Partijcongres

Cuba zonder Castro zal weinig verschillen van Cuba met Castro

Raúl Castro Beeld AP
Raúl CastroBeeld AP

De naam Castro is vervlochten met Cuba en de Cubaanse revolutie. Met het verwachte terugtreden van Raúl Castro als secretaris-generaal van de Communistische Partij komt na ruim zes decennia een einde aan een tijdperk. Tot veranderingen zal dit niet leiden.

De Cubaanse leider Raúl Castro zal komend weekeinde naar verwachting aftreden als eerste secretaris-generaal van de Communistische Partij, de machtigste functie in het land. Daarmee komt er een einde aan ruim zestig jaar Castro-dynastie. Maar of het veel verschil gaat maken, valt nog te bezien.

De 89-jarige revolutionair kondigde zijn vertrek vijf jaar geleden aan. Als hij woord houdt, wordt dit mogelijk het belangrijkste wapenfeit van het achtste congres van de Cubaanse Communistische Partij (PCC), een vijfjaarlijkse bijeenkomst die vrijdag begint. Raúls aftreden zou het einde markeren van een tijdperk dat in de jaren vijftig van de vorige eeuw begon met de guerrillastrijd tegen dictator Fulgencio Batista. Na diens vlucht in 1959 bepaalden de Castro’s het gezicht van de macht in Cuba, dat zij opnieuw veranderden in een dictatuur.

Zo vervlochten zijn de gebroeders Castro met de Cubaanse revolutie dat jarenlang is gespeculeerd óf en hoe zij erin zouden slagen de totale macht zonder problemen over te dragen op leiders die niet behoren tot de “historische generatie”. Zou de bevolking schaarste en gebrek aan vrijheid nog pikken zodra de stokoude iconen van het toneel verdwenen?

De almacht van de Communistische Partij

De transitie begon tamelijk onverwacht toen in 2006 de onbetwiste baas Fidel Castro ziek werd en de meeste functies – eerst tijdelijk – overdroeg aan zijn broer. Bij Fidels overlijden in 2016 had Raúl al alle macht in handen. Daarna volgde de benoeming van Miguel Diaz-Canel tot eerste vicepresident, en in 2018 tot president. Deze zestigjarige partijbons zal vermoedelijk ook de partijleiding overnemen. Dan wordt hij de machtigste man op Cuba, is de transitie voltooid, en blijft de almacht van de Communistische Partij nog altijd onbetwist.

Voor de Cubanen op straat is de machtswisseling irrelevant. Daar voltrekt zich een economische ramp. De diepste crisis sinds de val van de Sovjet-Unie ruim dertig jaar geleden heeft Cuba in de overlevingsmodus gezet. Het land kan de bevolking amper meer voeden. Voor de winkels staan lange rijen om eten, tandpasta of medicijnen te kopen. Zelfs brood is schaars.

De economie kromp vorig jaar met 11 procent en de inflatie loopt op tot meer dan 400 procent, zegt econoom Omar Everleny vanuit Havana. “Dat geeft veel onzekerheid. De schaarste leidt tot een zwarte markt. De schuldenlast groeit. Kortom: het is totale crisis.”

Een van de oorzaken is de rampzalige planeconomie. Mondjesmaat lieten Castro en Díaz-Canel wat vrijheden toe. Cubanen mogen meer beroepen zelfstandig uitoefenen, het internet wordt toegankelijker. Maar zaken als productie, import en distributie bleven onder staatscontrole, en daarmee een drama. “Sin prisa, pero sin pausa”, omschreef Raúl het tempo van zijn hervormingen ooit: ‘zonder haast maar zonder pauze’. In de praktijk bleek dat vooral veel pauze te zijn.

Een man loopt met zijn fiets langs een grote poster met de twee Castro's die Cuba zestig jaar domineerden.  Beeld AFP
Een man loopt met zijn fiets langs een grote poster met de twee Castro's die Cuba zestig jaar domineerden.Beeld AFP

Daarnaast hebben de Amerikanen de economische sancties flink aangescherpt. Amerikaanse toeristen bleven weg. Het sturen van geld naar familie op Cuba werd moeilijker. De hulp van bondgenoot Venezuela stagneert, want dat land zit nu zelf in een forse crisis. En daar kwam de coronapandemie overheen. De ziekte leek aanvankelijk onder controle, maar het aantal besmettingen loopt snel op en het Cubaanse vaccin is nog niet klaar. Bovendien houdt corona de toeristen weg, en daarmee een van de belangrijkste inkomstenbronnen.

Demonstraties op kleine schaal

Op straat groeit het ongeduld en ook de repressie. Op kleine schaal zijn er demonstraties. Eind november groeide een protest van de zogenoemde San Isidrobeweging uit tot een oploopje van enkele honderden. Beelden op sociale media tonen protest van omstanders als iemand door de politie wordt meegenomen. Provocatief klinkt “Patria y Vida” door de straten, een protestlied dat in februari door Cubaanse rappers werd gelanceerd als lijflied voor opstand. Het zijn nog incidenten, maar het is voor Cubaanse begrippen opmerkelijk.

De roep om hervormingen is sterk. “Het komende congres zal met moedige maatregelen moeten komen”, benadrukt Everleny.

Toch is de vraag of de machtswisseling, of enig ander besluit komend weekeinde, gaat leiden tot verandering snel beantwoord. “Er zal geen verrassend nieuws zijn zoals de opening naar een meerpartijensysteem of de lancering van een privatiseringsprogramma. Er zal geen amnestie komen voor politieke gevangenen of vrijheid van meningsuiting”, schrijft Reinaldo Escobar, hoofdredacteur van de onafhankelijke digitale krant 14yMedio. Overigens citeert hij hiermee zijn eigen commentaar van het vorige partijcongres. De constante die al zes decennia lang de Cubaanse politiek bepaalt, zal opnieuw leidend zijn: behoud van de macht door de Communistische Partij. Met of zonder Castro’s.

Lees ook:

Cuba neemt afscheid van de ‘toeristenpeso’.

Cuba staat aan de vooravond van een ongekend economisch experiment: op 1 januari komt er een einde aan een curieus systeem van twee nationale munten. Economen verwachten inflatie, faillissementen en prijsstijgingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden