Een marktplein in Slovjansk werd dinsdag getroffen door een projectiel. Beeld AFP
Een marktplein in Slovjansk werd dinsdag getroffen door een projectiel.Beeld AFP

InterviewOorlog in Oekraïne

Correspondent Michiel Driebergen is in Slovjansk: ‘Mensen zien de frontlijn naderen, een tsunami aan geweld’

Correspondent Michiel Driebergen bezocht Slovjansk in Oekraïne, de stad die als volgende dreigt te worden aangevallen door de Russen. ‘Het is hopen op een wonder.’

Freek Dijkstra

De Russische invasiemacht in Oekraïne rukt op richting de strategische stad Slovjansk. De dreigende slag om die provinciestad kan een sleutelmoment worden in de bloedige Russische verovering van de regio Donbas.

Correspondent Michiel Driebergen was dinsdag op reportage in Slovjansk, waar net een projectiel was ingeslagen op een marktplein. In de stad vallen dagelijks bommen en je hoort de bulderende artillerie dichterbij komen. Inmiddels is Driebergen terug in de stad Kramatorsk, zo’n tien kilometer verderop, waar de muren van zijn logeeradres trilden toen het marktplein in Slovjansk werd getroffen.

Hoe maak je in zo’n gevaarlijke situatie de inschatting of je erheen kunt om verslag te doen?

“Mijn sleutel tot de omgeving is altijd een lokale chauffeur. Ik baseer me nooit op persbureauberichten, want dan word je helemaal gek. Slovjansk wordt namelijk bijna constant getroffen.

“Momenteel rij ik mee met mensen van een evangelische gemeenschap uit Kramatorsk. Ik ben met hen in contact gekomen via een kennis uit Kiev. Ze komen uit de omgeving; zij gingen altijd al naar Slovjansk en weten hoe ze er moeten komen. Bovendien kennen ze de situatie, ze weten of het erger is dan een week geleden, bijvoorbeeld.

“Organisaties zoals dat kerkgenootschap spelen nu een sleutelrol in de humanitaire hulpverlening. Je moet bedenken dat de autoriteiten eigenlijk afwezig zijn, alles draait hier op vrijwilligers die anderen willen helpen. Het is bijvoorbeeld heel lastig om aan voedsel te komen nu; supermarkten zijn leeg. Deze kerkgemeenschap bakt nu broden en deelt die uit onder de bevolking.”

null Beeld

Hoe reageert de lokale bevolking op jou als journalist?

“Eigenlijk is het heel dankbaar werk. De verhalen liggen hier op straat en ze moeten worden verteld. De mensen zijn ook dankbaar als ze hun verhaal kunnen vertellen. In de Donbas was dat eigenlijk minder aan het worden de afgelopen jaren. Er was al zo lang een conflict gaande en je zag dat de lokale mensen zoiets hadden van: daar komt weer zo’n journalist met z’n domme vragen over het leven hier. Nu is dat omgeslagen.

“Heel veel mensen staan alleen met lotgenoten in contact, iedereen leeft in ellende. Een buitenstaander kan je ineens alles vertellen en dan komt er veel los. Niet zozeer om de wereld te vertellen wat er aan de hand is, daar zijn ze hier niet zo mee bezig, maar simpelweg om te vertellen hoe het is, aan iemand die het wil horen.”

Heerst er in de Donbas een taboe op praten over oorlogsleed?

“In de Donbas laat je je gevoelens niet zien. Het is een industrieel gebied met veel arbeiders en mijnwerkers. Het algemene ethos van de streek is: klagen doe je niet en als je een probleem hebt, dan los je dat gewoon op; je gaat zeker niet zeuren.

“Ik sprak laatst met vluchtelingen uit Bachmoet, mensen die na twee maanden schuilen net uit een kelder kwamen om te vluchten naar Kramatorsk. Mensen waren hun spullen in bussen aan het inladen, en ik stelde een vrouw een vraag waardoor zij begon te huilen. En de eerste reactie van de chauffeur was: ‘Kom op joh, je gaat toch niet huilen? Je leeft toch nog?’ Ik was geschokt, want ik dacht: huilen moet toch ook? Maar ja, dat is misschien een beetje een West-Europese gedachte, die niet heerst in de Donbas.”

Trouw-correspondent Michiel Driebergen aan het werk in Kramatorsk. Beeld
Trouw-correspondent Michiel Driebergen aan het werk in Kramatorsk.

Mensen vluchten van Bachmoet naar Kramatorsk, maar dat wordt binnenkort waarschijnlijk ook oorlogsgebied. Wat is de instelling van de mensen die daar nu aankomen?

“De mensen die hier nu komen zijn echt op doortocht. Na al die maanden geven ze het op. Als zij uiteindelijk vluchten, blijven ze niet hangen in de Donbas; die gaan zo ver mogelijk westwaarts. Ze hebben heel lang gewacht met de knop omzetten. Ze wilden niet weg of ze konden niet weg, hadden geen geld of zieke ouders om voor te zorgen. Ze vertrekken als de verwoesting er eigenlijk al is, desnoods naar Nederland of waarheen dan ook.

“Er zijn gek genoeg ook mensen die nu terugkeren. Dat zijn mensen die al maanden geleden zijn weggegaan, maar het niet redden in het Westen, omdat er geen werk is voor ze bijvoorbeeld. Als de strijd dan na weken je thuisstad nog steeds niet heeft bereikt, dan keer je maar terug.”

Hoe bereiden de achterblijvers zich voor op wat er nu op hen afkomt?

“Ongeveer twintig procent van de oorspronkelijke bevolking is achtergebleven. Zij bouwen hun kelders nu om tot schuilkelders; ze slaan proviand in en bereiden zich voor op een leven onder de grond. Voor mij is dat eigenlijk de belangrijkste vraag aan mensen zoals zij: ‘Waarom ben je hier nog? Ga toch weg, nu kan het nog!’ Ouderen mensen zeggen soms gewoon: ‘Ik ga hier dan wel dood’.

“Een klein percentage denkt dat het onder de Russen beter wordt, of in ieder geval dat er onder de Russen geen oorlog meer zal zijn. Als die oorlog maar voorbij is, dat is het enige wat ze willen.

“De onwetendheid en naïviteit is soms schrijnend. Ik ontmoette een man die me op z’n telefoon een filmpje liet zien van zijn kinderen die een voetbalcompetitie hadden gewonnen. Die kinderen zijn aan het juichen en op een gegeven moment roept iedereen: ‘Leve Oekraïne!’ Dat is echt genoeg om in de problemen te komen als de Russen het gebied veroveren. Als je in Marioepol woont en de Russen vinden zoiets op je telefoon, dan ben je je leven niet zeker, dan word je apart genomen en weet niemand meer wat er met je gaat gebeuren. Maar dat daalt hier niet in, hij wil het niet geloven.

“Mensen zien nu de frontlijn naderen, een tsunami aan geweld. Onlangs sprak ik iemand die voor de Oekraïense overheid werkt, zelfs hij zegt: het maakt me eigenlijk niet meer uit wie er wint, als het geweld nu maar stopt. Een heel politiek incorrecte uitspraak natuurlijk voor een overheidsfunctionaris, maar dat is het sentiment dat nu heerst over de Donbas. Het is hopen op een wonder.”

Lees ook:

De kinderen van Kramatorsk wachten op een wonder. ‘De Russen komen steeds dichterbij’

Na de verovering van de provincie Loegansk richten de Russen hun blik op de provincie Donetsk. ‘Als we maar in leven blijven, en ons huis niet wordt verwoest.’

Volgens Zelenski zal de wederopbouw van Oekraïne 750 miljard dollar kosten

De wederopbouw van Oekraïne zal bij de huidige stand van zaken 750 miljard dollar kosten. Maar de oorlog woedt voort.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden