ReportageTexas

Cultuurstrijd verscheurt Amerikaanse scholen: een positie in het schoolbestuur is inmiddels heel gewild

Tijdens een vergadering van een schoolbestuur draagt een ouder een protestbordje waarop ze duidelijk maakt dat ze haar kinderen van school haalt als critical race theory onderwezen blijft worden. Op steeds meer scholen in Amerika, zoals hier in Californië, is het afgelopen jaar verhit debat gevoerd over dit thema.  Beeld Los Angeles Times via Getty
Tijdens een vergadering van een schoolbestuur draagt een ouder een protestbordje waarop ze duidelijk maakt dat ze haar kinderen van school haalt als critical race theory onderwezen blijft worden. Op steeds meer scholen in Amerika, zoals hier in Californië, is het afgelopen jaar verhit debat gevoerd over dit thema.Beeld Los Angeles Times via Getty

Scholen zijn de nieuwste frontlinie in de Amerikaanse cultuurstrijd, merkten twee rijke voorsteden van Dallas. In Southlake namen conservatieve ouders het schoolbestuur over en verboden diversiteitsonderwijs, in Colleyville moest het eerste zwarte schoolhoofd wijken.

Seije Slager

Inmiddels loopt iedereen in Southlake zo op eieren, dat zelfs lesgeven over de Holocaust controversieel is geworden. Bij een instructie drukte de baas van de leerplancommissie leraren onlangs op het hart om het verwijt van partijdigheid te allen tijde te vermijden. “Als je een boek over de Holocaust in de klas hebt, zorg dan dat je er dan ook een hebt met een tegenovergesteld perspectief.”

De naar de media gelekte audio-opname zorgde voor een verse ronde ophef. Want, zoals een van de leraren direct al vol ongeloof tegenwerpt: hoe kun je het precies oneens zijn met de Holocaust?

Niet openlijk over dingen praten

Toen Rayna, inmiddels 17 en bezig aan haar laatste schooljaar, vier jaar geleden met haar ouders naar Southlake verhuisde, zat de spanning nog een stuk dieper onder de oppervlakte. “De mensen die ik hier leerde kennen hadden het altijd over de bubble. Over de mentaliteit van dat je liever niet openlijk over dingen praatte. Ik vroeg me dan steeds af: maar waar praat je hier dan precies liever niet over?”

Een bubbel is Southlake in ieder geval als je naar de statistieken kijkt. Southlake, een van de tientallen kleinere voorsteden die in de agglomeratie Dallas-Fort Worth tegen elkaar aan klitten, is het Wassenaar van Texas. Een gemiddeld huis kost hier meer dan een miljoen dollar, een gemiddeld gezinsinkomen bedraagt ongeveer een kwart miljoen dollar per jaar. De meerderheid van de bewoners is niet alleen rijk maar ook wit, al nam dat laatste percentage tussen 2009 en 2019 wel af van 88 naar 67 procent, onder invloed van nieuwe bewoners die het inwonertal van het plaatsje de afgelopen jaren tot boven de 30.000 lieten stijgen.

null Beeld Trouw
Beeld Trouw

Je kunt in plaats van naar de statistieken natuurlijk ook gewoon om je heen kijken. Dan zie je boomrijke lanen, met namen als ‘Versailles Drive’ die zich langs statige vijvers slingeren, langs oude bomen, en langs kapitale villa’s met hier en daar een zuilengalerij voor de ingang. Overal hangen bordjes met de aansporing ‘Go Dragons Do’. Dragons, zo noemt men hier liefkozend de leerlingen van het schoolsysteem van Southlake, dat een excellente reputatie heeft, en de trots van het stadje is.

De rust in deze afgeschermde, geprivilegieerde enclave wordt eind 2018 opgeschrikt door een filmpje, waarop enkele van die geliefkoosde dragons uit volle borst het ‘n-woord’ scanderen.

Leerlingen strijden tegen racisme

Rayna, zelf van Indiase afkomst, had inmiddels ook al gemerkt dat de normen rondom racisme hier minder snel veranderden dan in de rest van Amerika. Het n-woord is hier nog gemeengoed, en de school treedt er niet echt tegen op. “Aha, dacht ik. Dus dat bedoelen ze.” Zelf hield ze zich aanvankelijk gedeisd, uit angst om buiten de groep te vallen. Inmiddels heeft ze zich aangesloten bij Sarc, de Southlake Anti-Racism Coalition, een groep leerlingen en oud-leerlingen die strijden tegen racisme op school.

Want het filmpje legde voor de hele gemeenschap bloot wat leerlingen van kleur allang ondervonden. “Dat er hier geen ruimte is om je seksualiteit te onderzoeken, om trots te zijn op je religie als die niet-christelijk is, dat het n-woord heel makkelijk rondgegooid wordt”, somt Alex Heymann op, die afgelopen zomer eindexamen deed en ook lid is van Sarc. Heymann is zelf wit, en wil haar eigen slachtofferschap dus zeker niet in de etalage plaatsen, maar ze is ook Joods, en kreeg dus zijdelings wel iets mee van hoe het is om buiten de norm te vallen in Southlake. “Toen ik vijf was werd ik door andere kinderen al uitgehoord over waarom ik Jezus vermoord had.”

Alex Heymann is lid van Sarc, de Southlake Anti-Racism Coalition, een groep leerlingen en oud-leerlingen die strijden tegen racisme op school. Beeld Seije Slager
Alex Heymann is lid van Sarc, de Southlake Anti-Racism Coalition, een groep leerlingen en oud-leerlingen die strijden tegen racisme op school.Beeld Seije Slager

De video noopt het schoolbestuur om toch werk te maken van het racismeprobleem. Meer om er vanaf te zijn dan uit een diepgewortelde overtuiging, denkt Heymann. Maar evengoed wordt er in 2019 een commissie opgetuigd met ouders, leerlingen en leraren, die een ‘Actieplan voor Culturele Competentie’ moeten opstellen. De doelen van dat plan worden in die ietwat zijige diversiteitstaal gegoten die bedoeld lijkt om niemand voor het hoofd te stoten: ‘Het begrijpen en waarderen van de geschiedenissen, culturen, talen en tradities van anderen’, ‘Herkennen dat diversiteit bijdraagt aan de rijkdom van onze schoolgemeenschap’.

Black Lives Matter

Maar terwijl er zo, heel voorzichtig, wat begint te schuiven in Southlake, beleeft Amerika een maatschappelijke aardbeving: na de moord op George Floyd in het voorjaar van 2020 verspreiden de Black Lives Matter-protesten tegen racisme zich door het hele land.

In Colleyville, een buurgemeente van Southlake, en ook al zo’n welvarende voorstad, is James Whitfield net benoemd als eerste zwarte schoolhoofd van de middelbare school. Hij voelt zich geïnspireerd door die protesten, en stuurde vrijwel direct een brief rond aan ouders en leraren, over de rol die onderwijs kon spelen bij de strijd voor een betere toekomst. “Onderwijs is de sleutel om onwetendheid, haat en systemisch racisme te vermorzelen.”

James Whitfield is benoemd als eerste zwarte schoolhoofd van de middelbare school in Colleyville.  Beeld
James Whitfield is benoemd als eerste zwarte schoolhoofd van de middelbare school in Colleyville.

Hij krijgt er alleen maar positieve reacties op. “Het was alsof we elkaar even als mensen konden zien, alsof we bereid waren om eindelijk samen die maatschappelijke misstanden onder ogen te zien die ons al zo lang verdelen”, blikt hij anderhalf jaar later terug. Maar dat duurde niet lang, voegt hij er gelijk aan toe. “Mensen waren er kennelijk nog niet aan toe om die gesprekken te hebben”.

Binnen een paar weken sloeg de welwillendheid bij veel Amerikanen om. President Trump beklaagt zich over de vernielingen bij Black Lives Matter-demonstraties, dreigt met inzet van het leger. In die dagen verspreidt zich ook, als een soort virus, een nieuwe term door de debatten over racisme. Whitfield: “Ineens werd van alle kanten CRT als boeman opgevoerd”.

CRT, critical race theory, dat begrip was begin 2020 alleen bekend bij een select groepje academici. Het beschreef de benadering van wetenschappers die racisme niet alleen zien als de specifieke vooroordelen van een individueel persoon, maar ook als een systeem dat in instituties en machtsverhoudingen huist.

Inmiddels is zelfs die afkorting, CRT, gemeengoed geworden bij conservatieve activisten en bij boze ouders, die bang zijn dat hun kinderen er op school mee geïndoctrineerd worden. De term is te lezen op boze spandoeken en borden, en te horen op inspraakavonden van schoolbesturen, waar ouders lucht geven aan hun vermoedens: dat Amerikaanse scholen CRT onderwijzen, dat hun witte kinderen daarbij geleerd wordt om zich te schamen voor hun huidskleur, dat ze permanent in de beklaagdenbank zitten vanwege vage ‘micro-agressies’, en dat dit alles onderdeel vormt van een communistische samenzwering tegen Amerika.

Een verhitte inspraakavond op school

“God wordt gevraagd om onze scholen te verlaten, en ouders worden vervangen door een neo-marxistische agenda”, fulmineert een ouder op een van de vele inspraakavonden in Southlake. Die apocalyptische woorden gaan over dat ‘Actieplan voor Culturele Competentie’, dat toevallig net klaar is in die heetgebakerde zomer van 2020. Normaal gesproken was zoiets waarschijnlijk een hamerstuk geweest in het schoolbestuur. Maar nu keren boze ouders zich tegen deze veronderstelde poging tot linkse indoctrinatie, en wordt het, onder invloed van ladingen boze insprekers, steeds uitgesteld.

In Amerika worden heel veel functies verkozen, dus ook de schoolbesturen. Niet dat veel mensen zich daar ooit druk om maakten. Normaal gesproken wordt degene die bereid is om wat vrije tijd op te offeren voor zo’n weinig prestigieuze functie zonder tegenkandidaat verkozen, bij een opkomst van hooguit 10 procent. Maar toen er in 2021 twee posities vrijkwamen in het schoolbestuur van Southlake, ontbrandde er ineens een politieke strijd.

Twee conservatieve kandidaten, Hannah Smith en Cam Bryan, voeren campagne tegen het actieplan. Ze worden daarbij gesteund door Southlake Families, een professionele politieke financieringsorganisatie, die speciaal voor deze verkiezingen is opgericht. Die wordt weer gesteund door de Republikeinse partij van Texas, en door donaties uit het hele land, die binnenstromen nadat rechtse media als Fox News berichten over de strijd. Ze winnen met gemak. Het actieplan verdwijnt in een la.

Op interviewverzoeken van Trouw reageren Smith, Bryan, noch Southlake Families. Ook Amerikaanse mainstream media hebben moeite om ze voor de microfoon te krijgen. Maar in de rechtse podcast Freedom Talks praten de twee in juli vrijuit. “Ik wil dat mijn kinderen die belangrijke gesprekken hebben met hun klasgenoten over hun culturele achtergronden en hun religie”, zegt Smith. “Maar dat wordt nu onmogelijk gemaakt omdat ze bang zijn dat alles wat ze zeggen als ‘micro-agressie’ wordt aangemerkt, en ze zullen worden gestraft. Dat is treurig.”

Het ongemak van leerlingen van kleur

Alex Heymann van Sarc vindt dat dat erg makkelijk voorbijgaat aan de echte slachtoffers. “Dat ongemak waar ze over klagen is 1000 procent minder dan wat leerlingen van kleur nu iedere dag moeten doormaken. En groeipijnen heten niet voor niets zo. Het is moeilijk om naar jezelf te kijken en te zeggen: ik heb iets verkeerd gedaan, ik had het beter moeten doen. Maar zo groei je. Dus het spijt me als je je daar even slecht over voelt, maar eigenlijk spijt het me niet echt.”

En dat ze onderdeel zou zijn van een communistisch complot? De 19-jarige activiste rolt met haar ogen om zoveel domheid. “Communisme betekent dat mensen de productiemiddelen bezitten, niet dat ze naar een diversiteitstraining moeten. Mensen die zo graag met zulke termen smijten moeten er misschien maar eens een boek over lezen, dan kunnen we er een echt gesprek over hebben.”

De twee nieuwe schoolbestuurders geven in de podcast ook tips aan ouders elders: spreek in bij je schoolbestuur, doe wob-verzoeken, werf vrijwilligers, richt een Facebookgroep op. Die tips zijn inmiddels gemeengoed. Niet alleen in Texas, in heel Amerika hebben boze ouders de afgelopen tijd hun weg gevonden naar de vergaderingen van schoolbesturen, en lopen de spanningen bij de verkiezingen daarvoor ineens hoog op. De landelijke vereniging van schoolbesturen waarschuwt dat het aantal bedreigingen van bestuurders scherp toeneemt.

Een vergadering op een school in Californië waar besloten wordt over de toekomst van diversiteitsonderwijs.  Beeld Los Angeles Times via Getty Imag
Een vergadering op een school in Californië waar besloten wordt over de toekomst van diversiteitsonderwijs.Beeld Los Angeles Times via Getty Imag

“Je moet heel erg op de hoogte zijn van wat er in de klas van je kind gebeurt”, adviseert Cam Bryan verder. “Check wat voor huiswerk ze moeten doen, wat ze moeten lezen, welke boeken er in de bibliotheek staan”.

Dat laatste doen inmiddels niet alleen ouders, maar ook politici. Matt Krause, Republikeins lid van het Huis van Afgevaardigden van Texas, publiceerde onlangs een lijst van 850 boeken die wat hem betreft uit schoolbibliotheken moeten verdwijnen. Zelfs áls je voorstander zou zijn van censuur zitten daar volslagen onschuldige boeken bij, klaagt Zeph Capo, directeur van de Texaanse afdeling van lerarenbond AFT. Maar het gaat volgens hem niet om de inhoud van de boeken. “Een van de partijen in ons land ziet het boos houden van mensen als een manier om aan de macht te blijven.”

Voor het openbaar onderwijs is het funest, zegt Capo. Er was al een tekort aan leraren, hij hoort nu dat nog meer leraren ermee stoppen vanwege de paranoïde atmosfeer waarin ze moeten werken.

Schoolhoofd op non-actief

Ook schoolhoofd Whitfield is inmiddels weg uit het onderwijs. Onvrijwillig. In de zomer van 2021 beschuldigt een ouder hem ervan dat hij critical race theory onderwijst, met als bewijs de brief die hij een jaar eerder had verstuurd. Het bestuur schiet in de kramp, en stelt hem op non-actief. De leerlingen voeren nog actie voor hem, maar dat haalt niets uit. Hij moet weg met een afvloeiingsregeling.

Southlake heeft dus nog steeds geen racismebeleid, en het eerste zwarte schoolhoofd van Colleyville is er alweer uitgewerkt. Maar wat Whitfield betreft is de strijd pas net begonnen. Hij heeft inmiddels besloten om voorlopig niet door te gaan als leraar of schoolhoofd, maar om zich verkiesbaar te stellen voor de onderwijscommissie van de staat Texas, om daar de onafhankelijkheid van het onderwijs te verdedigen. “We hebben iets te lang achterover geleund, en dan laat je dit soort dingen gebeuren. Soms worden we iets te gemakzuchtig in de maatschappij. Maar hopelijk laat dit ons zien dat we dat niet kunnen zijn, als we willen knokken voor de dingen die we belangrijk vinden.”

Door Texas, over Interstate-35

Texas is de snelst groeiende staat van de VS, en ook een van de snelst veranderende. In de afgelopen tien jaar groeide de bevolking met vier miljoen mensen, en die groei zat bijna uitsluitend bij ‘minderheden’, die er inmiddels samen de meerderheid van de bevolking uitmaken. In het van oudsher conservatieve bolwerk levert dat felle politieke gevechten op. Trouw bracht de afgelopen weken Texas in kaart door langs Interstate-35 te reizen, die van de Mexicaanse grens naar de grote steden in het noorden voert. Dit is de zesde en laatste aflevering: de schoolstrijd.

Lees ook:

Trouw reisde langs de Interstate-35 om het veranderende Texas in kaart te brengen. Lees hier alle andere afleveringen terug:

1. De grensmuur kwam er nooit, maar Laredo is bang voor de volgende die Trumpje komt spelen

De grensmuur van Trump werd afgeblazen, maar nu probeert de gouverneur van Texas een eigen muur neer te zetten. Grensstad Laredo voelt zich pion in een politiek spel.

2. In Zuid-Texas lonken de Republikeinen naar de Hispanics, en niet zonder succes

Latino’s zijn de snelst groeiende bevolkingsgroep in het Amerikaanse electoraat. Van oudsher stemmen ze Democratisch, maar in Zuid-Texas zijn Republikeinen aan een succesvol offensief begonnen om ze binnen te hengelen.

3. In Texas blijft de olie altijd heilig, hoeveel wind er ook over de vlaktes waait

Wie Texas zegt, zegt olie, maar de staat is ook grootproducent van duurzame energie. Een echte transitie wordt bemoeilijkt doordat het onderwerp energie steeds meer een speelbal wordt in politieke debatten.

4. De meest iconische trekvlinder van Amerika blijft tegenwoordig liever thuis

Langs de snelweg I-35 verplaatsen zich miljoenen mensen én miljoenen monarchvlinders, kleine insecten die ieder jaar van Canada helemaal naar Mexico vliegen en weer terug. Klimaatverandering en menselijke bemoeienis maken het de vlindertrek wel steeds moeilijker.

5. Bewoners uit Austin putten inspiratie uit Nederlandse protesten tegen verbreding snelweg

In Amerika ben je nergens zonder auto, en in Austin al helemaal niet. Een groepje bewoners put inspiratie uit Nederland bij hun protesten tegen de verbreding van de snelweg die dwars door de stad loopt.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden