ReportageNairobi

Cursus zelfverdediging moet oudere Keniaanse vrouwen beschermen tegen toenemend geweld tijdens pandemie

 Esther Mureithi grijpt een medecursiste vast tijdens een training in zelfverdediging in Korogocho, Nairobi. Beeld Saskia Houttuin
Esther Mureithi grijpt een medecursiste vast tijdens een training in zelfverdediging in Korogocho, Nairobi.Beeld Saskia Houttuin

Geweld tegen vrouwen is in Kenia sinds de uitbraak van de coronapandemie toegenomen. In de sloppenwijk Korogocho in Nairobi leren oudere vrouwen om van zich af te slaan.

Saskia Houttuin

Vanuit een klaslokaal overstijgt een luide stem het kinderrumoer. “Nee! Nee!”, schreeuwt Esther Mureithi (78), terwijl ze met gebalde vuisten tegen een zandzak beukt. “Jij daar, je maakt me niet bang!” Na een laatste ferme uithaal zwiept de zak nog even heen en weer. Tevreden loopt Mureithi terug naar haar plek in de kring, tussen de andere vrouwen.

Het is inmiddels routine geworden. In deze basisschool in Korogocho, een sloppenwijk in het noordoosten van Nairobi, komen zij twee keer per maand samen voor een cursus zelfverdediging. Schreeuwen, trappen, vluchten – alle tactieken komen aan bod. Het zijn lessen van levensbelang, zegt Mureithi. “Er worden hier veel oude vrouwen aangevallen en verkracht. Ze worden soms in de rivier gedumpt. Daarom zijn we deze groep begonnen.”

Een makkelijke prooi

Volgens Beatrice Khalai (60), die vandaag de training verzorgt, is het een misverstand om te denken dat senioren zelden slachtoffer zijn van seksueel geweld. “Veel mensen geloven hier dat wanneer ze een old mama verkrachten, ze van aids kunnen genezen”, vertelt ze. Maar bovenal worden deze vrouwen, met hun wijde rokken en omgeknoopte hoofddoekjes, gezien als makkelijke prooi, kwetsbaar als ze zijn tegenover een jongere agressor.

Daar kwam het coronavirus nog eens bovenop. Met name aan het begin van de pandemie was het leven in Korogocho gevaarlijker dan het daarvoor al was. Zo’n tweehonderdduizend mensen wonen in deze sloppenwijk; een labyrint van nauwe steegjes, open riolen en golfplaten huizen. Terwijl men over de hele wereld de veiligheid van een eigen thuis opzocht, doemde in Keniaanse buurten zoals deze een tweede pandemie op: een van toenemend geweld tegen vrouwen.

“Het coronavirus verergerde een situatie die al slecht was”, zegt Wairimu Munyinyi-Wahome, directeur van de Coalition On Violence Against Women. Een harde lockdown, economische problemen en toenemend drankgebruik droegen daar allemaal aan bij. Volgens Munyinyi-Wahome was de situatie vooral nijpend tijdens de eerste lockdown, in het voorjaar van 2020. De alarmlijn waar vrouwen in nood naar kunnen bellen stond roodgloeiend.

‘Wie stil blijft, krijgt sneller problemen’

Maar bijna twee jaar later zijn deze ontwikkelingen niet gaan liggen, blijkt ook uit onderzoeken van onder andere de Verenigde Naties en Human Rights Watch over de toename van gendergerelateerd geweld in Kenia (zie kader). Al is die stijging moeilijk in cijfers uit te drukken, zegt Munyinyi-Wahome: “Data geven geen volledige weergave van de werkelijkheid. We kennen niet het complete plaatje. Maar op basis van wat we weten, zien we dat we ons in een crisis bevinden.”

Esther Mureithi investeerde daarom in een nieuwe voordeur. Gemaakt van blauwgelakt staal, af te sluiten met een stevig hangslot. Of het voldoende helpt? Vanaf de bank in haar eenkamerwoning haalt ze haar schouders op. “Als bekend is dat een vrouw alleen leeft, dan kunnen ze haar opsporen en uit huis slepen.”

Toch voelt ze zich, ondanks de onzekere situatie in haar buurt, veiliger dan voorheen. Dankzij de cursus weet Mureithi hoe ze zich het beste uit de brede armen van een aanvaller kan worstelen. En er is nog een pijler, die minstens zo belangrijk is: “Je stem verheffen”, vertelt ze monter. “Wie stil blijft, krijgt sneller problemen. Je moet ‘Nee! Nee!’ roepen.”

Het is niet voor niets dat deze vrouwen hun zelfverdedigingsclub naar deze tactiek hebben vernoemd: No Means No.

Schaduwpandemie

Sinds de uitbraak van de coronapandemie is over de hele wereld een toename van geweld tegen meisjes en vrouwen waargenomen. Of het nou gaat om huiselijk geweld, vrouwelijke genitale verminking of kindhuwelijken: op verschillende fronten is deze toename ook in Kenia zichtbaar. De Verenigde Naties spreken in een recent rapport van een ‘schaduwpandemie’: 92 procent van de Keniaanse vrouwen zegt dat geweld tegen vrouwen sinds het begin van de coronacrisis is toegenomen. Een onderzoek van Human Rights Watch kwam tot vergelijkbare conclusies en roept de Keniaanse overheid op tot actie. Volgens de mensenrechtenorganisatie zouden overheidsstructuren niet goed functioneren om geweld tegen vrouwen en meisjes op een adequate manier aan te pakken.

Lees ook:

Als dit zo doorgaat, worden in de komende tien jaar zo’n extra 2 miljoen meisjes besneden

Genitale verminking van meisjes is een hardnekkig probleem in veel Afrikaanse landen. Het beetje vooruitgang dat is geboekt in de bestrijding ervan dreigt nu tenietgedaan te worden door corona.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden