ReportageBerlijn

Daklozen tellen in Berlijn, waar betaalbaar wonen onmogelijk is

Vrijwilligers in Berlijn maken zich op voor een nachtelijke daklozentelling, een initiatief van de gemeente.Beeld Getty Images

In Berlijn zwerven tussen de 6000 en 10.000 daklozen. Hoeveel precies, dat weet de overheid niet, en dus gingen honderden telteams de straat op. ‘Ze moeten niet tellen, maar bouwen.’

Buiten zakt de temperatuur richting het vriespunt, het miezert en er is nog veel meer regen op komst vannacht in Berlijn. Daklozen in metrostations hebben slaapzakken om hun benen geslagen en capuchons zo ver mogelijk over het gezicht getrokken. De reizigers die net van het werk komen haasten zich de trappen op, om zo snel mogelijk warm thuis te zijn.

In een bouwplaats onder het treinstation Zoologischer Garten maken vrijwilligers van de Nacht der Solidarität zich juist klaar voor hun taak vannacht. Het is het startpunt voor vijf van de zeshonderd teams die tussen tien uur ‘s avonds en een uur ‘s nachts de straat op gaan om daklozen te tellen; een initiatief van de senaats­afdeling voor integratie, arbeid en sociale zaken van Berlijn, die wil weten hoeveel mensen in de stad op straat leven.

Het is geen daklozensafari

De vrijwilligers, in blauwe hesjes met reflecterende strepen, krijgen eerst een training. “Blijf bij elkaar, wijk niet af van je route en vermijd lichamelijk contact”, roept de trainer. Ze moeten niet in tenten kijken, geen foto’s maken en geen mensen wekken. Het is geen daklozensafari, benadrukt de organisator.

De 27-jarige Peter Che Nfon is een van de jongste vrijwilligers. Hij komt uit Kameroen en is nu zes maanden in Berlijn. “Om eerlijk te zijn vond ik het choquerend toen ik hier aankwam”, zegt hij. “Je hebt hier ouderen die op straat leven, in Kameroen zie je dat niet. Het is in mijn huis al koud, moet je je voorstellen hoe het is om buiten te moeten slapen.”

Voor Berlijners zijn daklozen al lang onderdeel van het straatbeeld, maar hun aantal neemt de laatst jaren in heel Duitsland zichtbaar toe. De BAGW, de overheidsinstantie die zich bezighoudt met dakloosheid, schat dat er in het land 650.000 mensen dakloos zijn. Dat komt, zegt ze, doordat er te weinig betaalbare woningen gebouwd worden, zeker in steden als Berlijn. In november stonden maar liefst 1800 mensen voor de deur bij de huisbezichtiging van een goedkope woning.

Veel mensen zonder woning slapen op tijdelijke opvangplekken, maar een deel leeft op straat. Zij staan nergens geregistreerd, maar geschat wordt dat in Berlijn tussen de 6000 en 10.000 mensen op straat slapen. Als het koud wordt zijn er voor hen duizend noodslaapplaatsen beschikbaar, maar de bedden zitten vaak vol. Iedere winter sterven een paar mensen in de kou op straat. 

De organisatoren van de teltocht denken dat er betere maatregelen genomen worden als duidelijk is wie er precies op straat leven. De vrijwilligers vragen daarom naar leeftijd, ­geslacht, nationaliteit, gezinssamenstelling en hoe lang de ondervraagde dakloos is. Als blijkt dat er meer vrouwen met kinderen op straat leven dan gedacht, kunnen er faciliteiten voor hen worden opgezet.

Ze hebben geprobeerd het gezellig te maken

Terwijl de vrijwilligers vertrekken, gaat aan de andere kant van het spoor de soepkeuken van de Berliner Stadtmission open. De christelijke organisatie heeft haar best gedaan de ruimte gezellig te maken. Blauwe stoeltjes staan om tafels met tulpen erop, in de hoek een boekenkast met twee bordspelletjes. Maar geen van de daklozen komt binnen zitten, ze halen hun warme maaltijd op en verdwijnen weer in de nacht.

De 63-jarige Massimo, die in de rij staat met een boodschappentas vol statiegeldflessen, heeft het niet zo op instanties. Hij en zijn Russische vriend Vassil willen hun achternaam niet geven, bang dat ze met de overheid in de problemen komen. Vassil heeft geen verblijfsvergunning en doet zwart werk in Duitsland. “Hij wordt uitgebuit”, zegt Massimo over zijn vriend, die geen Duits spreekt. “Hij werkt hard, verbouwt woningen, maar verdient maximaal 7 euro per uur.” Veel daklozen kwamen naar Duitsland voor werk, maar verdienen niet genoeg om een woning te betalen.

Massimo zelf is al dertig jaar in Duitsland en werkte in een textiel­fabriek en als receptionist in een hotel. Een paar jaar geleden werd hij werkloos. Als de vrijwilligers hem vragen stellen, zal hij weigeren die te beantwoorden: “Wat hebben we daar nou aan? Het zou pas een goede actie zijn als de daklozen voor de Bondsdag gaan protesteren!” De telling ziet hij als een loze belofte: “Ze moeten niet tellen, maar bouwen!”

De laatste telteams keren net voor twee uur ’s nachts terug. Daklozen hebben dan nog een hele nacht in de kou te gaan voor het weer licht wordt. Vrijwilliger Peter Che Nfon heeft acht daklozen gesproken, anderen sliepen of wilden niet met zijn team praten. Nu is het wachten op wat er met zijn cijfers gebeurt. “Ik houd het in de gaten”, zegt Nfon. “Na de telling moet echt iets veranderen. Niemand vindt geluk en vrede op straat.”

De namen van anonieme bronnen zijn bij de hoofdredactie bekend.

Lees ook:

Miljoenen Duitsers schieten niets op met het minimumloon; ze krijgen het niet

Duitsland kreeg drie jaar geleden een wettelijk minimumloon, maar uit onderzoek blijkt dat die afspraak vaak wordt omzeild door extra prestatie-eisen aan personeel te stellen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden