Polarisatie

Coronapolitiek in de VS: Democraten en Republikeinen bestrijden nog altijd vooral elkaar

Een demonstratie voor vrouwenrechten in Montgomery, Alabama. Die staat nam deze maand een wet aan die abortus in bijna alle gevallen strafbaar maakt.Beeld AP

Ook tijdens corona vechten de Democraten en Republikeinen in de Verenigde Staten gewoon door.

Niets laat zo goed zien hoe de Amerikaanse politiek werkt als het plan om nog eens drie biljoen dollar overheidsgeld uit te trekken voor burgers en bedrijven die door de coronacrisis zijn getroffen. “Als je tegenstemt”, schreef Nancy Pelosi, leider van de Democratische meerderheid in het Huis van Afgevaardigden aan haar fractie, “en dus tegen al dat geld voor jouw staat, dan moet je dat thuis ook verdedigen. En als je die tegenstem kunt verdedigen, dan ben je een betere politicus dan ik.”

De fractie luisterde: het Huis nam het 1815 pagina’s tellende wetsontwerp vrijdag aan. Met op een na alle Republikeinse stemmen tegen. “Totaal niet serieus”, reageerde Mitch McConnell, leider van de Republikeinse meerderheid in de Senaat, die nu aan de beurt is om erover te stemmen. “Het is een catalogus van linkse eigenaardigheden.”

McConnell bepaalt in de Senaat de agenda en dus komen die drie biljoen er nog even niet. Niet de honderd miljard voor ziekenhuizen die op omvallen staan. Niet de tweehonderd miljard gevarentoeslag voor mensen met essentiële beroepen. Niet het biljoen voor staten die extra kosten maken en inkomsten mislopen.

Die laatste pijn voelen voornamelijk staten die door Democraten worden geregeerd, meent McConnell. Die zouden een stuk beter af zijn als ze hun ambtenaren niet zulke riante pensioenen hadden beloofd. Hen helpen, dekt Democratisch wanbeheer toe, vindt hij.

En toch komen de twee partijen er de komende weken vermoedelijk weer uit. Washington ziet de drie biljoen van de Democraten als openingsbod. Ze zullen moeten afzien van een paar niet erg corona-gerelateerde wensen. Zo laten ze de toestemming aan banken om cannabisbedrijven te bedienen in staten die cannabis hebben gelegaliseerd meeliften in hun wet; een van die ‘linkse eigenaardigheden’ waar de Republikeinen schamper over doen. Die willen er juist in hebben dat werknemers bedrijven niet aansprakelijk kunnen stellen wanneer ze op het werk besmet raken. Het zou een mooie eerste stap zijn naar het aan banden leggen van de civiele aansprakelijkheid die Amerikaanse bedrijven zoveel geld kost.

En zo gaat, ondanks de coronacrisis en zelfs met gebruikmaking ervan, de politieke strijd tussen de conservatieve en de progressieve hoofdrichtingen in de VS gewoon door. “Is dat niet in elk land zo?”, vraagt Daniel Costa, jurist bij de denktank Economic Policy Institute in Washington. “Ik zou denken dat de politiek in Nederland ook niet stopt.”

Wow, nog nooit gehoord

Als hij hoort hoe in Nederland de minister van medische zorg is vervangen door een ervaren kracht uit een oppositiepartij: “Wow. En hij probeerde niet al het beleid terug te draaien? Dat moet fijn zijn. Nog nooit zoiets gehoord.” Zou dat in de VS kunnen? “Absoluut niet.”

De politieke strijd in corona-tijd is bijzonder fel op Costa’s vakgebied, immigratie. De eerste doortastende maatregelen die Trump nam tegen verspreiding van het coronavirus waren een inreisverbod uit China en later uit Europa. Gaandeweg werd het vanuit de hele wereld moeilijker de VS binnen te komen, om wat voor reden dan ook. “Het hele immigratiesysteem ligt stil”, zegt Costa. “De consulaten behandelen geen visum-aanvragen meer, behalve voor tijdelijke werknemers in de landbouw.”

De instroom van immigranten aan de zuidgrens, die de regering-Trump met allerlei maatregelen toch al flink afkneep, is met een beroep op besmettingsgevaar bijna helemaal gestopt. “Ze weigeren nu de meeste asielzoekers, zelfs alleenreizende kinderen. Het hele systeem is vernietigd.”

Ook buitenlanders die al in de VS zijn komen in de knel. Van de elf miljoen die illegaal in de VS verblijven, zijn velen opeens niet meer welkom als kinderoppas, tuinier of bouwvakker. Voor een werkloosheidsuitkering of een van de speciale uitkeringen uit de eerder aangenomen corona-steunpakketten komen ze niet in aanmerking. 

Ook de ruim half miljoen buitenlanders die ­legaal in de VS verblijven met een tijdelijke werkvergunning, komen in de problemen. Hun visum is gekoppeld aan een bepaalde werkgever. Costa: “Als zij door de crisis hun baan verliezen, kunnen ze bijna onmiddellijk worden uitgezet. Een uitkering krijgen ze niet. Maar velen van hen kunnen nu helemaal niet naar huis.”

De vereniging van immigratie-advocaten eist via de rechter dat er een goede regeling komt voor die groep. Maar de meeste van de maatregelen die de regering-Trump heeft genomen, lijken Costa legaal. “De immigratiewetten geven de president brede bevoegdheden. Als de regering een enigszins legitieme reden geeft, mag ze mensen uit de VS weghouden.”

De komende jaren zouden die beperkingen weleens kunnen blijven. Zeker als Trump herkozen wordt. “De regering heeft de ‘diversiteitsloterij’ voor green cards, permanente verblijfsvergunningen, afgeschaft. Dat wilde ze al heel lang en de coronacrisis gaf haar een argument. Het is officieel voor zestig dagen, maar misschien verlengt de regering dat wel zolang de werkloosheid hoog is.”

Ook als Trump in januari wordt opgevolgd door een Democraat, is zijn anti-immigratiebeleid niet van de ene op de andere dag uitgewist. “Er zal druk zijn om het terug te draaien, ook vanuit het bedrijfsleven. Maar er is veel schade aangericht. Soms is er nieuwe regelgeving nodig, die kost tijd. En de organisaties die asielzoekers hielpen om thuis te raken in de VS zijn verdwenen, omdat ze nu geen geld meer krijgen.”

Geen abortus

Voor een vrouw die ongewenst zwanger is, is het alsof de Amerikaanse rechtspraak rond abortus al is veranderd. Zo’n verandering hangt in de lucht, nu er gerede kans is dat het Hooggerechtshof een streep haalt door ‘Roe versus Wade’, een baanbrekend arrest uit 1973 dat vrouwen overal in de VS recht gaf op abortus. Sneuvelt Roe vs Wade, dan hangt het ervanaf in welke staat je woont of abortus nog legaal is.

Het coronavirus heeft nu al hetzelfde gevolg. Twaalf van de vijftig staten, alle door Republikeinen geregeerd, beschouwen het beëindigen van een zwangerschap als een niet-dringende ingreep, waar nu geen ruimte voor is. “Ze doen dat omdat ze een hekel hebben aan abortus, niet vanwege de veiligheid”, zegt Carrie Baker, hoogleraar vrouwenstudies aan Smith College in Northampton, Massachusetts. “Het maakt het juist gevaarlijker, want vrouwen die een abortus willen, moeten nu ver rijden, naar een andere staat.”

Volgens Baker klopt de motivering die de staten geven van geen kant. “Het zou zijn om beschermingsmiddelen voor zorgpersoneel te sparen. Maar bij abortus worden die nauwelijks gebruikt. Veertig procent van de vrouwen neemt alleen een paar pillen in. Weet je waarbij veel beschermingsmiddelen worden gebruikt? Bij een bevalling.”

De maatregelen van de staten zijn tijdelijk, tot de pandemie voorbij is of op zijn minst beheersbaar. Zo laat Texas abortussen weer toe. Toch kunnen de verboden kwalijke gevolgen hebben op lange termijn, vreest Baker: “Sommige abortusklinieken zullen moeten sluiten. Door allerlei beperkende regels zitten de meeste klinieken zakelijk al op de rand, zelfs een paar weken niet kunnen werken kan al ­fataal zijn.”

Maar de coronacrisis forceert misschien ook nieuwe oplossingen voor vrouwen in anti-abortus-staten, ook met het oog op een echt verbod later. Baker: “Er is een beweging om met online-consulten te werken, eventueel in het buitenland, waarna je de medicijnen opgestuurd krijgt. Dat is zolang de pandemie duurt hoe dan ook veiliger dan naar een kliniek gaan. Bij complicaties ga je naar een gewoon ziekenhuis toe. In een staat waar abortus illegaal is, zeg je dan dat je een miskraam hebt.”

Enorme bedragen

De Republikeinen begroetten het laatste Democratische steunplan met een argument dat ze al een tijd niet meer gebruikt hadden. “Gezien de enorme bedragen die we nu toevoegen aan de staatsschuld moeten we zo voorzichtig mogelijk zijn”, zei McConnell. “We kunnen niet genoeg geld lenen om het probleem voor onbepaalde tijd op te lossen.”

Als antwoord daarop herinnert Pelosi de Amerikanen graag aan de enorme lastenverlichting die de regering-Trump in de pre-coronatijd, in 2017, door het Congres kreeg. “Ons steunpakket kost minder dan die belastingoplichterij, waarvan 83 procent van het voordeel naar de rijkste 1 procent ging.”

Meestal, zeggen de Democraten cynisch, komen de Republikeinse bezwaren tegen te hoge overheidsuitgaven pas om de hoek kijken als er een Democratische president aan het bewind is. “Als econoom kan ik dat niet verklaren”, zegt William Lastrapes, hoogleraar economie aan de Universiteit van Georgia, droogjes. “Als politici er zin in hebben, negeren ze de economie totaal, of ze begrijpen het niet. Maar ik moet zeggen dat vooral de Republikeinen wel heel makkelijk schakelen. De Democraten vinden de staatsschuld nooit zo belangrijk. Je kunt erover twisten of dat economisch correcter is, maar het is in elk geval consistenter.”

De Amerikaanse staatsschuld is hoog, dat zal Lastrapes niet ontkennen. “Het gaat naar 80 procent van het nationaal product toe. Je moet naar de Tweede Wereldoorlog terug om dat niveau te zien.” Te hoog? Dat hangt af van de omstandigheden. Die vatten de financiële markten samen in het rentepercentage dat de overheid moet betalen om geld te lenen. Voor een Amerikaanse tienjaarsobligatie is dat ruim een half procent. Lastrapes: “Pas als de rente stijgt, moet men rekening houden met een probleem.”

En dat probleem hoeft dan niet voort te komen uit economische wetmatigheden. “Denk aan de Europese schuldencrisis, aan Griekenland. De crediteuren van Griekenland geloofden niet dat de instituties van het land sterk genoeg waren om in de toekomst de belastingen te heffen om die schuld af te betalen. Dus ging de rente naar 8 of 12 procent. Voor de VS geldt dat we op lange termijn een gezonde economie zijn en de belastingdienst en de federale regering hebben de reputatie dat het met de belastingheffing wel goed zit.”

Rijk genoeg

Meer is staatsschuld niet, zegt Lastrapes: uitgestelde belastingbetaling. Daarom heeft hij niet veel op met het emotionele bezwaar dat vaak klinkt uit Republikeinse kring over begrotingstekorten: dat wij plezier hebben van geld dat de volgende generatie moet ophoesten. “Als je dat als ouder niet wil, begin dan vandaag nog wat meer te sparen. Dat extra geld laat je na aan je kinderen om er die belasting mee te betalen.”

Volle kracht vooruit dus, wat hem betreft, met het volgende steunpakket. “Ik begrijp de Republikeinse zorgen. Maar als je te lang wacht en niet alles op alles zet om de werkgelegenheid en de kleine bedrijven te redden, dan riskeer je... ik wil niet zeggen een depressie, maar je zag wat er gebeurde in de jaren dertig. Dus speel op zeker, geef liquiditeit en krediet aan kleine bedrijven zodat ze sneller aan de slag kunnen als alles normaal wordt. We zijn er rijk genoeg voor.”

Lees ook:

Werkloosheid VS maakt enorme sprong, steunprogramma’s raken overbelast

De werkloosheid in de Verenigde Staten is in april omhooggeschoten naar het hoogste niveau in dik tachtig jaar, naar 14,7 procent.

Trump pareert kritiek op zijn corona-aanpak met totale immigratiestop

President Trump heeft alle immigranten toegang tot de Verenigde Staten ontzegd. Zijn leiderschap in crisistijd maakt hem niet populairder.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden