen te drogen. Op de langwerpige vissersboten zitten vrouwen te koken en liggen baby's in hangmatten te slapen.

Voor Sen Kosal is dit zoals het leven altijd is geweest. Hij werd geboren in een vissersfamilie, heeft zijn hele leven op het water gewoond en ging er altijd vanuit dat zijn zonen in zijn voetsporen zouden treden. Maar de toekomst is onzeker geworden. De vader van vijf kinderen heeft vanochtend geen enkele vis gevangen, en dat is niet voor het eerst. "In het verleden ving ik gemiddeld 10 kilo vis per dag. Nu heb ik dagen dat mijn net leeg blijft", vertelt hij.

De Cambodjaanse visser is slechts één van de grofweg 60 miljoenen mensen die voor hun bestaan afhankelijk zijn van de Mekong Rivier. De meer dan vierduizend kilometer lange rivier geldt als een levensader voor boeren en vissers in Myanmar, Laos, Thailand, Cambodja en Vietnam. Stuwdammen, klimaatsverandering, vervuiling en overbevissing zetten de waterweg al onder grote druk. Maar het zijn twee recent geopende stuwdammen in Laos die de mensen tot wanhoop drijven.

"Ik vis al sinds mijn jeugd", zegt Kosal met een verlegen glimlach. "In al die jaren zijn de vangsten nog nooit zo beroerd geweest." De 41-jarige Cambodjaan is beslist niet de enige die klaagt. Vissers in de hele regio zeggen dat de vangsten in korte tijd enorm zijn verslechterd en dat vooral grote vissen in hoog tempo schaars worden.

De recent in gebruik genomen stuwdammen, de Xayaburi en de Don Sahong, zijn de eerste van negen dammen die Laos in de hoofdstroom van de Mekong wil bouwen om elektriciteit op te wekken. Laos wil de komende jaren nog zeven dammen neerzetten in de hoofdstroom van de rivier, plus honderden in zijtakken van de Mekong. Cambodja heeft plannen voor de bouw van twee grote dammen, terwijl China er al elf heeft gebouwd.

Geen eten

Wetenschappers en natuurorganisaties waarschuwen al tijden dat die dammen het rijke ecosysteem onherstelbaar kunnen beschadigen. Vissen kunnen hun paaigronden niet meer bereiken, natuurlijk voedsel verdwijnt en het sediment dat de structuur van de Mekong in stand houdt wordt geblokkeerd. Rivierbanken worden daardoor instabiel wat tot overstromingen kan leiden.

Op Kroh Pak staat het water één tot anderhalf meter lager dan gebruikelijk. De eilandbewoners zeggen dat ze nog nooit zo'n lage waterstand in januari hebben gezien. De droogte die Cambodja momenteel teistert speelt een rol, maar de stuwdammen worden gezien als de hoofdoorzaak. 

"Ik twijfel er niet aan dat het door die dammen in China en Laos komt", zegt Math Senh, de 69-jarige gemeenschapsleider van Koh Prak. "Ze houden het water en de vissen tegen. Het water dat hier nog wel komt stroomt veel te snel. Daar zit bijna geen vis in.”

De economische gevolgen zijn groot. Zo is Kosal voor zijn inkomen volledig aangewezen op de visserij. "Als we niet genoeg vis vangen, kunnen we straks de school voor mijn oudste zoon niet meer betalen en geen eten kopen", zegt hij.

Overstromingen

De Mekong River Commission (MRC), een door de Mekong-landen opgezette commissie die de duurzame ontwikkeling van de rivier moet waarborgen, schat dat de visserij in de Mekong een jaarlijkse waarde heeft van omgerekend 15 miljard euro. De MRC waarschuwde in 2018 dat als de bouwplannen voor alle dammen doorgaan de vispopulatie in de Mekong in 2040 met zo'n 40 procent zal zijn gekrompen.

Ook de boeren klagen. De lage waterstand en de onvoorspelbaarheid van de rivier maken het voor hen lastig gewassen te verbouwen. Bovendien is het in de afgelopen jaren verschillende keren gebeurd dat een stuwdam onaangekondigd werd geopend om overtollig water te lossen. Dat leidde tot lokale overstromingen waardoor complete oogsten verloren gingen.

Laos lijkt zich weinig van de kritiek aan te trekken en verkondigde onlangs de bouw van een nieuwe dam nabij Luang Prabang door te zetten. Volgens Brian Eyler, Mekong expert en directeur van het Zuidoost-Azië-programma bij het Stimson Center, heeft Laos de visie om meer dan vierhonderd dammen in de rivier en haar zijtakken te bouwen. De daarmee opgewekte elektriciteit wil Laos aan buurlanden verkopen. "Deze dammen doden de rivier met duizenden snijwonden, en de toegebrachte schade begint zich nu te manifesteren", aldus Eyler.

Op Kroh Pak kijkt Kosal uit over de rivier die zijn familie jarenlang onderhouden heeft. In de verte gaat de veerboot naar het vasteland, dichterbij klimt zijn zoon behendig op de vissersboot. "Ik zou willen dat mijn kinderen de familietraditie van het vissen voortzetten, maar met de huidige situatie wordt dat onmogelijk", sombert hij. 

Lees ook:

Stuwdammen bedreigen het leven in en langs de Mekong-rivier

Overbevissing, illegale visserij, vervuiling en klimaatsverandering zetten de Mekong-rivier al tijden onder druk. De voorgenomen bouw van stuwdammen is pas echt een ramp voor mens en dier.

De Mekong gedraagt zich anders, en dat is wennen voor de Thai

De vruchtbare delta van de Mekongrivier staat onder druk. In Vietnam voelen boeren en vissers de gevolgen van klimaatverandering, stuwdammen en overbevissing.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden