Israël

Coronacrisis vergroot de kloof tussen ultraorthodoxen en andere Israëliërs

Duizenden orthodoxe joden rouwden zondag in Jeruzalem om de dood van rabbijn Meshulam Dovid Soloveitchik.  Beeld AFP
Duizenden orthodoxe joden rouwden zondag in Jeruzalem om de dood van rabbijn Meshulam Dovid Soloveitchik.Beeld AFP

Ultraorthodoxe joden onttrekken zich vaak aan de strenge maatregelen tegen het coronavirus. In Israël groeit de weerstand tegen hun uitzonderingspositie.

Het is een komen en gaan van zwarte hoeden en zwarte pakken in de Brisk Jesjiva, een van de meest orthodoxe scholen in een toch al ultrareligieuze wijk in Jeruzalem. In busjes en te voet komen tientallen jongemannen aan bij de school, die de deuren ondanks een strenge lockdown weigert te sluiten. Voor ze naar binnen gaan, lopen studenten nog even langs de muur met rouwadvertenties, die zeker in tijden van corona voortdurend wordt bijgewerkt.

Op drie aanplakbiljetten prijkt dezelfde naam: die van rabbijn Meshulam Dovid Soloveitchik, die deze week op 99-jarige leeftijd stierf aan het coronavirus. “Zijn naam hangt overal in de wijk”, zegt Yoel Pfeiffer, een student aan de jesjiva. “Zijn dood is een klap voor de hele gemeenschap.”

Meer dan tienduizend begrafenisgangers

Het kan in deze buurt niemand zijn ontgaan dat de rabbijn is overleden. Ruim tienduizend orthodoxe joodse mannen hebben de prominente geestelijke zondag naar zijn graf begeleid. Ook de 22-jarige Pfeiffer was erbij. “Ik heb nog nooit eerder zoiets meegemaakt”, zegt hij, “het was zeer ontroerend”. Het was een hele eer om erbij te zijn, vult medestudent Yaakov Fried aan. “Hij was een belangrijk man.”

In de rest van het land klonk felle kritiek op de enorme stoet. “Deze begrafenis zal helaas leiden tot meer begrafenissen”, zei de onderminister van volksgezondheid. Israël kampt met een hardnekkige derde golf van het coronavirus en verkeert al weken in lockdown. Bijeenkomsten zijn verboden en bij begrafenissen mogen alleen directe familieleden aanwezig zijn. De in Amerika geboren Pfeiffer, van zijn schoenen tot zijn keppeltje in het zwart gekleed, hoefde er echter niet over na te denken. “Dit was niet zoiets als een honkbalwedstrijd”, zegt hij. “Hier moest ik bij zijn. Het is iets religieus.”

Tien procent van de bevolking

De coronacrisis vergroot in Israël de diepe kloof tussen de orthodoxe gemeenschap en de rest van het land. Sinds het begin van de pandemie houden veel strengreligieuze joden hun scholen en synagogen open, tot ergernis van buitenstaanders. Mede daardoor, maar ook doordat ze vaak met grote families in kleine appartementen samenwonen, wordt deze orthodoxe gemeenschap hard geraakt door het virus. Naar schatting vier op de tien besmettingen vindt plaats onder deze zogeheten haredim, die niet veel meer dan tien procent van de Israëlische bevolking uitmaken. Bij veel Israëliërs hebben zij toch al een slechte naam, omdat ze vrijstelling hebben van de dienstplicht en veelal leven van uitkeringen.

De rabbijn Yehoshua Pfeffer ziet het met lede ogen aan. Vanuit zijn werkkamer, op de achtste verdieping in het gebouw van het opperrabbinaat, keek hij zondag uit over de begrafenisstoet in Jeruzalem. “Ik wist niet wat ik zag gebeuren”, wijst hij uit zijn raam. “Vanuit de orthodoxe wijken kwamen zoveel mensen aangestroomd, je zag alleen maar zwart op straat. Ik dacht meteen: dit gaat tot een hoop ellende leiden. Niet alleen qua besmettingen, maar we zetten ook de samenhang met andere bevolkingsgroepen onder druk.”

Een luchtfoto van ultraorthodoxe joden die deelnemen aan een begrafenis van een joodse spirituele leider te midden van de beperkingen van de coronavirusziekte  op een begraafplaats in Jeruzalem Beeld REUTERS
Een luchtfoto van ultraorthodoxe joden die deelnemen aan een begrafenis van een joodse spirituele leider te midden van de beperkingen van de coronavirusziekte op een begraafplaats in JeruzalemBeeld REUTERS

Volgens Pfeffer is er in zijn eigen gemeenschap niet genoeg controle op elkaar. “Veel haredim laten zich meeslepen door anti-establishmentgevoelens. Ze zien het bijna als een daad van protest om door te gaan met alle religieuze tradities. Maar daar gaat het hier niet om. Het gaat om gezondheid en daar moeten we elkaar op aanspreken. Ik heb een kritisch artikel geschreven, maar rabbijnen met meer invloed houden zich stil.”

Niet meer dan wat boetes

Buiten de orthodoxe gemeenschap richt de kritiek zich ook op de politie. Die deelde weliswaar boetes uit onder bezoekers van de begrafenis, maar greep niet in om de bijeenkomst te verhinderen. Dat was ondoenlijk, verontschuldigde een politiecommandant zich achteraf: “We gaan geen bloed vergieten om de regels af te dwingen”, zei hij tegen een Israëlische televisiezender. Een week eerder kwam het in de orthodoxe stad Bnei Brak nog tot hevige rellen, toen de politie daar wel optrad tegen overtredingen van de coronaregels.

De haredim komen in het algemeen overal te gemakkelijk mee weg, vindt de oppositie. Volgens politici van links tot rechts is het niet uit te leggen dat het hele land in lockdown zit, maar dat tegen de orthodoxe gemeenschap nauwelijks wordt opgetreden. Velen leggen de schuld bij premier Benjamin Netanyahu. “Netanyahu weigert om politieke redenen de wet te handhaven”, zei Gideon Saar, een rechtse uitdager van de premier. Volgens zijn critici durft de premier niet op te treden tegen de haredim, omdat hun politieke partijen al jaren zijn trouwste bondgenoten zijn in het parlement.

Deze partijen dreigen hun positie in de regering binnenkort kwijt te raken, nu volgende maand parlementsverkiezingen gepland staan. Een meerderheid van de kiezers hoopt volgens een recente peiling op een kabinet zonder de haredim. “Het zou goed kunnen dat onze partijen door de negatieve sentimenten inderdaad in de oppositie terechtkomen”, verwacht de orthodoxe rabbijn Pfeffer. “Dat zou een hoge prijs zijn, maar misschien is het wel goed als we even flink wakker worden geschud.”

Lees ook:

Het geheim van Israëls supersnelle vaccinatiecampagne

Aan het begin van het jaar was al zo’n anderhalf miljoen Israëliërs ingeënt tegen het coronavirus. Wat is het geheim van de snelle Israëlische campagne?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden