InterviewOlena Halushka

Corruptiebestrijder Olena Halushka: EU, erken de Oekraïense hervormingen

Olena Halushka bepleitte deze week bij Nederlandse parlementariërs snelle toekenning van EU-kandidaatstatus voor Oekraïne.
 Beeld Phil Nijhuis
Olena Halushka bepleitte deze week bij Nederlandse parlementariërs snelle toekenning van EU-kandidaatstatus voor Oekraïne.Beeld Phil Nijhuis

Oekraïne worstelt met corruptie. Goed argument om het land kandidaat-EU-lid te maken, zegt corruptiebestrijder Olena Halushka.

Eric Brassem

De EU-lidstaten buigen zich eind deze maand over Oekraïnes aanvraag voor het kandidaat-lidmaatschap van de Europese Unie. Je zou denken dat Oekraïne urgentere kopzorgen heeft. “Natuurlijk, eerste prioriteit is militaire hulp”, beaamt Olena Halushka, “om de levens te redden van Oekraïners die vechten om onze soevereiniteit te verdedigen en de Russen ons land uit te krijgen.”

Maar de komende EU-vergadering is ‘superbelangrijk’, zegt Halushka, bestuurslid van het Oekraïense Anti-Corruptie Actie Centrum. Ze bezocht deze week Nederlandse parlementariërs om ze te winnen voor haar zaak.

Toelating van Oekraïne als kandidaat “zou een krachtige boodschap zijn aan de Oekraïners in de frontlinie. Het zou betekenen: We erkennen dat jullie voor vrijheid en democratie vechten, en dat Rusland jullie daarvoor straft – eerst met de inname van de Krim in 2014, toen met oorlog in de Donbas, en nu met een volledige invasie.”

Open brief

Sinds die invasie is Halushka’s organisatie samen met andere maatschappelijke organisaties uitgeweken naar Warschau, om actie te voeren voor militaire hulp aan Oekraïne, en strengere sancties tegen Rusland. Ruim tweehonderd Oekraïense organisaties stelden een open brief op, waarin ze pleiten voor Oekraïnes EU-kandidatuur.

Dat zou ook een signaal aan de Russische president Poetin zijn, zegt Halushka: “Waarom is hij uit op onze vernietiging? Omdat we ons naar het Westen durven te keren. Omdat we bouwen aan onze democratie, en zijn autocratische en kleptocratische regime niet willen. De EU-kandidatuur zou Poetin duidelijk maken: Oekraïne is geen bufferstaat maar een soeverein land, dat je al onomkeerbaar bent kwijtgeraakt.”

De kandidaatstatus zou niet veel meer dan een intentieverklaring zijn. Halushka en haar medestanders erkennen volmondig dat hun land nog jaren te gaan heeft om te voldoen aan de voorwaarden voor toetreding. Toch is Nederland niet happig, onder meer wegens Oekraïnes problemen met corruptie, die de rechtsstaat, economie en politiek ondermijnen.

Halushka: “Ons belangrijkste argument is dat Oekraïne sinds 2014 enorme vooruitgang heeft geboekt met hervormingen.”

Vriendjespolitiek

Van een leien dakje is het niet gegaan. Sinds het uitbreken van de oorlog wordt president Zelenski internationaal en in eigen land bejubeld voor zijn heldhaftige optreden. Maar zijn populariteit was sinds zijn aantreden in 2019 ernstig gedaald. Tijdens zijn campagne beloofde Zelenski af te rekenen met vriendjespolitiek, maar hij benoemde toch naasten op hoge posten. Een corruptieonderzoek tegen het adjunct-hoofd van zijn presidentiële kantoor belandde in een la.

Ook Halushka zegt ‘gemengde gevoelens’ te hebben over Zelenski’s verdiensten bij de bestrijding van corruptie. “Er zaten zeer goede, hervormingsgezinde mensen in zijn team, maar ook enkele niet-hervormingsgezinden.”

De strijd tegen de monopolies van oligarchen en hun politieke macht is nog lang niet gestreden, zegt ze. Maar de corruptie in de rechtspraak is wel aangepakt: er heeft een grote schoonmaak plaatsgevonden in het orgaan dat rechters benoemt, en corrupte rechters bestraft.

Ook corruptie van ambtenaren en politici wordt bestreden. Al hun bezittingen, belangen en inkomsten zijn in een openbaar toegankelijk systeem gedigitaliseerd. Nieuwe gespecialiseerde rechtsinstanties onderzoeken en vervolgen onregelmatigheden. “En die instellingen werken door tijdens de oorlog. Sindsdien heeft het Gerechtshof tegen Corruptie negen uitspraken gedaan.”

Internationale erkenning

Halushka: “Vóór 2013, tijdens het presidentschap van Janoekovitsj, werd tot 40 procent van het inkoopbudget van de overheid verduisterd. Sinds 2014 zijn we erin geslaagd de meeste overheidsopdrachten over te hevelen naar een transparant, elektronisch veilingsysteem, dat internationale erkenning heeft gekregen.”

Het land heeft bij die hervormingen geprofiteerd van Europese steun, onder meer dankzij het Associatieverdag met de EU dat in 2017 van kracht werd. Halushka: “Het is belangrijk dat de EU onze vooruitgang erkent. De status van EU-kandidaat zou voor ons, het maatschappelijk middenveld, een instrument zijn om druk te zetten voor verdere hervormingen. Nu steunt 91 procent van de Oekraïners het streven naar EU-toetreding. Elke politicus die de vooruitgang probeert te vertragen maakt het voor zichzelf ingewikkeld.”

De kandidaat-status zal Oekraïne niet alleen helpen om te voorkomen dat de oorlog de verworvenheden teniet doet, denkt Halushka. Ook voor herstel van de verwoestingen is de EU-kandidatuur noodzaak.

“De schade loopt al in de honderden miljarden dollars en Rusland blijft onze infrastructuur vernietigen. We zullen veel investeringen nodig hebben. De beste garantie voor buitenlandse bedrijven om in de potentieel aantrekkelijke markt voor wederopbouw te investeren, is dat Oekraïne zich verder ontwikkelt in de richting van westerse normen.”

Lees ook:

Oekraïense minister Koeleba is zwaar teleurgesteld in Nederland: ‘Jullie politici zijn heel gesloten’

Tijdens zijn bezoek aan Den Haag stuit Dmitro Koeleba op een muur als het om EU-toenadering tot Oekraïne gaat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden