Wit-Rusland

Coronavirus in Wit-Rusland? ‘Psychose’, zegt de president

Voetbalwedstrijden in Wit-Rusland gaan gewoon door met toeschouwers, zoals deze bekerfinale afgelopen zondag in Minsk. Beeld AP

In Wit-Rusland groeit de onvrede over het beleid van president Loekasjenko. Hoewel de ziekenhuizen volliggen met corona-patiënten is er geen lockdown.

Sergej Martinovitsj (31), een lokale journalist in Vitebsk, belandde half april in het ziekenhuis. Drie dagen lang deelde hij zijn kamer met tien mensen die dezelfde klachten hadden als hij: ademhalingsproblemen. “Dat was eng. Je wist niet wie het virus wel of niet onder de leden had”, zegt hij. Ondertussen lag zijn moeder op de gesloten Covid-19-afdeling van het ziekenhuis van de stad in het oosten van Wit-Rusland.

Nu hij weer terug is op zijn werkplek – en zijn moeder aan de beterende hand – twijfelt hij niet meer aan de diagnose: ‘pneumonie’, ofwel longontsteking. De uiteindelijke coronatest was negatief. Wel probeert hij namens zijn krant, de Vitebsk Koerier, de lokale Covid-19-statistieken te achterhalen, maar zonder succes. De overheid zwijgt, dokters zijn bang om te praten.

Geen betrouwbare informatie

Terwijl mensenrechtenorganisaties tientallen verhalen registreren over ziekenhuizen die inderhaast nieuwe afdelingen inrichten, ontbreekt het in Wit-Rusland nog altijd aan een lockdown. Het coronavirus is een ‘psychose’, houdt president Aleksandr Loekasjenko vol. “In Wit-Rusland is niemand aan het virus overleden. Zij stierven vanwege andere chronische ziekten”, zegt hij.

Veel Wit-Russen nemen dan zelf maar initiatief. Zoals Alexander Loban, oogarts in Grodno, een stad in het westen van het land. Hij startte een YouTube-kanaal om zijn landgenoten te waarschuwen voor het virus. 

“Nederlanders krijgen betrouwbare informatie”, zegt Loban, die jarenlang in Nederland werkte als optometrist en dus goed kan vergelijken. “Daarom volgen jullie adviezen op, en vervolgens zien jullie dat de situatie beter wordt. In Wit-Rusland is geen betrouwbare informatie.” 

Velen zijn onvoorzichtig

Het ministerie van gezondheidszorg rept weliswaar van dertigduizend coronagevallen, maar registreerde tot nu toe slechts 165 doden. “Je moet heel naïef zijn om zulke getallen betrouwbaar te vinden”, zegt de oogarts.

Gevolg is dat veel Wit-Russen onvoorzichtig zijn. “Mensen houden geen afstand in winkels, tram of bus. Als ik naar de supermarkt ga draag ik een mondkapje. Helaas ben ik in de minderheid.” In zijn online praatjes schuwt hij kritiek op de president niet. “Loekasjenko heeft in verband met de corona-infectie gezegd dat het ‘beter is om staand te sterven dan om op de knieën te leven’. Maar ik wil helemaal niet sterven: niet staand, niet zittend of liggend”, zegt hij.

Met zijn activisme neemt Loban een risico. Mensenrechtenorganisaties registreerden in de afgelopen drie weken dagen zeker 125 arrestaties:  journalisten, bloggers en dokters die de coronastatistieken openlijk betwijfelen. 

Ook Alexander Loban werd begin april, onder bewaking van een verpleegkundige en een agent, in onvrijwillige quarantaine in het ziekenhuis geplaatst. Ook al waren twee coronatests negatief, toch verbleef hij er een week in gedwongen afzondering. “Dat gebeurde natuurlijk niet om medische redenen, maar om mij de mond te snoeren. De waarheid vertellen mag niet.”

Toenemende repressie

Mensenrechtenorganisaties denken dat de toenemende repressie te maken heeft met de presidentsverkiezingen van 6 augustus. Afgelopen weekend kreeg een populaire blogger zo’n duizend mensen de straat op voor het eerste verkiezingsprotest. De betogers hielden twee meter afstand van elkaar en riepen de leuze ‘verandering’.

Journalist Sergej Martinovitsj begrijpt de nervositeit van de president. “De economische effecten zullen bij ons veel groter zijn dan in Nederland”, denkt hij. “Jullie kruipen langzamerhand uit deze situatie. Bij ons moet de piek nog komen.”

Tegenover de angst van de regering zetten Wit-Russen een ‘ontwaakt burgerschap’, zoals de journalist het noemt. Zo zamelen vrijwilligers massaal beschermende kleding en mondkapjes in voor de ziekenhuizen. “Zonder deze steun zou er een serieus tekort zijn. De mensen komen helpen zonder dat de staat hun dat bevolen heeft.”

Lees ook: 

Hoe staatshoofden van de voormalige Sovjetrepublieken het coronavirus ontkennen

Nu het coronavirus over de wereld trekt, duikt er in de voormalige Sovjetrepublieken een aloude reflex op. Staatshoofden ontkennen de ernst van de epidemie en vegen informatie onder het tapijt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden