ReportageItalië

Coronavirus helpt Italiaanse regering belastingontduiking te bestrijden

Creditcardbetaling in een Milanees restaurant.Beeld REUTERS

De Italiaanse regering krijgt bij de bestrijding van de belastingontduiking hulp uit onverwachte hoek: het coronavirus. Tijdens de lockdown en ook daarna zijn de Italianen veel meer online en in winkels met betaalpassen gaan kopen. De belastingdienst is blij met die traceerbare betalingen.

“Banken zijn gelegaliseerde dieven. Ik weiger daarom al jaren een mobiel pinapparaat te nemen”, zegt Alberto Bellini in zijn minuscule zaakje vol beeldjes, potjes en vaasjes van terracotta. De ambachtsman runt zijn winkeltje in het centrum van het toeristische stadje Orvieto in Umbrië. “Bij elke transactie met pinpas en creditcard steelt de bank geld in de vorm van commissie. Ik accepteer daarom alleen cash.” 

Maar Bellini – lang grijs haar, lange grijze baard – is dit jaar aan het twijfelen gebracht. “Klanten zeggen dat het coronavirus zich ook via bankbiljetten verspreidt. Die willen ze liever niet aanraken. Ze geven de voorkeur aan afrekenen met plastic. Ik vrees dat ik toch om moet.”

Deze maand bleek uit een studie dat de verandering in betaalgedrag die Bellini in zijn kleine winkeltje ziet, overal in Italië plaatsvindt. In de eerste zes maanden van 2020 zijn elektronische betalingen met 7 procent toegenomen. “Alleen al tijdens de lockdown zijn de digitale betalingen met wel 31 procent gestegen”, vertelt Kirstin van Toorenburg van de vereniging van kredietverstrekkers Assofin over de telefoon vanuit Milaan. De Nederlandse is een van de uitvoerders van het onderzoek. “Die stijging is veel groter dan in andere EU-landen. In Duitsland ging het om 16 procent, in het Verenigd Koninkrijk om 18 procent. Italië had een forse inhaalslag te maken.”

Nederlanders staan vaak versteld

Ondanks de toename blijven de Italianen nog ver achter bij hun mede-Europeanen. Nederlanders die naar Italië komen, staan vaak versteld van het feit dat ze nog op zoveel plekken vaak alleen contant kunnen betalen: in restaurants, in koffiebarretjes, op de markt, in de taxi. De Europese Centrale Bank berekende hoe groot de kloof vorig jaar was. In Italië was de waarde van betalingen met pinpas of creditcard goed voor 12,3 procent van het bbp, in Nederland was dat 18,3 procent en het gemiddelde van de eurozone was 16,6 procent.

Dat digitale betalingen – waaronder ook bijvoorbeeld met de smartphone  – door het coronavirus überhaupt toenemen, is een steuntje in de rug van premier Giuseppe Conte. Net zoals bijna al zijn voorgangers zegt hij de enorme belastingontduiking te willen aanpakken; de Italiaanse fiscus loopt naar schatting ieder jaar ruim honderd miljard euro mis.

Vorige maand kondigde de premier een fantasievol pakket maatregelen aan om elektronische betalingen te stimuleren. Conte belooft in 2021 vijftig miljoen euro onder de Italianen te verloten waarbij de bonnetjes van elektronische betalingen de loten zijn. Daarnaast kunnen burgers vanaf 1 december maximaal 300 euro per jaar terugkrijgen van drieduizend euro aan aankopen die ze elektronisch hebben betaald in de winkel. Online aankopen tellen niet mee. De premier noemt dat ‘een cashback’. Een ‘supercashback’ komt er ook: de eerste 100.000 mensen die in 2021 in fysieke winkels meer dan honderd digitale betalingen doen – de hoogte daarvan doet er niet toe – kunnen drieduizend euro winnen. De regering wil bovendien dat de limiet van contactloze pinpasbetalingen van 25 naar 50 euro omhoog gaat. Alles bij elkaar trekt de regering hier 3 miljard voor uit.

‘Als de loodgieter 300 vraagt zonder bon, en 400 met, weet ik wel wat de mensen kiezen zullen’

In Orvieto lachen winkeliers en consumenten Conte’s plannen weg. “Een loterij? Om belastingontduiking tegen te gaan? In 2020?” zegt ambachtsman Alberto Bellini spottend. “Zo’n maatregel kan de zwarte economie maar gedeeltelijk raken. Want zolang de loodgieter bij mij thuis voor zijn klus driehonderd euro vraagt als ik geen bon hoef en vierhonderd als ik die wel wil, weet ik wel wat de mensen blijven kiezen.” 

Bij Bellini om de hoek runt Renato Cassarino zijn Bistro Miranda – ‘vernoemd naar mijn derde hond’ – en ook hij is niet onder de indruk van de regeringsplannen. Nadat hij in zijn strak ingerichte restaurant bij een leverancier tien kilo everzwijnvlees heeft besteld, wijst hij naar zijn kassa en zegt: “American Express rekent mij 4,5 procent commissie. Mastercard en Visa zitten daar net onder. Waanzin is het. Kaartbetalingen kosten mij zo veel geld. Laat de regering dáár eens iets aan doen.”

Teresa di Lungo, een gepensioneerde dame die op deze zonnige herfstochtend met haar hond door winkelstraat Corso Cavour slentert, laat al Conte’s cadeautjes aan zich voorbij gaan. Ze wil contant blijven betalen. “Ik wil niet steeds mijn bankrekening moeten checken om te zien of de bank niet ergens fouten heeft gemaakt.” En de belastingontduiking tegengaan dan? Ze schudt haar hoofd. “Kleine winkeliers en restauranthouders zijn niet het probleem. De échte belastingontduikers zijn de grote bedrijven. Daar doen Conte’s loterij en cashback niets tegen.”

Lees ook:

De pinpas gaat verdwijnen, betalen doen we straks met tokens en met ons lichaam

De consument went aan contactloos betalen met de bankpas, maar banken en creditcardmaatschappijen kijken al vooruit.Binnenkort kan een ring, horloge, spiegel of koelkast de betaling regelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden