Valuta

Cuba neemt afscheid van de ‘toeristenpeso’

In dit winkeltje in Havana kan niet met de CUC, de toeristenpeso, betaald worden. Beeld AFP
In dit winkeltje in Havana kan niet met de CUC, de toeristenpeso, betaald worden.Beeld AFP

Cuba staat aan de vooravond van een ongekend economisch experiment: op 1 januari komt er een einde aan een curieus systeem van twee nationale munten. Economen verwachten inflatie, faillissementen en prijsstijgingen.

Edwin Koopman

Het wordt geen ‘magische oplossing’, waarschuwde de Cubaanse president Miguel Díaz-Canel eufemistisch. Daarmee kondigde hij begin december de afschaffing aan van de CUC, ook wel de ‘toeristenpeso’ genoemd. Deze munt werd in 1994 ingevoerd naast de gewone peso waarin ambtenaren hun salaris krijgen en eten kopen in de vrijwel lege staatswinkeltjes.

De CUC was een noodmaatregel. Cuba zat in een diepe crisis door het wegvallen van de Sovjet-Unie. Het land opende de grenzen voor internationaal toerisme en tuigde daarvoor een parallelle economie op. Cubanen leefden met peso’s, toeristen konden hun dollars inwisselen voor CUC en besteden in hotels, restaurants en luxueuze winkels. Binnenkomende dollars kwamen zo direct in handen van de staat.

Maar inmiddels wordt de CUC samen met de peso door iedereen door elkaar gebruikt. Hij is dus overbodig en kost bovendien geld: terwijl hij bij wisselkantoren 25 peso’s oplevert, rekenen staatsbedrijven slechts 1 peso af. Daarmee vloeien veel middelen weg als verkapte subsidies aan verliesgevende staatsondernemingen. “Dit moest een keer gebeuren”, zegt econoom Omar Everleny Pérez vanuit Havana. “Geen enkel land heeft zo lang twee munteneenheden.”

De staat trekt zich terug

De afschaffing van de CUC is onderdeel van een pakket aan hervormingen. Staatsbedrijven krijgen meer autonomie, mogelijkheden voor buitenlands kapitaal nemen toe. Het stoppen van subsidies moet staatsbedrijven tot efficiëntie dwingen, kleine zelfstandigen stimuleren en de Cubaanse economie competitief en gezond maken. ‘Egalitarisme’ maakt plaats voor ‘motivatie voor het werk’, zei Díaz-Canel; de staat trekt zich terug, competitiviteit wordt de leidraad.

De hervorming hing al jaren in de lucht, maar werd uit angst voor inflatie en faillissementen steeds uitgesteld tot ‘een beter moment’. De vraag is hoe ideaal de huidige timing is. Cuba zit in de diepste economische crisis in dertig jaar door de rampzalige planeconomie, Amerikaanse strafmaatregelen en de crisis bij bondgenoot Venezuela, die Cuba jarenlang van goedkope olie voorzag. De genadeslag kwam van de coronapandemie, die de toeristenstroom drooglegde, een van Cuba’s belangrijkste inkomstenbronnen. Net als dertig jaar geleden staan Cubanen weer uren in de rij voor de meest elementaire levensmiddelen.

Dat wordt vanaf januari niet beter. “Bedrijven gaan nu produceren zonder subsidie”, zegt Everleny. “Dat gaat zich vertalen in een meervoudige prijsverhoging voor zaken als rijst, vlees en eieren. Een gastank van 7 peso’s gaat 213 peso’s kosten.” Consumenten betalen het gelag, ook als het gaat om staatsdiensten. “Trouwen kost nu 50 peso’s, straks 1500 peso’s, scheiden gaat zelfs van 100 naar 3500 peso’s!”

Geen loonsverhoging voor eenpitters

Ter compensatie verhoogt Díaz-Canel de pensioenen en vervijfvoudigt hij de lonen voor miljoenen ambtenaren. Maar volgens economen zal dit de prijsstijgingen niet compenseren. “Volgens de minister heeft een huishouden meerdere salarissen, maar dat klopt niet”, zegt Everleny. “20, 25 procent van de bevolking staat er alleen voor; bejaarden, alleenstaande moeders.” En miljoenen Cubanen werken niet voor de staat, dus krijgen geen loonsverhoging, zoals de vele eenpitters die de afgelopen jaren voor zichzelf begonnen.

“De hervormingen zijn gericht op staatsbedrijven, wie voor zichzelf werkt verliest”, zegt Julio Roque, eigenaar van een bed and breakfast, telefonisch vanuit Havana. “Alle inkopen worden duurder, we moeten medewerkers meer betalen, maar de kamerprijzen kunnen niet omhoog.”

Alleen verhuurders met volle bezetting zullen overleven, denkt Roque. Maar ook staatsbedrijven zijn niet veilig. Volgens analisten zal 40 procent het zonder subsidies niet redden, wat weer leidt tot werkloosheid. Dat de hervorming daarmee veel harder kan aankomen dan voorzien, erkende overigens ook president Díaz-Canel zelf, wederom in eufemistische termen: “Deze onderneming is niet zonder risico’s”.

Lees ook:

Zestig jaar na de revolutie stuurt een nieuwe grondwet Cuba een heel klein beetje bij

Op de zestigste verjaardag van de revolutie gaf Cuba zichzelf in 2019 een nieuwe grondwet cadeau. Niet dat er veel gaat veranderen, maar sommige Cubanen zagen lichtpuntjes.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden